Bitki Yetiştirme Rehberi

Kivi Yetiştiriciliği Hakkında Genel Bilgi

Kivi (Actinidia deliciosa), asma benzeri, odunsu ve tırmanıcı bir bitki türüdlüdür. Doğu Asya kökenli, özellikle Çin'in güneyindeki Yangtse Vadisi'ne özgü olan bu bitki, dünya genelinde en çok C vitamini içeren meyvelerden biri olarak bilinir. Meyveleri, taze tüketimin yanı sıra endüstriyel olarak da çok değerlidir.

Kivi ne kadar yaşar, ne zaman ürün verir?

Kivi, çok yıllık ve güçlü gövde yapısına sahip bir bitkidir. Boyu 9 metreye kadar ulaşabilen bu asmalar, doğru bakım ve destek sistemleri (sırıklar) ile uzun yıllar verim sağlayabilir. Bitki, Mayıs ayında çiçek açmaya başlar; hasat ise bölgenin iklimine göre Ekim ayı ortasından Kasım ayına kadar uzanabilir. Karadeniz gibi yağışlı ve sıcaklığın düşük olduğu bölgelerde olgunlaşma süreci Aralık ayına kadar sarkabilmektedir.

Dünyada ve Türkiye'de kivi tarımı

Kivi, kökeni Çin olan ancak 1900'lü yılların başında Yeni Zelanda, İngiltere ve Amerika gibi ülkelere yayılarak küresel bir endüstri haline gelen bir meyvedir. Dünyanın en popüler ticari kültivarı olan 'Hayward', bu bitkinin en önemli temsilcilerinden biridir. 'Chico' ve 'Saanichton 12' gibi diğer önemli çeşitler de yetiştirilmektedir.

Türkiye'de kivi yetiştiriciliği için en uygun yöreler Karadeniz ve Marmara bölgeleridir. Kivi, nemli, ılıman ve yazları sıcak iklimleri sever. Doğal ortamında 800–1400 metre yüksekliklerde yetişen bu bitki, Türkiye'nin kuzey bölgelerindeki nemli ve yağışlı hava şartlarına uyum sağlayabilir.

Kivinin bilinmesi gereken üç temel özelliği

1. Don olaylarına karşı hassastır: Kivi, kış soğuklarına karşı çok dayanıklı değildir. Özellikle bitkinin gözlerinin sürmesi ve yapraklanması döneminden sonra meydana gelen ilkbahar veya sonbahar donları bitkiye büyük zarar verebilir. Bu nedenle, don riskinin düşük olduğu bölgeler tercih edilmelidir.
2. Toprak ve su dengesi kritiktir: Kivi, derin, süzek (geçirgen) ve organik maddece zengin toprakları sever. Köklerin 3 günden fazla havasız kalması kök ölümlerine yol açar. Bu yüzden taban suyu yüksek olan topraklardan kaçınılmalı, gerekirse bitkiler 30 cm yükseltilmiş şerit yastıklar üzerine dikilmelidir.
3. Rüzgârdan korunmalıdır: Yıllık sürgünler aşırı rüzgârlardan olumsuz etkilenir. Güçlü rüzgârlar, yeni sürgünlerin dallara bağlantısını zayıflatarak kırılmalara ve verim kaybına neden olabilir. Bu yüzden bahçe tesis edilirken rüzgâr kıran önlemleri alınmalıdır.

Kivi Yetiştiriciliğinde İklim ve Toprak Seçimi Nasıl Yapılmalıdır?

Kivi yetiştiriciliği, diğer meyve türlerine göre çok daha hassas bir süreçtir. Bitkinin kök yapısı ve iklim isteği oldukça seçicidir; yanlış bir arazi seçimi, yıllarca sürecek verim kayıplarına ve bitki ölümlerine yol açabilir. Bahçe kurmadan önce toprağın yapısını ve bölgenin iklim karakterini çok iyi analiz etmek gerekir.

Sıcaklık ve İklim İhtiyaçları

Kivi, kışları ılık, yazları ise sıcak ve nemli olan iklimleri sever. Bitkinin gelişim döngüsü (gözlerin sürmesinden yaprak dökümüne kadar) don olmayan bir ortamda 230-260 gün sürmelidir.

