Mercimek Çeşit Seçimi: Hangi Çeşidi, Ne Zaman Ekmeliyim?
Umut Fidancılık Uzman Ekibi3 dk okuma
Mercimek yetiştiriciliğinde doğru çeşit seçimi nasıl yapılır? Kışlık ve yazlık mercimek farkları nelerdir? Antraknoz hastalığına dayanıklı çeşitler hangileridir?
Mercimek yetiştiriciliğinde yüksek verim ve kaliteli ürün almanın ilk adımı, bölgenizin iklim şartlarına ve kullanım amacınıza en uygun çeşidi seçmektir. Yanlış zamanda ekilen veya bölgeye uyum sağlayamayan bir çeşit, ciddi verim kayıplarına ve hastalık riskine yol açar.
Çeşit seçerken nelere dikkat edilmeli?
- İklim ve Mevsim Uyumu: En kritik nokta budur. Yazlık çeşitleri kışlık olarak ekerseniz soğuktan zarar görürler ve hiçbir verim alamazsınız. Kışlık çeşitler ise soğuğa dayanıklıdır.
- Hastalık Direnci: Özellikle antraknoz hastalığına karşı toleranslı çeşitlerin seçilmesi, ilaçlama maliyetlerini düşürür ve ürün kaybını önler.
- Piyasa Talebi: Ürünü sofralık mı yoksa sanayi tipi mi satacaksınız? Kabuli tipi (İspanyol tipi) iri ve beyaz taneleriyle farklı, Desi tipi ise küçük ve renkli taneleriyle farklı pazarlara hitap eder.
- Bölgesel Adaptasyon: Güneydoğu Anadolu'da kışlık kırmızı mercimek, Orta ve Doğu Anadolu'da ise yazlık yeşil mercimek yetiştiriciliği yaygındır.
Türkiye'de öne çıkan mercimek çeşitleri nelerdir?
Bakanlık ve araştırma enstitüleri tarafından geliştirilen, farklı amaçlara hizmet eden tescilli çeşitler bulunmaktadır:
Kışlık Mercimek Çeşitleri:
Soğuk iklimlere dayanıklı olan bu çeşitler, genellikle kış ekimi için uygundur. Öne çıkan tescilli çeşitler arasında Fırat-87, Kayı-91, Sazak-91, Seyran, Kafkas, Çiftçi ve Özbek yer almaktadır.
Yazlık Mercimek Çeşitleri:
İlkbahar ekimine uygun olan bu çeşitler arasında Sultan-I, Malazgirt-89, Erzurum-89, Alidayı ve Meyveci-2001 bulunmaktadır.
Antraknoza Dayanıklı ve Soğuğa Toleranslı Diğer Çeşitler:
Erken ekimle verimi artırabilen Damla-89, Gülümser ve Çağatay gibi çeşitler, şartlar uygun olduğunda Mart ortasından itibaren ekilebilir. Ayrıca Canıtez 87, Akçin, ILC 482, Eser 87, İzmir-92, Aydın-92, Aziziye, Diyar-95, Gökçe, Sarı-98, Cevdetbey-98, Küsmen-99, Uzunlu-99, Er-99, Işık-05, Yaşa-05, Taek-Sağ el, Dikbaş gibi çeşitler de dayanıklılık özellikleriyle bilinir.
Mercimek tipine göre farklar nelerdir?
Mercimekler genel olarak iki ana tipte incelenir:
- Kabuli (İspanyol) Tipi: Daha uzun boylu (1 metreye kadar), iri, koçbaşı şeklinde, beyaz veya açık krem renkli tanelere sahiptir. İnce kabukludur ancak soğuğa karşı hassastır, ılıman bölgeleri sever.
- Desi Tipi: Daha kısa boylu (15-60 cm), küçük ve düzensiz şekilli tanelere sahiptir. Sarı, kahverengi, siyah veya yeşil renklerde olabilir. Kabukları kalındır ve soğuğa karşı Kabuli tipine göre daha dayanıklıdır. Dünya üretiminin büyük çoğunluğu bu tiptedir.
