Mercimek Gübreleme Rehberi: Ne Zaman ve Hangi Gübre Verilmeli?
Umut Fidancılık Uzman Ekibi3 dk okuma
Mercimek yetiştiriciliğinde doğru gübreleme nasıl yapılır? Azot, fosfor ve potasyumun önemi nedir? Toprak analizi ve organik gübre kullanımı hakkında bilmeniz gerekenler.
Mercimek, protein bakımından çok zengin bir bitki olsa da besin ihtiyacı konusunda diğer tarla bitkilerinden ayrılır. Köklerinde yaşayan Rhizobium bakterileri sayesinde havadaki azotu toprağa bağlayabilir. Ancak bu, hiç gübreleme yapılmayacağı anlamına gelmez. Yanlış veya aşırı gübreleme, hem maliyeti artırır hem de bitkinin doğal yeteneğini bozarak verimi düşürür. Bu yüzden mercimekte gübreleme "tahminle" değil, toprak analizi ile yapılmalıdır.
Önce toprak analizi
Mercimek yetiştiriciliğinde en doğru yol, ekim öncesinde toprak analizi yaptırmaktır. Analiz sonuçları, toprağınızın hangi elementten ne kadar eksik olduğunu net bir şekilde gösterir. Analiz sonucuna göre bir ziraat mühendisine veya il/ilçe tarım müdürlüğüne danışarak bölgenize ve toprak yapınıza en uygun gübreleme programını oluşturmalısınız.
Temel besin elementleri ve görevleri
Mercimeğin sağlıklı gelişimi ve yüksek verim vermesi için belirli elementlere ihtiyacı vardır:
- Azot (N): Bitkinin yeşil aksamının gelişimi için gereklidir. Ancak mercimek kendi azotunu köklerindeki nodüllerde üretebildiği için çok yüksek dozlarda azot verilmemelidir. Fazla azot, bitkinin aşırı boylanmasına (vejetatif gelişme) ve tohum veriminin düşmesine neden olabilir.
- Fosfor (P): Kök sisteminin güçlenmesi, çiçeklenme ve olgunlaşmanın hızlanması için kritiktir. Özellikle kök gelişimi için çok önemlidir.
- Potasyum (K): Bitkinin direncini artırır; ihtiyaç halinde kök sistemini desteklemek için kullanılabilir.
- Organik Madde: Toprağın yapısını iyileştirir ve su tutma kapasitesini artırır.
Besin eksikliği ve aşırı kullanım belirtileri
- Azot dengesizliği: Azotun çok fazla verilmesi bitkiyi aşırı yeşil ve boylu yapar ancak bu durum bitkiyi kuraklık tehlikesine sokar ve tohum verimini azaltır.
- Fosfor eksikliği: Kök gelişimi zayıf kalır, bitki genel olarak gelişmekte zorlanır.
- Yabancı ot ve hastalık riski: Yanmamış veya tam olarak fermente olmamış ahır gübresi kullanımı, toprakta yabancı otların artmasına ve bitkide çeşitli hastalıklara yol açarak verimi düşürür.
Öne Çıkan Ürünler
Gübreleme zamanı ve yöntemi nasıl olmalı?
Gübreleme zamanı ve şekli, yetiştirme amacınıza ve bölgenize göre değişiklik gösterir:

- Ekim Sırasında: Genel bir uygulama olarak, bitki çimlenip köklerdeki nodüller (yumrucuklar) oluşup azot bağlamaya başlayana kadar ekimle birlikte az miktarda azot ve fosfor verilmesi önerilir. Örneğin, saf madde olarak dekara 1-2 kg azot ve 2.5 kg fosfor gibi miktarlar bakteriyel aktiviteyi teşvik etmek için kullanılabilir.
- Uygulama Şekli: Eğer mibzerle ekim yapılıyorsa gübre ekimle birlikte verilebilir. Eğer ekim serpme yapılacaksa, gübre toprak yüzeyine serpilmeli ve kazayağı veya diskaro ile toprakla iyice karıştırılmalıdır.