• Don Hassasiyeti: Kivi don olaylarına karşı oldukça dayanıksızdır. Özellikle ilkbaharda gözlerin sürmesi ve yapraklanma döneminden sonra meydana gelen donlar bitkiye büyük zarar verir.
• Soğuklanma İhtiyacı: Verimli bir meyve oluşumu için bitkinin kışın belirli bir süre soğuklaması gerekir. Bu ihtiyaç, yetiştirilen çeşide göre değişmekle birlikte +7 °C altındaki sıcaklıklarda 400 ile 1000 saat arasındadır. Soğuklanma ihtiyacı karşılanmazsa gözlerin uyanması azalır ve verim düşer.
• Sıcaklık Toplamı: Bitkinin sağlıklı gelişebilmesi için vejetasyon döneminde 8 °C’nin üzerindeki sıcaklıkların toplamının 1800–3000 saat civarında olması istenir.
• Rüzgâr Etkisi: Kivi yıllık sürgünleri aşırı rüzgârlardan çok olumsuz etkilenir. Rüzgâr, yeni sürgünlerin dallara bağlantısını zayıflatarak kırılmalara ve verim kaybına neden olur. Bu yüzden bahçe tesis edilirken rüzgâr kıran önlemleri alınmalıdır.

Toprak Yapısı ve pH Değeri

Kivinin kök sistemi, özellikle saçak köklerin çokluğu nedeniyle toprak şartlarından çok çabuk etkilenir. Köklerin 3 günden fazla havasız kalması bitkiyi öldürebilir.

• Toprak Tipi: En ideal topraklar; derin, süzek (geçirgen), gevşek yapılı, ağır olmayan ve organik maddece zengin tınlı topraklardır.
• pH Aralığı: Kivi, pH değeri 5,5 ile 7,6 arasında olan toprakları tolere edebilir. En uygun pH değeri ise 6 civarıdır.
• Kireç ve Kloroz Riski: Yüksek pH'lı topraklarda bitkide kloroz (yapraklarda sararma) görülebilir. Eğer toprak çok kireçliyse (özellikle Doğu Karadeniz gibi bölgelerde) pH'ı 5,5 seviyesine çekmek için kireçleme veya kükürt uygulamaları gerekebilir.
• Nematod Riski: Seçilecek arazinin nematodlarla bulaşık olmaması kritik bir öneme sahiptir.

Drenaj ve Taban Suyu Yönetimi

Kivi için su hayati önem taşır ancak suyun toprakta birikmesi felaket demektir. Killi, suyu fazla tutan ve drenajı düşük topraklar kivi için uygun değildir.

• Taban Suyu Seviyesi: Taban suyu seviyesi toprak yüzeyinden en az 90 cm aşağıda olmalıdır. Bu derinlik kesinlikle 60 cm'nin üzerine çıkmamalıdır.
• Yükseltilmiş Yastıklar: Eğer arazide taban suyu riski varsa, bitkiler 30 cm yüksekliğe çıkarılmış şerit yastıklar üzerine dikilmelidir. Bu yöntem, köklerin havasız kalmasını ve çürümesini önlemek için en etkili yoldur.

Bahçe Yeri Seçerken Kısa Kontrol Listesi

• Bölgede ilkbahar ve sonbahar donları sık görülüyor mu?
• Toprak derin ve geçirgen mi, yoksa killi ve ağır bir yapıda mı?
• Arazide taban suyu seviyesi 90 cm'den daha yukarıda mı?
• Arazide aşırı rüzgâr alımını engelleyecek doğal bir koruma veya önlem alınabilir mi?
• Toprak analizi yapıldı mı? (Özellikle pH, organik madde ve nematod durumu kontrol edilmeli)

Kivi Nasıl Çoğaltılır? Tohum, Çelik ve Aşı Yöntemleri

Kivi (Actinidia deliciosa), geniş yaprak yüzeyi nedeniyle çok su tüketen ve güçlü kök yapısına ihtiyaç duyan bir bitkidir. Bahçenizde veya yetiştiriciliğinizde kaliteli verim alabilmek için çoğaltma yöntemini doğru seçmeniz gerekir. Kivide en yaygın kullanılan yöntemler aşı, çelik ve tohumdur.

Tohumla çoğaltma (Anaç yetiştirme)

Kivi tohumları oldukça küçük ve hassastır (1000 adet tohum yaklaşık 1 gram gelir). Tohumdan yetiştirilen bitkiler doğrudan meyve verecek bir çeşit oluşturmaz; genellikle aşı yapılacak anaç (çöğür) üretmek için kullanılır. Tohumdan üretim süreci şu şekildedir:

1. Olgun ve sağlıklı meyvelerden tohumlar elde edilir.
2. Meyveler parçalanıp ince bir şekilde öğütüldükten sonra tohumlar bir elek yardımıyla püreden ayrılır.
3. Elde edilen tohumlar serin bir yerde yaklaşık 15-20 gün kurutulur.
4. Ekimden önce tohumların 4-6 hafta soğuk katlama işlemine tabi tutulması gerekebilir.
5. Tohumlar 21°C sıcaklıkta, yaklaşık 2-3 hafta içinde çimlenir.

