Susam Yetiştiriciliği: Bakım, Temizleme ve Verim Artırma Yöntemleri
Umut Fidancılık Uzman Ekibi2 dk okuma
Susam bitkisi nasıl bakılır? Dallanma nasıl kontrol edilir, temizlik işlemleri nasıl yapılır ve verimi artırmak için nelere dikkat edilmelidir?
Susam (Sesamum indicum), yüksek yağ içeriğiyle bilinen, kuraklığa toleranslı ve ekonomik değeri yüksek bir tarla bitkisidir. Susam yetiştiriciliğinde bitkinin gelişimi, ekim sıklığı ve bakım teknikleri doğrudan verimi etkiler. Susam, geleneksel anlamda meyve ağaçları gibi bir budama işlemine tabi tutulmaz; ancak bitki formunu korumak, dallanmayı yönetmek ve sağlıklı gelişimi desteklemek için belirli temizlik ve bakım aşamalarından geçmesi gerekir.
Susamın fiziksel yapısı ve dallanma özelliği nedir?
Susam bitkisi boyu ortalama 60-120 cm arasında değişen, dallanan bir yapıya sahiptir. Bitkinin sap yapısı, türüne göre farklılık gösterir: İki karpelli çeşitlerde sap dört köşeli ve dikdörtgen şeklindeyken, dört karpelli çeşitlerde altı veya sekiz köşeli ve kare formundadır. Ülkemizde yetiştirilen susamların büyük bir kısmının sapları tüylüdür. Bitkinin dallanma kapasitesi doğrudan ekim yöntemiyle ilişkilidir: Sık ekim yapıldığında bitki az dallanırken, seyrek ekim yapıldığında bitki daha fazla dallanma gösterir.
Bitki temizliği ve form verme nasıl yapılır?
Susamın sağlıklı bir şekilde gelişmesi ve istenilen formda olması için belirli dönemlerde fiziksel müdahaleler gerekebilir. Özellikle ipe sardırma gibi özel yetiştirme yöntemleri uygulandığında şu adımlar izlenmelidir:
- Filiz Seçimi: İlkbaharda çıkan filizler arasından sağlıklı olanlar seçilmeli, ipe sardırılmayacak olan zayıf veya sağlıksız filizler koparılarak bitki temizlenmelidir.
- Yan Dal Temizliği: İpe sardırılan bitkilerde, bitki gelişimi devam ederken 1-1,5 metre yüksekliğe kadar olan yan dallar temizlenmelidir. Bu işlem, bitkinin enerjisini ana gövdeye ve verimli kısımlara yönlendirmesine yardımcı olur.
Susamın kullanım alanları nelerdir?
Susam, çok yönlü bir bitkidir ve sadece bir gıda maddesi değil, sanayi ham maddesidir. Üretimden elde edilen ürünlerin kullanım alanları şunlardır:
- Gıda Sanayi: Tahin ve tahin helvası üretiminin ana maddesidir. Ayrıca simit, çörek ve kuru pasta gibi unlu mamullerin üzerine serpilerek kullanılır. Tohumları kavrularak çerez olarak tüketilir.
- Kozmetik ve Sabun: Susam yağı, kozmetik sanayinde ve sabun yapımında önemli bir bileşendir. Dermatolojik olarak kaş, kirpik ve saç bakımında (kırılmaları önlemek amacıyla) kullanılabilir.
- Hayvancılık: Susam üretiminden elde edilen küspe, oldukça kaliteli bir hayvan yemidir.
Öne Çıkan Ürünler
Bakımda dikkat edilmesi gereken genel kurallar
Susam yetiştiriciliğinde başarılı olmak için şu temel bahçecilik prensipleri uygulanmalıdır:
- Ekipman Hijyeni: Bitki üzerinde herhangi bir temizlik veya müdahale yaparken kullanılan budama ve temizleme aletleri, hastalık yayılımını önlemek amacıyla her kullanımdan sonra temizlenmelidir.
- Toprak ve Su Yönetimi: Susam kuraklığa dayanıklı bir bitki olsa da, bitkinin gelişim dönemindeki su ihtiyacı ve toprak yapısı verimi doğrudan etkiler. Bölgenizdeki toprak yapısına göre ekim zamanını ve sulama periyotlarını belirlemek için yerel tarım müdürlüklerinden bilgi almanız önerilir.
Susam hesaplama araçları
Susam tohumu hesaplama – arazime ne kadar susam tohumu gerekir?
Standart ekim: sıra arası 50–70 cm, sıra üzeri 5–10 cm; dekara 0,5–0,6 kg tohum.
Susam verim hesaplama – dönümden ne kadar susam alırım?
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Bilmekte fayda var
- Kapsüller patlayıp tohum dökmeden, alttaki kapsüller sararınca hasat edilir.
Ayrı sayfada hesaplayın: Susam tohumu hesaplama · Susam verim hesaplama
Kaynaklar
- TARIM TEKNOLOJĠSĠ - megep.meb.gov.tr (https://megep.meb.gov.tr/mte program modul/moduller pdf/Yağ+Bitkileri+Yetiştiriciliği+(Susam,+Kolza+Ve+Aspir).pdf)
- aspir keten susam yerfistigi serbetciotu teknik talimatlar... (https://www.tarimorman.gov.tr/BUGEM/TTSM/BelgelerArsiv/Belgeler/Tescil/Teknik+Talimatlar/Endüstri+Bitkileri/aspir,keten.susam,yfıstığı.pdf)
- Wikipedia – Susam (https://tr.wikipedia.org/wiki/Susam)
Susam hakkında diğer yazılar
- Susam Nasıl Çoğaltılır? Tohumla Susam Yetiştiriciliği ve Dikim Teknikleri
- Susam Nasıl Dikilir? Adım Adım Dikim Rehberi
- Susam Fidanı ve Çeşit Seçimi: Hangi Çeşidi Seçmeliyim?
- Susam Gübreleme Rehberi: Ne Zaman ve Nasıl Gübreleme Yapılmalı?
- Susam Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Yapılmalı?
- Susam Hasadı Sonrası: Temizleme, Harman ve Doğru Depolama Yöntemleri
- Susam Hastalıkları: Belirtiler, Zararlılar ve Mücadele Yöntemleri
- Susam Yetiştiriciliğinde İklim ve Toprak İstekleri Nelerdir?
- Susam Yetiştiriciliğinde En Sık Yapılan 10 Hata
- Susam Sulama Rehberi: Ne Zaman, Ne Kadar ve Nasıl Sulunmalı?
- Susam Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)
- Susam Yetiştiriciliğinde Verim ve Ekonomik Değer
- Susam Yetiştiriciliğinde Verim Kaybı ve Yeniden Ekim Stratejileri
- Susam Zararlıları: Bozkurt, Susam Güvesi, Beyaz Sinek ve Yaprak Biti ile Mücadele