Kivi Hastalıkları: Belirtiler, Nedenleri ve Korunma Yolları
Umut Fidancılık Uzman Ekibi3 dk okuma
Kivide kök çürüklüğü, beyaz çürüklük, kurşuni küf ve bakteriyel hastalıklar: Belirtileri nasıl anlarsınız? Bahçenizi hastalıklardan korumak için hangi önlemleri almalısınız?
Kivi yetiştiriciliğinde başarı, bitkinin hassas kök yapısını ve nem dengesini korumaktan geçer. Kivi, saçak köklü, etli ve şişkin bir kök yapısına sahiptir; bu kökler toprağın yaklaşık 40 cm derinliğindeki kısımda yoğunlaşır. Eğer toprak çok ağır, su tutan veya drenajı bozuk bir yapıdaysa, bitki mantari hastalıklara karşı savunmasız kalır. Hastalıklarla mücadelede en temel kural, ilaçtan önce doğru kültürel önlemleri almaktır. İlaçlama yapmanız gerektiğinde ise yalnızca ruhsatlı ürünleri, etiket dozunda kullanmalı ve mutlaka il/ilçe tarım müdürlüklerine danışmalısınız.
1. Kök ve Kök Boğazı Hastalıkları (Armillariamelea, Phytophthora, Rhizoctonia, Fusarium vb.)
Kivi bitkisinin köklerinde en çok görülen ve bitkiyi doğrudan öldürebilen en önemli etkenler mantar grubundaki hastalıklardan oluşur.
Belirtiler: Hastalık başladığında bitki gelişiminde yavaşlama, yaprakların küçülmesi ve sararması (kloroz) görülür. Sürgünler zayıf gelişir, bitki olumsuz şartlara karşı direnç gösteremez. İlerleyen aşamalarda sürgün ve dallar tepeden başlayarak kurumaya başlar. Özellikle Phytophthora gibi etkenlerde kök kesildiğinde, kök ve kök boğazında kırmızı-kahverengi renk değişimleri fark edilebilir.
Nedenleri: Aşırı sulama, köklerin yaralanması, ağır ve süzek olmayan topraklar ve nemli ortamlar bu hastalıkların yayılmasını kolaylaştırır.
Korunma ve Mücadele:
- Drenaj: Kivi mutlaka süzek (su tutmayan) topraklarda yetiştirilmelidir. Sulama sonrası toprakta su birikmemesine dikkat edilmelidir.
- Sulama Yönetimi: Bitki aşırı sulanmamalı, sulamalar arasında toprağın kurumasına izin verilmelidir.
- Dikim Tekniği: Bitki çok derin dikilmemelidir. Dikim sırasında köklerin yaralanmamasına azami dikkat gösterilmelidir.
- Temizlik: Kuruyan ağaçlar bahçeden sökülerek uzaklaştırılmalıdır. Sökülen yerlere dezenfeksiyon amacıyla kireç dökülmelidir.
- Konukçu Kontrolü: Hastalığın yayılmasında etkili olan diğer konukçu bitkilerin bahçede bulunmamasına dikkat edilmelidir.
2. Beyaz Çürüklük (Sclerotinia sclerotiorum)
Fotoğraf: Jymm · Public domainBelirtiler: Özellikle nemli havalarda kendini gösterir. Kök ve kök boğazında ıslak çürümeler meydana gelir. Yaprak ve sürgünlerde solgunluk görülür. En ayırt edici özelliği, hastalıklı meyveler, yapraklar ve çiçekler üzerinde yoğun, beyaz misel (pamuksu yapı) oluşumudur.
Korunma: Nemli ortamların oluşturulmasından kaçınılmalı, bitki bakım işlemleri zamanında ve doğru teknikle yapılmalıdır.
3. Kurşuni Küf (Botrytis cinerea)
Fotoğraf: Flowersabc · CC BY-SA 2.0Belirtiler: Bu hastalık genellikle depolarda, havalanmanın yetersiz olduğu yerlerde ortaya çıkar. Meyvelerde çürüme yapar; hastalıklı etli kısım ıslak ve cam gibi bir görünüm alabilir. Başlangıçta beyaz, sonrasında ise gri renkli bir küf tabakası meyve yüzeyini kaplar. Meyvenin sağlıklı kısımları da bu misellerden etkilenebilir.
Nedenleri: Yaşlanmış, yaralanmış veya hasar görmüş bitki dokuları bu mantar için besin kaynağıdır. Ayrıca depolama sırasında yetersiz havalandırma hastalığı tetikler.
Korunma:
- Hasat sırasında meyvelerin yaralanmamasına (mekanik hasar almamasına) özen gösterilmelidir.
- Depolama alanlarında hava sirkülasyonu (havalandırma) çok iyi sağlanmalıdır.
- Hasat sonrası meyvelerin birbirine aşırı baskı yapması engellenmelidir.
Kivi Fidanı ve Öne Çıkan Ürünler
4. Çiçek ve Meyve Hastalıkları (Bakteriyel Etkenler)
Fotoğraf: Graham Beards · CC BY-SA 4.0Kivide bakteriyel kaynaklı hastalıklar da ciddi ekonomik kayıplara yol açabilir.