Çelikle çoğaltma (Yeşil ve yarı odunsu yöntemler)

Kivi, çelikle kolayca çoğaltılabilen bir türdür. Bitkinin sürgün durumuna göre iki ana yöntem izlenebilir:

• Yeşil Çelikler: Mayıs ve haziran aylarında yapılır. 4-10 mm kalınlığında, 10-20 cm boyunda ve 2-3 boğumlu parçalar kesilir. Su kaybını önlemek için en üstteki yaprağın yarısı kesilir ve yapraklar nemlendirilmelidir (mistleme).
• Yarı Odunsu Çelikler: Temmuz ve ağustos aylarında, henüz tam odunlaşmamış sürgünlerden alınır. 15-25 cm boyunda, 7-12 mm kalınlığında ve 2-3 boğumlu olmalıdır. Bu yöntemde de su kaybını önlemek için yaprakların nemli tutulması şarttır.

Aşıyla çoğaltma (En yüksek başarı oranı)

Kivide aşı ile çoğaltma, bitkinin niteliklerini korumak ve verimi artırmak için en profesyonel yöntemdir. Başarı oranı, doğru zamanda yapıldığında %95'in üzerine çıkabilir. Kullanılan başlıca teknikler şunlardır:

Çapı 1-2.5 cm olan küçük materyallerde çok başarılıdır. İki dönemi vardır:

• Sürgün Göz Aşısı: Mayıs sonu veya haziran başında yapılır. Başarı oranı daha yüküncedir.
• Durgun Göz Aşısı: Ağustos-eylül aylarında yapılır.

Aşı yaparken kabukların birbirine tam çakışmasına dikkat edilmelidir. Aşı bağları, aşının boğum yapmaması için kaynamadan sonra kesilmelidir.

Şubat-mart aylarında, bitkiye su yürümeden önce yapılır. Kalemler, yaprak dökümünden sonra alınan odunlaşmış dallardan hazırlanır. Alınan kalemler 0-4°C sıcaklıkta muhafaza edilmelidir.

• Dilcikli Aşı: Anaç ve kalem yaklaşık eşit kalınlıktaydadır. 45 derecelik eğimle kesilen parçalar dil şeklinde birbirine geçirilerek bağlanır.
• Kakma Aşı: Kalem, anaçtan daha ince olduğunda kullanılır. Anaçta V şeklinde bir oyuk açılır ve kalem buraya yerleştirilir.
• Yarma Aşı: Çapı en fazla 5 cm olan gövdelerde uygulanır. Anaç ortadan yarılır ve 10-15 cm uzunluğundaki kalem bu yarığa yerleştirilir.

Başarı için kritik ipuçları

Kivi yetiştiriciliğinde aşının veya çeliğin tutması için nem ve sıcaklık dengesi hayati önem taşır. Aşı yapılan yerlerin kurumaması için mutlaka aşı macunu kullanılmalı ve aşı bağları sıkıca sarılmalıdır. Eğer aşılama sırasında anaçtan gelen öz su akışı durmadan işlem yapılırsa, dokuların birbirine tutunması zorlaşır; bu yüzden öz su akışının durması beklenmelidir.

Kivi Fidanı Seçimi: En İyi Kivi Çeşitleri ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Kivi yetiştiriciliğinde başarı, doğru çeşit seçimi ve sağlıklı fidanla başlar. Kivi bitkisi iki evcikli bir yapıya sahiptir; yani meyve alabilmek için sadece dişi fidan dikmek yetmez, mutlaka polen taşıyacak erkek (tozlayıcı) fışkınlara da ihtiyacınız vardır. Yanlış planlanmış bir bahçe, çiçeklenme döneminde tozlaşma sorunu yaşayabilir ve verim kaybına yol açabilir.

Kivi çeşidi seçerken nelere dikkat edilmeli?

• İklim Uyumu: Seçeceğiniz çeşidin bölgenizin sıcaklık ve nem değerlerine uygun olması gerekir. Örneğin, Doğu Karadeniz gibi bölgelerde en yüksek verim alınan ve en yaygın kullanılan çeşit Hayward'dır.
• Tozlaşma İhtiyacı: Kivi bitkisi yabancı tozlaşma ile döllenir. Bu yüzden bahçe planında dişi fidanların yanına mutlaka uygun bir erkek çeşit yerleştirilmelidir.
• Toprak Yapısı: Kivi, taban suyu yüksek olan yerleri sevmez. Bahçenizin drenaj durumu, seçeceğiniz türün başarısını doğrudan etkiler.
• Pazar Değeri: Meyvenin raf ömrü, ağırlığı ve kabuk yapısı (tüylülük durumu) satış kabiliyetinizi belirler.
• Sulama İmkânı: Kivi yaprak alanı geniş bir bitki olduğu için su ihtiyacı fazladır. Sulama sisteminizin kapasitesi, seçtiğiniz çeşidin su talebini karşılamalıdır.

En yaygın kivi çeşitleri nelerdir?