Öne Çıkan Ürünler
Kaliteli tohumluk nasıl anlaşılır?
Mercimekte "fidan" kavramı yerine "tohumluk" kullanılır. İyi bir tohumluk şu özelliklere sahip olmalıdır:
- Çimlenme Gücü: Tohumların çimlenme kabiliyeti yüksek olmalıdır.
- Fiziksel Durum: Taneler dolgun, hastalıksız ve herhangi bir sebeple zarar görmemiş (kırık, çatlak olmamalı) olmalıdır.
- Temizlik: Tohumlar yabancı maddelerden ve diğer bitki türlerinden arındırılmış olmalıdır.
- Sertifikasyon: Mutlaka sertifikalı ve etiketli tohumlar tercih edilmelidir. Sertifikasız tohumlar, hastalık taşıma riski ve düşük çimlenme oranı nedeniyle tarlanızda büyük zarara yol açabilir.
Not: Ekim zamanı ve bölgeye özel en doğru çeşit önerisi için mutlaka il/ilçe tarım müdürlüklerine danışın.
Mercimek hesaplama araçları
Mercimek tohumu hesaplama – arazime ne kadar mercimek tohumu gerekir?
Standart ekim: sıra arası 20–30 cm; dekara 10–15 kg tohum.
Mercimek verim hesaplama – dönümden ne kadar mercimek alırım?
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Bilmekte fayda var
- Güneydoğu'da kırmızı mercimek kışlık ekilir.
Ayrı sayfada hesaplayın: Mercimek tohumu hesaplama · Mercimek verim hesaplama
Kaynaklar
- TARIM TEKNOLOJİLERİ - megep.meb.gov.tr (https://megep.meb.gov.tr/mte program modul/moduller pdf/Yemeklik+Dane+Baklagiller+Yetiştiriciliği+(Nohut+Ve+Mercimek).pdf)
- 3. GÜBRELEME: 4. T VE TOHUMLUK (https://sirnak.tarimorman.gov.tr/BelgelerArsiv/Yayınlar/Mercimek+yetiştiriciliği.pdf)
- Wikipedia – Lentil (https://en.wikipedia.org/wiki/Lentil)
- MERCİMEK Ür (https://arastirma.tarimorman.gov.tr/tepge/BelgelerArsiv/Belgeler/Yayın+Arşivi/2017-2022+Yayın+Arşivi/Yayınno341.pdf)
- Lentil: Origin, Cultivation Techniques, Utilization and ... (https://staff-beta.najah.edu/media/sites/default/files/Lentil+origin+cultivation+techniques+utilization+and+advances+in+transformation.pdf)
Mercimek hakkında diğer yazılar
- Mercimek Yetiştiriciliği: Ekim, Bakım ve Yabancı Ot Mücadelesi
- Mercimek Nasıl Çoğaltılır? Tohumla Ekim ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Mercimek Nasıl Dikilir? Adım Adım Dikim Rehberi
- Mercimek Gübreleme Rehberi: Ne Zaman ve Hangi Gübre Verilmeli?
- Mercimek Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Yapılmalıdır?
- Mercimek Hasat Sonrası: Temizleme, Kurutma ve Doğru Depolama Yöntemleri
- Mercimek Hastalıkları: Belirtiler, Zararlılar ve Korunma Yolları
- Mercimek İçin İklim ve Toprak İstekleri: En İyi Verim İçin Şartlar Nelerdir?
- Mercimek Yetiştiriciliğinde En Sık Yapılan 10 Hata
- Mercimek Sulama: Ne Zaman, Ne Kadar ve Nasıl Yapılmalı?
- Mercimek Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)
- Mercimek Verimi ve Ekonomik Değeri
- Mercimek Yetiştiriciliğinde Verim Kaybı ve Yeniden Ekim Stratejileri
- Mercimek Zararlıları: Zarar Şekilleri, Takip ve Mücadele Yöntemleri