Mercimek İçin İklim ve Toprak İstekleri: En İyi Verim İçin Şartlar Nelerdir?
Umut Fidancılık Uzman Ekibi3 dk okuma
Mercimek hangi sıcaklıkta yetişir, soğuğa ne kadar dayanır ve hangi toprak yapısını sever? Bahçe veya tarla yeri seçerken dikkat etmeniz gereken kritik bilgiler.
Mercimek, iklim ve toprak özellikleri bakımından oldukça esnek bir bitkidir; yani çok seçici değildir. Ancak yüksek verim ve kaliteli dane elde etmek istiyorsanız, bitkinin gelişim dönemindeki sıcaklık ve toprak yapısı ihtiyaçlarını doğru karşılamanız gerekir. Yanlış toprak seçimi veya aşırı nemli araziler, bitkinin gelişimini yavaşlatabilir veya hastalık riskini artırabilir.
Sıcaklık ve İklim Şartları
Mercimek, kurağa ve soğuğa karşı dirençli bir bitki olsa da büyüme evrelerinde belirli sıcaklık aralıklarına ihtiyaç duyar.
- Çimlenme: Tohumların toprak yüzeyine çıkabilmesi için sıcaklığın 4-5 ºC seviyelerine kadar düşebilmesi mümkündür. Ancak ideal çimlenme için sıcaklık değerleri önemlidir.
- Soğuğa Dayanım: Mercimek kışlık ekildiğinde soğuklara karşı dirençlidir; kışlık olarak yetiştirilen çeşitler -25 ile -30 ºC derecelere kadar dayanabilir. Bununla birlikte, ani ve şiddetli soğuklara karşı hassasiyeti de vardır; genel olarak -10 ºC civarına kadar dayanımı olduğu bilinir.
- Gelişim ve Çiçeklenme: Bitkinin vejetatif (gövde-yaprak) dönemden generatif (çiçek-bakla) döneme geçebilmesi için 4-6 ºC sıcaklıkta bir süre (vernalizasyon) geçirmesi gerekebilir.
- Optimum Sıcaklıklar: Bitkinin genel gelişimi için en uygun sıcaklık 30 ºC civarıdır. Vejetasyon süresince toplamda 1500-1800 ºC sıcaklık ihtiyacı vardır.
- Sıcaklığın Etkisi: Sıcaklığın yüksek olması bitkide yaprak sayısını artırırken dal sayısını azaltır. Düşük sıcaklıklar ise dallanmayı teşvik eder.
Toprak Yapısı ve pH Değeri
Mercimek hemen hemen her türlü toprakta yetişebilse de, verimi doğrudan etkileyen bazı toprak özellikleri vardır.
- Toprak Tipi: En ideal toprak yapısı kumlu-tınlı, derin ve iyi havalanan topraklardır. Kumlu topraklardan ağır (killi) topraklara kadar geniş bir yelpazede yetişebilir; ancak ağır ve çok nemli topraklarda bitki fazla boylanır (vejetatif gelişim artar), bu da çiçeklenme ve bakla bağlamanın gecikmesine neden olur.
- pH Değeri: Toprağın sıcak, nötr veya hafif alkali olması tercih edilir. İdeal pH aralığı 7.0 ile 7.5 civarıdır.
- Besin Maddesi: Mercimek, topraktaki azotu atmosferden alabilme yeteneğine sahiptir, bu yüzden çok zengin topraklar şart değildir. Ancak fosfor, potasyum ve kükürt gibi elementlerin eksikliği verimi etkileyebilir.
- Yükseklik: Mercimek 3000 metre yüksekliğe kadar yetişebilir, ancak yükselti arttıkça birim alandan alınan tohum verimi düşme eğilimi gösterir.
Drenaj ve Su Durumu
Mercimeğin en büyük düşmanı su birikintisidir. Bitki, köklerinin su altında kalmasından hiç hoşlanmaz.