- Yazlık Mercimeklerde Dikkat: Yazlık mercimek yetiştiriciliğinde, bitkiyi aşırı vejetatif gelişime (sadece yaprak ve dal büyümesine) teşvik etmemek için azot miktarı dikkatli ayarlanmalıdır. Yağışın bol olduğu bölgelerde azot kullanımı daha yararlı olabilirken, kurak bölgelerde aşırı azot bitkiyi riske atabilir.
- Gübre Dozu: Uygulanacak miktar; toprağın yapısına, bölgenin iklimine ve en önemlisi analiz sonuçlarına göre belirlenmelidir. Genel bir bilgi olarak, dekara ortalama 2-3 kg Azot ve 4-6 kg Fosfor (P2O5) uygulamaları verimi artırabilir ancak bu rakamlar mutlaka analizle teyit edilmelidir.
Organik gübre kullanımı
Mercimekte ahır gübresi kullanacaksanız çok dikkatli olmalısınız. Kullanacağınız gübrenin mutlaka tam olarak yanmış olması gerekir. Yanmamış gübre hem bitkiyi hastalandırır hem de tarlada istenmeyen yabancı otların hızla yayılmasına sebep olur.
Mercimek hesaplama araçları
Mercimek tohumu hesaplama – arazime ne kadar mercimek tohumu gerekir?
Standart ekim: sıra arası 20–30 cm; dekara 10–15 kg tohum.
Mercimek verim hesaplama – dönümden ne kadar mercimek alırım?
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Bilmekte fayda var
- Güneydoğu'da kırmızı mercimek kışlık ekilir.
Ayrı sayfada hesaplayın: Mercimek tohumu hesaplama · Mercimek verim hesaplama
Kaynaklar
- MERCİMEK Ür (https://arastirma.tarimorman.gov.tr/tepge/BelgelerArsiv/Belgeler/Yayın+Arşivi/2017-2022+Yayın+Arşivi/Yayınno341.pdf)
- 3. GÜBRELEME: 4. T VE TOHUMLUK (https://sirnak.tarimorman.gov.tr/BelgelerArsiv/Yayınlar/Mercimek+yetiştiriciliği.pdf)
- TARIM TEKNOLOJİLERİ - megep.meb.gov.tr (https://megep.meb.gov.tr/mte program modul/moduller pdf/Yemeklik+Dane+Baklagiller+Yetiştiriciliği+(Nohut+Ve+Mercimek).pdf)
- Wikipedia – Lentil (https://en.wikipedia.org/wiki/Lentil)
- Lentil: Origin, Cultivation Techniques, Utilization and ... (https://staff-beta.najah.edu/media/sites/default/files/Lentil+origin+cultivation+techniques+utilization+and+advances+in+transformation.pdf)
- Wikipedia – Mercimek (https://tr.wikipedia.org/wiki/Mercimek)
Mercimek hakkında diğer yazılar
- Mercimek Yetiştiriciliği: Ekim, Bakım ve Yabancı Ot Mücadelesi
- Mercimek Nasıl Çoğaltılır? Tohumla Ekim ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Mercimek Nasıl Dikilir? Adım Adım Dikim Rehberi
- Mercimek Çeşit Seçimi: Hangi Çeşidi, Ne Zaman Ekmeliyim?
- Mercimek Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Yapılmalıdır?
- Mercimek Hasat Sonrası: Temizleme, Kurutma ve Doğru Depolama Yöntemleri
- Mercimek Hastalıkları: Belirtiler, Zararlılar ve Korunma Yolları
- Mercimek İçin İklim ve Toprak İstekleri: En İyi Verim İçin Şartlar Nelerdir?
- Mercimek Yetiştiriciliğinde En Sık Yapılan 10 Hata
- Mercimek Sulama: Ne Zaman, Ne Kadar ve Nasıl Yapılmalı?
- Mercimek Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)
- Mercimek Verimi ve Ekonomik Değeri
- Mercimek Yetiştiriciliğinde Verim Kaybı ve Yeniden Ekim Stratejileri
- Mercimek Zararlıları: Zarar Şekilleri, Takip ve Mücadele Yöntemleri