Dünyada ve ülkemizde ticari olarak yetiştirilen, farklı özelliklere sahip başlıca çeşitler şunlardır:

• Hayward: Dünyada en çok rağbet gören, iri ve oval meyveli çeşittir. Meyve eti parlak yeşildir. Rize gibi bölgelerde meyveleri genellikle Mayıs sonu veya Haziran başında çiçek açar. Ekim sonu ve Kasım başı gibi hasat olgunluğuna ulaşır ve uzun süre depolanabilir.
• Matua: En erken çiçeklenen çeşitlerden biridir. Çiçeklenme süresi uzundur ve bol miktarda polen verir. Bu nedenle genellikle "tozlayıcı" (erkek) olarak tercih edilir.
t
• Monty: Orta irilikte (60–70 g), elips veya yuvarlak meyveler verir. Meyve eti sarımsı parlak yeşildir. Hayward'dan daha erken çiçek açar ve oldukça verimlidir.
• Abbott: En erken çiçeklenen çeşitlerden biridir. Meyveleri orta irilikte (70–80 g) ve elips şeklindedir.
• Bruno: Daha yuvarlak kesitli, koyu kahverengi ve sık tüylü kabuğa sahip bir çeşittir.
• Tomuri: Soğuğa dayanıklı bir tozlayıcı olarak bilinir ancak çiçek verimi diğerlerine göre daha az olabilir.

Tozlayıcı (Erkek) fidan oranı ne olmalı?

Kivi bahçesinde meyve tutumu için dişi fidanların yanına erkek fidanlar dikilmelidir. İdeal oran, 8 dişi fidan için 1 erkek fidan (1/8) şeklinde uygulanmalıdır. Eğer bahçeniz küçükse veya çevrenizde başka kivi bahçeleri yoksa, tozlaşmayı garantiye almak için bu oranı 1 dişiye 5 erkek (1/5) olacak şekilde artırmanız tavsiye edilir. En iyi sonuç için genellikle Matua ve Tomuri gibi çeşitlerin birlikte kullanılması, çiçeklenme süresinin genişlemesini sağlayarak avantaj yaratır.

Kaliteli kivi fidanı nasıl anlaşılır?

• Gövde ve Yapı: Fidanın gövde kalınlığı en az 10-15 mm, boyu ise en az 25-35 cm olmalıdır. Gövde dik, sağlıklı ve sürgün gelişimi kuvvetli görünmelidir.
• Kök Sistemi: Kivi bitkisinde kök yapısının kuvvetli olması hayati önem taşır. Fidanın köklerinde aşırı kıvrılma olmamalı, kök yapısı toprağa tutunmaya hazır ve sağlıklı olmalıdır.
• Aşı Noktası: Dikim sırasında aşı veya sürgün yerinin toprağın altında kalmamasına çok dikkat edilmelidir.
• Sağlık Durumu: Yapraklarda sararma, leke veya bitki gövdesinde herhangi bir hastalık belirtisi bulunmamalıdır.

Bahçenizi kurarken mutlaka sertifikalı, türü ve özelliği belli olan fidanları tercih edin. Bölgenize en uygun çeşit ve dikim planı için yerel tarım müdürlüklerine danışmanız en sağlıklı yol olacaktır.

Kivi Fidanı Nasıl Dikilir? Adım Adım Dikim Rehberi

Kivi yetiştiriciliği, doğru planlama ve titiz bir dikim süreci gerektiren uzmanlık isteyen bir iştir. Kivi bitkisi, köklerinin aşırı suya karşı çok hassas olması ve güçlü bir destek sistemine ihtiyaç duyması nedeniyle, dikim aşamasında yapılacak hataları telafi etmesi zor bir bitkidir. Doğru dikim, meyve kalitesini ve ağacın ömrünü doğrudan etkiler.

Ne zaman dikilir?

Kivi fidanları için en uygun dikim zamanları ilkbahar veya sonbahar dönemleridir. Dikim yaparken bölgenin iklim şartlarını göz önünde bulundurmak gerekir. Kivi, kışın -8°C'den daha düşük sıcaklıklara karşı hassastır; bu nedenle kışın çok sert geçtiği bölgelerde dikim zamanlaması hayati önem taşır. Eğer dikilecek fidanlar çok genç, 15-20 cm boyunda ve henüz odunlaşmamış (sebze fidesi formunda) ise, dikim zamanı mutlaka Nisan sonu veya Mayıs başı gibi, ilkbahar son donları geçtikten sonra olmalıdır. Erken dikilen bu tür hassas fideler soğuktan zarar görebilir.

Toprak ve yer seçimi nasıl olmalıdır?

