Mercimek Hastalıkları: Belirtiler, Zararlılar ve Korunma Yolları
Umut Fidancılık Uzman Ekibi3 dk okuma
Mercimekte antraknoz, mildiyö, pas ve kök çürüklükleri nasıl anlaşılır? Hastalıklarla mücadelede kültürel önlemler ve dikkat edilmesi gereken kritik noktalar nelerdir?
Mercimek yetiştiriciliğinde verimi doğrudan etkileyen en büyük sorunlar mantari hastalıklar ve zararlılardır. Hastalıklarla mücadelede en etkili yöntem, hastalık ortaya çıkmadan önce alınan kültürel önlemlerdir. Eğer hastalık belirtileri görülürse, mutlaka ruhsatlı ürünleri, etiketindeki doz ve zamanda kullanın ve en yakın il/ilçe tarım müdürlüğüne danışın.

1. Antraknoz (Colletotrichum trifolii)
Nohut tarımında olduğu gibi mercimek üretiminde de en çok görülen ve en büyük zararı yapan hastalıkların başında antraknoz gelir. Tohumla taşınabilen çok tehlikeli bir hastalıktır.
Belirtiler: Bitkinin çeşitli kısımlarında lekeler şeklinde kendini gösterir. Tohumla geçen bir hastalık olduğu için temiz olmayan tohum kullanımı hastalığın tarlaya hızla yayılmasına neden olur.
Korunma:
- En önemli önlem, ekilecek tohumun hastalıksız bir tarladan alınmış olmasıdır.
- Bölgenizdeki hastalıklara karşı genetik dayanıklılığı sağlanmış, yüksek verimli ve tescilli çeşitlere ait sertifikalı tohumlar kullanın.
- Ekim öncesi tohumluk seçiminde çimlenme gücü yüksek, temiz ve karışıksız tohumları tercih edin.
2. Mildiyö ve Pas Hastalıkları
Mercimek bitkisini zayıflatan ve yaprak yapısını bozan mantari hastalıklardır.
- Mercimek Mildiyösü (Peronospora lentis): Yapraklarda ve bitki dokularında gelişim bozukluklarına yol açar.
- Pas Hastalığı (Uromyces fabae): Bitki üzerinde karakteristik pas lekeleri oluşturur.
- Köse/Cercospora Yaprak Lekesi (Cercospora zonata): Yapraklarda lekeler oluşturarak fotosentez kapasitesini düşürür.
Korunma: Bu tür mantari hastalıkların gelişimi ortamdaki nem oranına bağlıdır. Sulama yaparken ortamdaki nemin aşırı artmasının bu hastalıkları teşvik edebileceğini unutmayın. Drenajı iyi, su birikintisi olmayan tarlalar tercih edilmelidir.
3. Kök ve Gövde Çürüklükleri
Toprak kökenli olan bu hastalıklar, özellikle bitkinin kök sistemini ve sap kısmını hedef alır.
- Kök ve Sap Çürüklüğü (Sclerotinia sclerotiorum / Botrytis cinerea): Bitkinin kök ve sap kısmında çürümeye neden olur.
- Kök Boğazı Çürüklüğü (Corticium rolfsii): Bitkinin toprakla temas ettiği noktada çöküşlere yol açar.
- Fusarium Solgunluğu (Fusarium oxysporum f. sp. lentis): Bitkinin su iletim sistemini bozarak solgunluğa neden olur.
- Rhizoctonia ve Pythium Çürüklükleri: Özellikle genç bitkilerde kök sisteminin zarar görmesine yol açar.
Korunma:
- Drenaj çok önemlidir: Tarla yüzeyinde kısa süreli de olsa su göllenmesi olması, kök ve sap çürüklüğü hastalıklarını tetikler.
- Gübreleme: Yanmamış ahır gübresi kullanmaktan kaçının. Yanmamış gübre hem hastalıkları artırır hem de yabancı ot sorununa yol açarak verimi düşürür. Gübre mutlaka tam yanmış olmalıdır.
- Toprak Yapısı: Geçirgenliği iyi, drenaj problemi olmayan topraklar seçilmelidir.
Öne Çıkan Ürünler
4. Mercimek Zararlıları
Hastalıkların yanı sıra, ekonomik kayba neden olan çeşitli böcek ve zararlılar da mevcuttur.