Arazide suyun tahliye edilememesi, yani drenaj probleminin olması mercimek yetiştiriciliğinde ciddi bir engeldir. Toprakta su göllenmesi olması durumunda bitki gelişimi durabilir. Ayrıca, aşırı verimli ve çok nemli topraklarda bitki çok fazla boy atsa da, bakla bağlama kapasitesi düşebilir.
Öne Çıkan Ürünler
Yer Seçerken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Mercimek ekimi yapacağınız alanı belirlerken şu soruları kendinize sorun:
- Toprak geçirgen mi? Yağmur sonrası arazide su birikintisi kalıyor mu? (Drenaj kontrolü)
- Toprak yapısı nasıl? Çok ağır, killi ve su tutan bir toprak mı, yoksa işlenmesi kolay kumlu-tınlı bir yapı mı?
- Geçmişte ne ekildi? Fusarium solgunluğu gibi hastalık riskine karşı, önceki yıllarda yapılan ekim nöbeti (tahıl-baklagil döngüsü) düşünüldü mü?
- İklim uygun mu? Bölgenizdeki sıcaklık değerleri, mercimeğin ihtiyaç duyduğu toplam sıcaklık birikimini ve çimlenme şartlarını sağlıyor mu?
- Yabancı ot durumu: Ekim yapılacak alan yabancı otlardan temizlenebilir mi? (Yabancı otlar nem rekabeti nedeniyle verimi düşürür.)
Mercimek hesaplama araçları
Mercimek tohumu hesaplama – arazime ne kadar mercimek tohumu gerekir?
Standart ekim: sıra arası 20–30 cm; dekara 10–15 kg tohum.
Mercimek verim hesaplama – dönümden ne kadar mercimek alırım?
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Bilmekte fayda var
- Güneydoğu'da kırmızı mercimek kışlık ekilir.
Ayrı sayfada hesaplayın: Mercimek tohumu hesaplama · Mercimek verim hesaplama
Kaynaklar
- TARIM TEKNOLOJİLERİ - megep.meb.gov.tr (https://megep.meb.gov.tr/mte program modul/moduller pdf/Yemeklik+Dane+Baklagiller+Yetiştiriciliği+(Nohut+Ve+Mercimek).pdf)
- Wikipedia – Lentil (https://en.wikipedia.org/wiki/Lentil)
- Regeneration Guidelines Lentil - genebanks.cgiar.org (https://genebanks.cgiar.org/wp-content/uploads/2017/01/Lentil_ENG.pdf)
- Lentil: Origin, Cultivation Techniques, Utilization and ... (https://staff-beta.najah.edu/media/sites/default/files/Lentil+origin+cultivation+techniques+utilization+and+advances+in+transformation.pdf)
Mercimek hakkında diğer yazılar
- Mercimek Yetiştiriciliği: Ekim, Bakım ve Yabancı Ot Mücadelesi
- Mercimek Nasıl Çoğaltılır? Tohumla Ekim ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Mercimek Nasıl Dikilir? Adım Adım Dikim Rehberi
- Mercimek Çeşit Seçimi: Hangi Çeşidi, Ne Zaman Ekmeliyim?
- Mercimek Gübreleme Rehberi: Ne Zaman ve Hangi Gübre Verilmeli?
- Mercimek Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Yapılmalıdır?
- Mercimek Hasat Sonrası: Temizleme, Kurutma ve Doğru Depolama Yöntemleri
- Mercimek Hastalıkları: Belirtiler, Zararlılar ve Korunma Yolları
- Mercimek Yetiştiriciliğinde En Sık Yapılan 10 Hata
- Mercimek Sulama: Ne Zaman, Ne Kadar ve Nasıl Yapılmalı?
- Mercimek Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)
- Mercimek Verimi ve Ekonomik Değeri
- Mercimek Yetiştiriciliğinde Verim Kaybı ve Yeniden Ekim Stratejileri
- Mercimek Zararlıları: Zarar Şekilleri, Takip ve Mücadele Yöntemleri