Kivi bahçesi kurmadan önce arazinin fiziksel yapısını kontrol etmelisiniz:

• Drenaj: Kivi, durgun suya ve yüksek taban suyuna karşı aşırı hassastır. Toprağın çok iyi drenajlı olması, yani suyun kök bölgesinde birikip kalmaması gerekir.
• Toprak Yapısı: En ideal toprak tipi, derin, iyi drenajlı ve kumlu-tınlı topraklardır.
• pH Derecesi: Toprağın pH değeri 5.5 ile 6.0 arasında olmalıdır.
• Güneş ve Yön: Verimlilik için kivi mutlaka tam güneş alan yerlere dikilmelidir. Fidanların bahçeye kuzey-güney yönünde dikilmesi önerilir.
• Rüzgâr: Dikim yapılacak alanın rüzgârın yönü ve şiddeti mutlaka değerlendirilmelidir.

Dikim mesafesi ne olmalıdır?

Kivi, tırmanıcı bir bitki olduğu için dikim aralıkları kullanılacak destek sistemine (çardak, T sistemi vb.) göre değişir:

• T Sistemi (Meyilli Araziler): Arazi eğimliyse setlendirme (teraslama) yapılmalıdır. Bu sistemde genellikle sıra arası 4 metre, sıra üzeri 5 metre olarak uygulanır.
• Diğer Sistemler: Kullanılacak destek sistemine ve terbiye şekline göre sıra arası mesafe 6 metreye kadar çıkabilir.
• Tozlayıcı Oranı: Kivi bitkisi dişi ve erkek çiçeklere sahiptir (dioik yapı). Meyve tutumu için mutlaka erkek bitki bulundurulmalıdır. Önerilen oran 8 dişi bitkiye 1 erkek bitki şeklindedir; ancak erkek bitki sayısının biraz artırılması verimliliği artırabilir.

Adım adım dikim süreci

1. Destek Sistemini Hazırlayın: Kivi ağır meyveler veren bir bitkidir. Bu nedenle, fidanları dikmeden önce üzerine tırmanacakları çardak veya destek sistemini (trellis/pergola) mutlaka kurmuş olmalısınız.
2. Çukurları Açın: Fidanın mevcut saksı veya poşet genişliğinin en az üç katı genişliğinde ve derinliğinde çukurlar açın.
3. Toprağı Zenginleştirin: Çukurdan çıkan toprağı, eğer toprak yapısı uygunsa, organik maddece zenginleştirerek tekrar çukura doldurabilirsiniz.
4. Fidanı Yerleştirin: Fidanı çukurun ortasına, kökleri rahatça yayılacak şekilde yerleştirin.
5. Kökleri Kapatın ve Sıkıştırın: Köklerin etrafını toprakla doldurun ve hava boşluğu kalmayacak şekilde hafifçe bastırarak sıkıştırın.

Dikimden sonraki ilk haftalar히>

• Can Suyu: Dikimden hemen sonra bitkinin toprağa tutunmasını sağlamak için mutlaka bolca can suyu verilmelidir.
• Düzenli Sulama: Kivi, üretim döneminde bol suya ihtiyaç duyar. Özellikle dikimden sonraki ilk haftalarda toprağın nemli tutulması, bitkinin strese girmemesi için kritiktir.
• Besleme: Bitkinin yüksek azot ve potasyum ihtiyacı vardır. Dikim sonrası yapılacak gübreleme programı için mutlaka toprak analiz sonuçlarınıza göre hareket edin ve bölgenizdeki tarım müdürlüklerine danışın.

Kivi Sulama Rehberi: Ne Zaman, Ne Kadar ve Hangi Yöntemle Sulanmalı?

Kivi, su tüketimi oldukça yüksek olan, "suyu seven" bir meyve türüdür. Yaprak yüzeyinin geniş olması nedeniyle terleme yoluyla çok fazla su kaybeder. Bu yüzden kivi yetiştiriciliğinde en kısıtlayıcı ve en önemli unsur, düzenli ve yeterli sulama yapabilmektir. Kök yapısı saçak köklü olduğu ve toprağın yaklaşık 40 cm'lik üst kısmında yoğunlaştığı için, suyun bu derinlikte ve düzenli olarak bulunması hayati önem taşır.

Kivi sulamasında kritik dönemler nelerdir?

Kivi bitkisinin su ihtiyacı yıl içinde farklılık gösterir. Özellikle su tüketiminin en yoğun olduğu Mayıs–Eylül arasındaki 5 aylık dönemde bitki çok hassastır. Sulama planınızı yaparken şu dönemlere dikkat etmelisiniz:

• Yaz ayları: Sıcaklıkların arttığı bu dönemde, özellikle hava sıcaklığının 21°C’nin üzerine çıktığı günlerde, verim çağındaki bir omcanın her gün 100–150 litre su tüketebileceğini unutmamalısınız.
• Meyve büyüme dönemi: Meyve dönemindeki susuzluk, meyvelerin küçük kalmasına neden olur.
• Genç bitkiler: Yeni dikilen ve henüz gelişim aşamasında olan genç bitkiler, yetişkin ağaçlara göre susuzluğa çok daha az dayanıklıdır.