Belirtiler: Bazı bakteriyel türlerde dallarda kırmızı, pas renginde kabarcıklar (kankerler) ve bu bölgelerden kırmızımsı bir akıntı görülebilir. Çiçek tomurcuklarında kahverengi, çökmüş lezyonlar ve çiçek taç yapraklarında sarı-turuncu renk değişimleri görülebilir. Yapraklarda ise yağ lekesine benzer küçük sarı noktalar oluşabilir.
Korunma:
- Bitkide oluşabilecek her türlü yaralanmanın (budama, dolu, böcek zararı) önüne geçilmelidir; çünkü bakteriler bu yaralardan bitkiye giriş yapar.
- Budama sırasında kullanılan makas ve aletler her seferinde dezenfekte edilmelidir.
- Aşırı azotlu gübreleme, bitkinin aşırı ve dengesiz büyümesine (vejetatif gelişim) neden olarak hastalıklara karşı direnci düşürebilir; gübreleme dengeli yapılmalıdır.
5. Meyve Dökümünün Diğer Nedenleri
Sadece hastalıklar değil, yanlış tarım uygulamaları da meyve kaybına yol açar. Meyve dökümünü önlemek için şunlara dikkat edilmelidir:
- Besleme: Aşırı azot kullanımı veya potasyum ve mangan eksikliği meyve dökümüne neden olabilir.
- Sulama: Aşırı sulama veya bitkinin aşırı susuz kalması doğrudan dökümü tetikler.
- Zararlılar: Unlu bit gibi zararlıların varlığı meyve ve bitki sağlığını bozarak döküme yol açabilir.
Kivi hesaplama araçları
Kivi fidanı hesaplama – arazime kaç kivi fidanı sığar?
Kivi verim hesaplama – kivi bitkilerimden kaç kilo kivi alırım?
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Bilmekte fayda var
- Dikim aralığı terbiye sistemine göre 3,5–5 m arasındadır; T sisteminde sıra arası 5 m, sıra üzeri 4 m önerilir.
- 7. yıldan itibaren tam verime geçer ve dekardan ortalama 2,5–3 ton alınır.
- Erkek ve dişi bitkiler ayrıdır; yaklaşık 8 dişi bitkiye 1 erkek bitki dikilir.
Ayrı sayfada hesaplayın: Kivi fidanı hesaplama · Kivi verim hesaplama
Kaynaklar
- KİVİ YETİŞTİRİCİLİĞİ (https://megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller_pdf/Kivi+Yetiştiriciliği.pdf)
- T.C. Arifiye Kaymakamlığı - Kivi, Ceviz, Trabzon Hurması, Aronya ... (https://www.arifiye.gov.tr/kivi-ve-ceviz-yetistiriciligi-toprak-tahlili)
- Kivi yetiÅ tiricliÄ i (https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/34145/mod_resource/content/0/Kivi+Yetiştiriciliği.pdf)
- Kiwi | Diseases and Pests, Description, Uses, Propagation (https://plantvillage.psu.edu/topics/kiwi/infos)
- KİVİDE HASAT ZAMANININ ÖN - arastirma.tarimorman.gov.tr (https://arastirma.tarimorman.gov.tr/yalovabahce/Belgeler/brosurler/KivideHasatZamaniVeOnemi.pdf)
- Wikipedia – Actinidia chinensis var. deliciosa (https://en.wikipedia.org/wiki/Actinidia_chinensis_var._deliciosa)
- Türkiye kivi bahçelerinde yeni bir zararlı, Metcalfa pruinosa (Say ... (https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/370041)
Kivi hakkında diğer yazılar
- Kivi Budama Rehberi: Şekil Verme, Verim ve Yaz Budaması Teknikleri
- Kivi Nasıl Çoğaltılır? Tohum, Çelik ve Aşı Yöntemleri
- Kivi Fidanı Nasıl Dikilir? Adım Adım Dikim Rehberi
- Kivi Fidanı Seçimi: En İyi Kivi Çeşitleri ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Kivi Gübreleme Rehberi: Ne Zaman, Hangi Gübre Verilmeli?
- Kivi Hasadı: Doğru Zaman Nasıl Anlaşılır ve Nasıl Toplanır?
- Kivi Hasadı Sonrası: Doğru Taşıma, Soğuk Hava Depolama ve Saklama Teknikleri
- Kivi Yetiştiriciliğinde İklim ve Toprak Seçimi Nasıl Yapılmalıdır?
- Kivi Yetiştiriciliğinde En Sık Yapılan 10 Hata
- Kivi Sulama Rehberi: Ne Zaman, Ne Kadar ve Hangi Yöntemle Sulanmalı?
- Kivi Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)
- Kivi Yetiştiriciliğinde Verim ve Ekonomik Getiri
- Kivi Bahçelerinde Gençleştirme ve Yeniden Dikim Rehberi
- Kivi Zararlıları: Kırmızı Örümcek, Yazıcı Böcekler ve Diğer Zararlılarla Mücadele