Bezelye Yetiştiriciliğinde Verim ve Ekonomik Değer
Umut Fidancılık Uzman Ekibi3 dk okuma
Bezelye ne zaman hasat edilir, verimi nasıl artırılır ve en yüksek protein nasıl elde edilir? Bezelye ve arpa karışımlarında verim ve kaliteyi etkileyen kritik faktörler nelerdir?
Bezelye (Pisum sativum L.), hem taze tüketim hem de yem bitkisi olarak dünya genelinde büyük öneme sahip bir sebzedir. 2023 yılı verilerine göre dünya yeşil bezelye üretimi 21,5 milyon ton seviyesine ulaşmış olup, bu üretimde Çin ve Hindistan toplam üretimin %86'sını karşılamaktadır.
Bezelyede verimi neler etkiler?
Bezelyede elde edeceğiniz ürün miktarı ve kalitesi; kullandığınız çeşide, ekim zamanına, toprak yapısına ve bakım koşullarına doğrudan bağlıdır. Özellikle yemlik bezelye üretiminde, bitkinin gelişim evreleri ve biçim zamanı verimi belirleyen en temel unsurdur.
Yemlik üretimde bezelye ve arpa gibi bitkilerin karışım halinde ekilmesi, hem ot verimini hem de protein kalitesini etkiler. Yapılan araştırmalar, karışım oranlarının ve biçim zamanının şu sonuçları doğurduğunu göstermiştir:
- Yeşil Ot Verimi: Karışım oranına ve biçim zamanına göre değişir. Örneğin, bezelye ve arpa karışımlarında arpanın tam başakta olduğu ve bezelyede alt baklaların bağlandığı dönemde yeşil ot verimi yüksek seyretmektedir.
- Kuru Madde Verimi: Arpanın süt olum dönemi ile bezelyede baklaların dolmaya başladığı dönemde en yüksek kuru madde verimine ulaşılır.
- Protein Kalitesi: En yüksek ham protein oranı, bezelyenin vejetatif (gelişim) döneminde ve arpanın sapa kalktığı dönemde görülür. En yüksek ham protein verimi ise bezelye baklalarının dolmaya başladığı dönemde elde edilir.
Bezelye çeşitleri ve özellikleri nasıl seçilir?
Bezelye yetiştiriciliğinde çeşit seçimi, hedeflediğiniz ürüne (taze sebze veya yem) göre yapılmalıdır. Kontrol çeşitleri ve farklı genotipler incelendiğinde bitkilerin morfolojik yapılarında büyük farklar görülür. Seçim yaparken şu özelliklere dikkat edilmelidir:
- Bitki Boyu: Çeşitlere göre 50 cm ile 212 cm arasında değişebilir.
- Bakla ve Tohum Yapısı: Bakla sayısı, bakla boyu, bakla eni ve 1000 tane ağırlığı gibi özellikler doğrudan verimi belirler.
- Yemlik Performansı: Eğer amaç yem üretmekse, kes verimi (sap verimi) yüksek olan genotipler tercih edilmelidir.
Hastalık ve zararlılarla mücadele
Bezelye, hem hastalık hem de zararlı baskısına açık bir bitkidir. Verim kaybı yaşamamak için şu gruplara karşı dikkatli olunmalıdır:
- Hastalıklar: Külleme (Erysiphe pisi), mildiyö (Peronospora viciae), septoria yanıklığı, beyaz çürüklük ve çeşitli kök çürüklükleri (Fusarium, Rhizoctonia, Pythium) en yaygın görülenlerdir. Ayrıca bitki özsuyuyla taşınan virüs hastalıkları da ekonomik kayıplara yol açabilir.
- Zararlılar: Bezelye yaprak bitleri, yaprak madenleri, bezelye biti (Sitona lineatus), bezelye kabuk böceği (Bruchus pisorum) ve çeşitli kırmızı örümcek türleri bitkiye zarar verebilir.