Hangi sulama yöntemi daha uygundur?

Kivi bahçesi kurulurken mutlaka bir sulama sistemi planlanmalıdır. Bitkinin yaşına göre yöntem değişebilir:

• Damla Sulama: Bitki dört yaşına kadar olan dönemde damla sulama sistemi kullanılması önerilir. Bu sistem, suyun doğrudan kök bölgesine ulaşmasını sağlar ve gübreleme (fertigasyon) imkânı sunar.
• Mini Sprinkler (Mikro Yağmurlama): Bitki verim çağına geldiğinde, daha geniş bir alanı homojen sulamak ve omca altındaki nemi artırmak için mini sprinkler sistemi tercih edilmelidir. Bu yöntem, özellikle oransal nemin düşük olduğu bölgelerde ortam nemini yükseltmek için de harikadır.
• Sistem Kurulumu: Sulama borularının yerden 60–80 cm yukarıda kurulması, hem yabancı otların biçilmesini kolaylaştırır hem de sulama işlemini daha pratik hale getirir.

Az veya çok sulama bitkiye nasıl zarar verir?

Kivi kökleri hem kuraklığa hem de aşırı suya karşı oldukça hassastır. Yanlış sulama doğrudan verim kaybı demektir.

Eğer bitki yeterli su alamazsa; yapraklar kıvrılır, sertleşir ve kenarlarında kurumalar başlar. Yapraklar sarkar, sürgünler yeterince uzamaz ve gövdede odunlaşma hızlanır. En belirgin sonuç ise meyvelerin küçük kalmasıdır.

Kökler aşırı sudan zarar görebilir. Topraktaki suyun birikmesi (göllenme yapması), köklerin nefes alamamasına ve bitkinin gelişiminin durmasına yol açabilir. Bu nedenle süzek (drenajı iyi) topraklar tercih edilmeli, bitkiler sulama aralarında kurumaya bırakılmalıdır.

Pratik İpuçları ve Bilmeniz Gerekenler

• Sulama sıklığı: Toprak yapısına ve iklime göre değişmekle birlikte, yaz aylarında haftada iki ile dört kez sulama yapmak idealdir. Alüvyal (verimli/kumlu) topraklarda ise her gün veya gün aşırı sulama gerekebilir.
• Su miktarı: Verim çağındaki bir dekar kivi bahçesinden yaz aylarında her gün yaklaşık 6,5 ile 7,5 m³ su tüketilmektedir.
• Drenaj: Kivi dikilecek arazinin yağmur veya sulama sonrası su biriktirmeyen, iyi süzek bir yapıda olması hastalık riskini azaltır.
• Gübreleme: Suda eriyen gübreleri, kurduğunuz damla veya sprinkler sistemiyle bitkinin kök bölgesine doğrudan verebilirsiniz.

Kivi Gübreleme Rehberi: Ne Zaman, Hangi Gübre Verilmeli?

Kivi, kök yapısı itibarıyla toprağı sömürme gücü yüksek, bol saçak köklü bir bitkidir. Bu durum, bitkinin topraktan çok fazla besin elementine ihtiyaç duymasına neden olur. Kivi yetiştiriciliğinde başarılı bir verim almak için gübreleme "tahminle" değil, mutlaka analiz sonuçlarına dayalı olarak yapılmalıdır. Yanlış gübreleme, meyve kalitesini düşürebileceği gibi ağacın gelişimini de olumsuz etkileyebilir.

Önce analiz: Toprak ve yaprak testi

Kivi bahçesinde dengeli bir besleme için iki temel analiz hayati önem taşır:

• Toprak Analizi: Her yıl düzenli olarak yapılmalıdır. Toprağın besin içeriğini ve pH değerini belirleyerek hangi gübreye ne kadar ihtiyaç olduğunu gösterir.
• Yaprak Analizi: Üç yılda bir yapılması önerilir. Bitkinin besin elementlerini bünyesine alıp alamadığını anlamamızı sağlar. Yaprak örneği alınırken; çiçeklenme döneminde ilk çiçeğin karşısındaki yapraklar, Temmuz ayı sonunda ise yapraklar saplarıyla birlikte en az 20 bitkiden toplanmalıdır.

Analiz sonuçlarını mutlaka bir ziraat mühendisine veya il/ilçe tarım müdürlüğüne yorumlatarak uygulama planınızı oluşturun.

