Susam Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Yapılmalı?
Umut Fidancılık Uzman Ekibi2 dk okuma
Susam hasadı ne zaman yapılır, olgunluk belirtileri nelerdir, kapsüller dökülmeden doğru toplama yöntemleri nasıl uygulanır?
Susam yetiştiriciliğinde en kritik aşamalardan biri hasattır. Susamın kapsül yapısı, tohumlar olgunlaştığında kendiliğinden çatlayarak açılmaya (dehiscence) meyilli olduğu için, hasat zamanını kaçırmak ciddi ürün kaybına yol açar. Doğru zamanlama ve yöntem, tohumun kalitesini ve miktarını doğrudan belirler.
Hasat zamanı nasıl anlaşılır?
Susamda tüm kapsüller aynı anda olgunlaşmaz. Bu yüzden hasat kararı vermeden önce tarlada düzenli kontroller yapılması şarttır. Bitkinin hasada hazır olduğunu şu belirtilerden anlayabilirsiniz:
- Renk değişimi: Bitkinin yaprakları ve kapsülleri sararmaya başladığında,
- Yaprak dökümü: Yapraklar kısmen dökülmeye başladığında,
- Çiçeklenme durumu: Çiçeklenme durduğunda,
- Kapsül kontrolü: Alt kapsüller elle kırıldığında, içindeki tohum rengi beyaz tanelilerde koyu sarıya, kahverengi tanelilerde ise açık kahverengiye döndüğünde hasat zamanı gelmiş demektir.
Hasat yöntemi ne olmalı?
Susam kapsülleri olgunlaştığında kolayca çatlayıp içindeki tohumları dökebildiği için makine ile hasat oldukça zordur. Bu nedenle ülkemizde geleneksel olarak elle hasat yöntemi tercih edilir. Hasat sırasında şu adımları izlemelisiniz:
- Elle sökme: Bitkiyi kökünden elle sökerek toplamak, bitkinin hasat sonrası bir süre daha gelişmeye devam etmesi nedeniyle daha çok tercih edilen bir yöntemdir.
- Keserek toplama: Alternatif olarak bitki toprağa yakın bir yerden kesilerek de toplanabilir.
- Makineli hasat: Modern yöntemlerde toplama makineleri kullanılsa da, kapsüllerin dökülme riski nedeniyle bu yöntem hala geliştirilme aşamasındadır.
Hasatta yapılan hatalar ve dikkat edilmesi gerekenler
Hasat sürecinde verimi düşüren veya tohum kalitesini bozan hatalardan kaçınmak gerekir:
- Geç kalmak: Hasadı geciktirmek, kapsüllerin açılıp tohumların toprağa dökülmesine neden olur.
- Erken hasat: Bitki tam kurumadan yapılan hasat, tohumların tam olgunlaşmamasına yol açar.
- Nem kontrolü: Susam tohumları küçük ve yassı olduğu için hasat sonrası kuruması zordur. Tohumlar çok nemli bırakılırsa depoda hızla ısınabilir ve acılaşabilir (rancid). Hasat edilen tohumların mümkün olduğunca kuru olması ve depolama aşamasında %6 veya daha düşük nem oranında tutulması hayati önem taşır.
- Tarla trafiği: Bitkiler 40–50 cm boya ulaştıktan sonra, çiçeklerin döllenmeden dökülmemesi için tarla içine girilmemelidir.
Öne Çıkan Ürünler
Hastalık ve zararlılara karşı dikkat!
Hasat öncesi dönemde bitkinin sağlığı, verimi doğrudan etkiler. Susamda görülebilen solgunluk, susam bakteri solgunluğu, yaprak leke hastalığı, phylloidy ve susam alternaryası gibi hastalıklara karşı dikkatli olunmalıdır. Ayrıca bozkurt, susam güvesi, yaprak biti ve beyaz sinek gibi zararlılarla mücadele edilmelidir. Bu tür sorunlarla karşılaştığınızda mutlaka ruhsatlı ürünler ve etiket dozları için bölgenizdeki tarım müdürlüklerine danışın.
Susam hesaplama araçları
Susam tohumu hesaplama – arazime ne kadar susam tohumu gerekir?
Standart ekim: sıra arası 50–70 cm, sıra üzeri 5–10 cm; dekara 0,5–0,6 kg tohum.
Susam verim hesaplama – dönümden ne kadar susam alırım?
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Bilmekte fayda var
- Kapsüller patlayıp tohum dökmeden, alttaki kapsüller sararınca hasat edilir.
Ayrı sayfada hesaplayın: Susam tohumu hesaplama · Susam verim hesaplama
Kaynaklar
- TARIM TEKNOLOJĠSĠ - megep.meb.gov.tr (https://megep.meb.gov.tr/mte program modul/moduller pdf/Yağ+Bitkileri+Yetiştiriciliği+(Susam,+Kolza+Ve+Aspir).pdf)
- aspir keten susam yerfistigi serbetciotu teknik talimatlar... (https://www.tarimorman.gov.tr/BUGEM/TTSM/BelgelerArsiv/Belgeler/Tescil/Teknik+Talimatlar/Endüstri+Bitkileri/aspir,keten.susam,yfıstığı.pdf)
- kutahya.tarimorman.gov.tr (https://kutahya.tarimorman.gov.tr/BelgelerArsiv/SUSAM+YETİŞTİRİCİLİĞİ.pdf)
- Wikipedia – Sesame (https://en.wikipedia.org/wiki/Sesame)
Susam hakkında diğer yazılar
- Susam Yetiştiriciliği: Bakım, Temizleme ve Verim Artırma Yöntemleri
- Susam Nasıl Çoğaltılır? Tohumla Susam Yetiştiriciliği ve Dikim Teknikleri
- Susam Nasıl Dikilir? Adım Adım Dikim Rehberi
- Susam Fidanı ve Çeşit Seçimi: Hangi Çeşidi Seçmeliyim?
- Susam Gübreleme Rehberi: Ne Zaman ve Nasıl Gübreleme Yapılmalı?
- Susam Hasadı Sonrası: Temizleme, Harman ve Doğru Depolama Yöntemleri
- Susam Hastalıkları: Belirtiler, Zararlılar ve Mücadele Yöntemleri
- Susam Yetiştiriciliğinde İklim ve Toprak İstekleri Nelerdir?
- Susam Yetiştiriciliğinde En Sık Yapılan 10 Hata
- Susam Sulama Rehberi: Ne Zaman, Ne Kadar ve Nasıl Sulunmalı?
- Susam Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)
- Susam Yetiştiriciliğinde Verim ve Ekonomik Değer
- Susam Yetiştiriciliğinde Verim Kaybı ve Yeniden Ekim Stratejileri
- Susam Zararlıları: Bozkurt, Susam Güvesi, Beyaz Sinek ve Yaprak Biti ile Mücadele