- Tohum ve Bitki Zararlıları: Mercimek tohum böceği, Apion, mercimek hortumlu böceği, mercimek yeşilkurdusu, gram caterpillar (Heliothis obsoleta), gram cutworm (Ochropleura flammatra) ve Bruchus türleri (Bruchus ervi ve Bruchus lentis) önemli zararlılardır.
- Diğer Zararlılar: Kök koşnili, beyaz karıncalar (Clotermes sp.) ve kök-kavuk nematodları da bitkiye zarar verebilir.
Mücadele: Zararlıların tespiti için bitki sağlığı uzmanlarıyla iletişime geçilmeli ve belirtiler incelenmelidir. Mücadele yöntemleri zararlının türüne ve yoğunluğuna göre değişir.
5. Diğer Önemli Tehditler: Virüsler ve Parazitler
Mercimekte Pea enation mosaic virus, Bean yellow mosaic virus ve özellikle tehlikeli olan Pea seed borne mosaic virus (PSbMV) gibi virüs hastalıkları görülebilir. Ayrıca Cuscuta sp. ve Orobanche sp. gibi parazit bitkiler de mercimek tarlalarında verimi ciddi şekilde düşürebilir.
Mercimek hesaplama araçları
Mercimek tohumu hesaplama – arazime ne kadar mercimek tohumu gerekir?
Standart ekim: sıra arası 20–30 cm; dekara 10–15 kg tohum.
Mercimek verim hesaplama – dönümden ne kadar mercimek alırım?
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Bilmekte fayda var
- Güneydoğu'da kırmızı mercimek kışlık ekilir.
Ayrı sayfada hesaplayın: Mercimek tohumu hesaplama · Mercimek verim hesaplama
Kaynaklar
- TARIM TEKNOLOJİLERİ - megep.meb.gov.tr (https://megep.meb.gov.tr/mte program modul/moduller pdf/Yemeklik+Dane+Baklagiller+Yetiştiriciliği+(Nohut+Ve+Mercimek).pdf)
- Regeneration Guidelines Lentil - genebanks.cgiar.org (https://genebanks.cgiar.org/wp-content/uploads/2017/01/Lentil_ENG.pdf)
- MERCİMEK Ür (https://arastirma.tarimorman.gov.tr/tepge/BelgelerArsiv/Belgeler/Yayın+Arşivi/2017-2022+Yayın+Arşivi/Yayınno341.pdf)
- Lentil: Origin, Cultivation Techniques, Utilization and ... (https://staff-beta.najah.edu/media/sites/default/files/Lentil+origin+cultivation+techniques+utilization+and+advances+in+transformation.pdf)
- 3. GÜBRELEME: 4. T VE TOHUMLUK (https://sirnak.tarimorman.gov.tr/BelgelerArsiv/Yayınlar/Mercimek+yetiştiriciliği.pdf)
- GIDA TEKNOLOJĠSĠ - megep.meb.gov.tr (https://megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller_pdf/Kırmızı+Mercimek+1.pdf)
- Wikipedia – Mercimek (https://tr.wikipedia.org/wiki/Mercimek)
Mercimek hakkında diğer yazılar
- Mercimek Yetiştiriciliği: Ekim, Bakım ve Yabancı Ot Mücadelesi
- Mercimek Nasıl Çoğaltılır? Tohumla Ekim ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Mercimek Nasıl Dikilir? Adım Adım Dikim Rehberi
- Mercimek Çeşit Seçimi: Hangi Çeşidi, Ne Zaman Ekmeliyim?
- Mercimek Gübreleme Rehberi: Ne Zaman ve Hangi Gübre Verilmeli?
- Mercimek Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Yapılmalıdır?
- Mercimek Hasat Sonrası: Temizleme, Kurutma ve Doğru Depolama Yöntemleri
- Mercimek İçin İklim ve Toprak İstekleri: En İyi Verim İçin Şartlar Nelerdir?
- Mercimek Yetiştiriciliğinde En Sık Yapılan 10 Hata
- Mercimek Sulama: Ne Zaman, Ne Kadar ve Nasıl Yapılmalı?
- Mercimek Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)
- Mercimek Verimi ve Ekonomik Değeri
- Mercimek Yetiştiriciliğinde Verim Kaybı ve Yeniden Ekim Stratejileri
- Mercimek Zararlıları: Zarar Şekilleri, Takip ve Mücadele Yöntemleri