Temel besin elementleri ve görevleri

Kivi bitkisinin sağlıklı gelişimi ve kaliteli meyve üretimi için şu elementler kritiktir:

• Azot (N): Sürgün ve yaprak gelişimi için temeldir. Ancak dikkat edilmelidir; azotlu gübreler tek seferde verilmemeli, ihtiyaca göre bölünerek uygulanmalıdır.
• Fosfor (P): Kök gelişimi ve çiçeklenme üzerinde doğrudan etkilidir. Özellikle çiçeklenme ve meyve tutumu için gereklidir.
• Potasyum (K): Meyve kalitesini, özellikle meyve iriliğini artırır. Eksikliğinde meyvelerde çatlama ve yapraklarda kuruma görülebilir.
• Organik Madde (Çiftlik Gübresi): Toprağın yapısını iyileştirmek için 3 yılda bir dekara 3-4 ton ahır gübresi sonbaharda sürümle toprağa karıştırılmalıdır.

Besin eksikliği belirtileri

• Azot Eksikliği: Bitkinin genel gelişiminin yavaşlaması ve yapraklarda sararma görülebilir.
• Potasyum Eksikliği: Yaprak uçlarında ve kenarlarında sararma ile kuruma; meyvelerde ise aşırı döküm ve çatlamalar meydana gelir.
• Fosfor Eksikliği: Kök gelişiminin zayıflaması ve bitkinin genel büyüme hızının düşmesi.

Gübreleme zamanı ve uygulama yöntemi

Gübreleme yaparken bitkinin yaşına ve analiz sonuçlarına göre hareket edilmelidir. Genel uygulama prensipleri şöyledir:

1. Azotlu Gübreler: İhtiyaç duyulan miktar üçe bölünmelidir. Uygulama ayları Mart, Mayıs ve Haziran olarak planlanmalıdır.
2. Fosforlu ve Potasyumlu Gübreler: Bu gübreler genellikle Kasım ve Aralık aylarında verilmelidir. Fosforlu gübreler çiftlik gübresi ile birlikte de uygulanabilir.
3. Uygulama Alanı: Gübre verilirken en az 1 m²'lik bir alana yayılmalıdır. Gübre, köklerin besini alabileceği şekilde toprağa dağıtılmalıdır.
4. Sulama ile Verim: İhtiyaç duyulan gübreler, sulama suyu ile birlikte de verilebilir.

Önemli Uyarı: Gübre miktarları (gram veya kilogram bazında) bitkinin yaşına (1. yıl, 2. yıl, tam verim dönemi vb.) ve toprak analizine göre tamamen değişir. Yanlış doz uygulaması bitkiyi yakabilir veya verimi düşürebilir. Bu nedenle kesin dozlar için mutlaka resmi analiz sonuçlarını esas alın ve bölgenizdeki tarım müdürlüklerinden destek alın.

Kivi Budama Rehberi: Şekil Verme, Verim ve Yaz Budaması Teknikleri

Kivi, çok kuvvetli büyüme ve gelişme gösteren, sarılıcı özelliklere sahip bir bitkidir. Bu hızlı büyüme, düzenli budama yapılmadığında dalların birbirine girmesine, ışık alamamasına ve verimin düşmesine neden olur. Kivi budaması temel olarak üç aşamada gerçekleştirilir: Şekil budaması, kış budaması ve yaz budaması.

Şekil (terbiye) budaması ve sistem kurulumu

Kivi, kendi yükünü taşıyamayan bir bitki olduğu için mutlaka bir destek sistemine ihtiyaç duyar. Türkiye'de genellikle "T" sistemi veya çardak sistemleri uygulanır. "T" sisteminde, sıra üzerinde iki yana birer adet sabit kol bırakılarak bitki yönlendirilir. Dikim sırasında fidanlar mutlaka hereklere bağlanmalıdır. Dikim aralıkları ise toprağın yapısına ve uygulanan sisteme göre değişmekle birlikte 3,5–5 metre arasında olmalıdır. Bahçede sağlıklı bir gelişim için 6–8 dişi bitkiye 1 erkek bitki olacak şekilde bir dağılım planlanmalıdır.

Kış budaması (Ürün budaması)

Kış budaması, bitkinin uyku döneminde yapılmalıdır. Dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, budamanın bitki gövdesine su yürümeden önce yapılmasıdır. İlkbaharda su yürüdükten sonra yapılan budamalar, bitkinin fazla su kaybetmesine ve büyümenin olumsuz etkilenmesine yol açabilir. Ayrıca yaralanan bölgelerde hastalık riski artar.

• Amaç: İstenmeyen, ters yöne büyümüş, eğilmiş, bükülmüş veya diğer dalların altında kalan zayıf dalları temizleyerek kuvvetli dalları korumaktır.
• Dal Sayısı: Bitkinin yaşına göre bırakılacak dal sayısı değişir. 4 yaşındaki bir bitkide 12, 5 yaşındakinde 18, 6 yaşındakinde 24, 7 yaş ve üzerindeki bitkilerde ise 30–40 arasında dal bırakılmalıdır.
• Dal Uzunluğu: Normal gelişen dallarda 80-100 cm, kuvvetli dallarda 120-150 cm, zayıf gelişen dallarda ise 40 cm uzunluk bırakılmalıdır.
• Yaşlı Dal Yenileme: Yaşlı dallar derin budanmalıdır. Eğer dalın üzerinde yenilenecek yer kalmadıysa, 3–5 cm uzunluğunda parçalar bırakılarak sonraki yıllarda yeni sürgün oluşumu sağlanabilir.
Önemli Not: Ana dallar üzerinden çıkan kısa boğumlu meyve dalları kesinlikle budanmamalıdır; çünkü bu dallar çok verimlidir.