Not: Hastalık ve zararlılarla mücadelede ruhsatlı ürünler kullanılmalı, uygulama dozları için mutlaka etiket okunmalı ve bölgenizdeki tarım müdürlüklerine danışılmalıdır.
Öne Çıkan Ürünler
Pazar ve değerlendirme
Bezelye, hem taze sebze olarak hem de yem bitkisi olarak değerlendirilebilir. Tarla bitkisi olarak ekildiğinde, domates gibi diğer sebze üretiminde "ön bitki" veya "örtü bitkisi" olarak kullanılması, yabancı ot kontrolüne yardımcı olabilir. Ekonomik değer; tohum verimi, biyolojik verim ve ham protein içeriği gibi kriterlere göre belirlenir. Kuru tane verimi ile biyolojik verim arasında güçlü bir ilişki bulunmaktadır.
Bezelye hesaplama araçları
Bezelye verim hesaplama – dönümden ne kadar taze bezelye (kabuklu) alırım?
Bezelye tohumu hesaplama – arazime ne kadar bezelye tohumu gerekir?
Standart ekim: sıra arası 40–50 cm, sıra üzeri 5–8 cm; dekara 15–20 kg tohum.
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Bilmekte fayda var
- Bezelye serin iklimi sever; hafif donlara dayanır.
- Kabuklu taze bezelyenin yaklaşık %40'ı tanedir.
Ayrı sayfada hesaplayın: Bezelye tohumu hesaplama · Bezelye verim hesaplama
Kaynaklar
- T.c. Uludağ Üni̇versi̇tesi̇ (https://acikerisim.uludag.edu.tr/bitstreams/f5031b3e-91b2-4e48-8b1c-ee2b6d01371a/download)
- REYHAN KARAYEL YÜKSEK LİSANS TE - avesis.omu.edu.tr (https://avesis.omu.edu.tr/dosya?id=33a989cc-b969-4faf-9fe0-634eb6d4ca70)
- FARKLI YEM BEZELYESİ (Pisum sativum L.) GENOTİPLERİNİN BAZI MORFOLOJİK ... (https://acikerisim.uludag.edu.tr/bitstreams/c8569fed-1a2a-493a-a893-18a84b7559aa/download)
- Wikipedia – Pea (https://en.wikipedia.org/wiki/Pea)
- PEA Pisum sativum L. Plant Symbol = PISA6 - USDA (https://plants.sc.egov.usda.gov/DocumentLibrary/plantguide/pdf/pg_pisa6.pdf)
Bezelye hakkında diğer yazılar
- Bezelye Yetiştiriciliği: Ekim, Bakım ve Verim Artırma Teknikleri
- Bezelye Nasıl Çoğaltılır? Tohumla Ekim ve Dikim Teknikleri
- Bezelye Nasıl Dikilir? Adım Adım Dikim Rehberi
- Bezelye Çeşidi Seçimi ve Kaliteli Fidan Nasıl Anlaşılır?
- Bezelye Gübreleme Rehberi: Hangi Gübre, Ne Zaman Verilmeli?
- Bezelye Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Toplanır?
- Bezelye Hasat Sonrası: Saklama, Dondurma ve İşleme Teknikleri
- Bezelye Hastalıkları: Belirtiler, Zararlılar ve Korunma Yolları
- Bezelye Yetiştiriciliğinde İklim ve Toprak Koşulları Nasıl Olmalı?
- Bezelye Yetiştiriciliğinde En Sık Yapılan 10 Hata
- Bezelye Sulama: Ne Zaman, Ne Kadar ve Nasıl Yapılmalı?
- Bezelye Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)
- Bezelye Bahçelerinde Verim Kaybı ve Yeniden Ekim Stratejileri
- Bezelye Zararlıları: Bezelye Yaprak Böceği, Bezelye Güvesi ve Diğerleri ile Mücadele