Yaz budaması ve uç alma

Yaz budaması, meyve gelişimini sağlamak, güneş ışığını artırmak ve ertesi yılın ürününü planlamak için yapılır. Bu işlem çiçeklenme döneminden hemen sonra başlayabilir.

• Uç Alma: Kivi sürgünleri 5-7 metreye kadar uzayabilir. Sürgün uçları diğer dallarla temas edip yumak haline gelmemesi için kesilmelidir. Verimli sürgünlerde 12. tomurcuğa kadar olan kısım meyve verir; 13. tomurcuktan sonrası sadece vejetatif (yaprak/dal) büyüme sağlar.
• Temizlik: Çiçek açmayan tellere sarkmış dallar, yaşlı dallardan çıkan yan dallar ve diğer dallara sarılmış olanlar kesilip atılmalıdır.
• Meyve Dalları: Çiçek açmış meyve dalları, son meyveden itibaren 4–6 yaprak sayılarak kesilmelidir.
• Erkek Bitki Budaması: Erkek bitkiler dişi bitkilere göre daha hafif budanır. Amaç maksimum çiçek sayısını korumaktır. Çiçeklenme bittikten sonra dalların çoğu 15–30 cm üzerinden kesilebilir.

Meyve seyreltmesi ve verim yönetimi

Kivide meyveler hasat zamanına kadar dalda kalır, kendiliğinden dökülmez. Çok fazla meyve olması hem dalların kırılmasına hem de meyve kalitesinin düşmesine neden olur.

• Verim Azlığı Durumu: Eğer önceki yıl verim düşükse, dalları daha kısa bırakarak (yaklaşık 20 cm daha kısa) daha iri meyve elde edilmesini teşvik edebilirsiniz.
• Verim Yüksekliği Durumu: Eğer önceki yıl verim çok yüksekse, dalları normalden biraz daha uzun bırakarak meyve sayısının aşırı düşmesini engelleyebilirsiniz.
• Seyreltme Yöntemi: Dallardaki meyve gözlerini sayıp, bu gözlerin %10-14'ünü bırakıp diğerlerini kesmek bir yöntemdir.

Budama aletleri ve hastalık önlemleri

Budama sırasında kullanılan makas ve testerelerin temizliği hayati önem taşır. Budama yaparken yaralanan bölgelerde hastalık oluşabileceği için budama makaslarını her ağaç geçişinde dezenfekte etmelisiniz. Ayrıca, budama yaparak zararlı popülasasyonunu düşürmek mümkündür; özellikle sert kış budamaları, bazı zararlıların kışlayan yumurtalarının azalmasına yardımcı olabilir. Ancak Türkiye'deki kivi alanlarında belirli bir zararlıya karşı ruhsatlı ürün kullanımı konusunda mutlaka yerel tarım müdürlüklerine danışmalısınız.

Kivi Hastalıkları: Belirtiler, Nedenleri ve Korunma Yolları

Kivi yetiştiriciliğinde başarı, bitkinin hassas kök yapısını ve nem dengesini korumaktan geçer. Kivi, saçak köklü, etli ve şişkin bir kök yapısına sahiptir; bu kökler toprağın yaklaşık 40 cm derinliğindeki kısımda yoğunlaşır. Eğer toprak çok ağır, su tutan veya drenajı bozuk bir yapıdaysa, bitki mantari hastalıklara karşı savunmasız kalır. Hastalıklarla mücadelede en temel kural, ilaçtan önce doğru kültürel önlemleri almaktır. İlaçlama yapmanız gerektiğinde ise yalnızca ruhsatlı ürünleri, etiket dozunda kullanmalı ve mutlaka il/ilçe tarım müdürlüklerine danışmalısınız.

1. Kök ve Kök Boğazı Hastalıkları (Armillariamelea, Phytophthora, Rhizoctonia, Fusarium vb.)

Kivi bitkisinin köklerinde en çok görülen ve bitkiyi doğrudan öldürebilen en önemli etkenler mantar grubundaki hastalıklardan oluşur.

Belirtiler: Hastalık başladığında bitki gelişiminde yavaşlama, yaprakların küçülmesi ve sararması (kloroz) görülür. Sürgünler zayıf gelişir, bitki olumsuz şartlara karşı direnç gösteremez. İlerleyen aşamalarda sürgün ve dallar tepeden başlayarak kurumaya başlar. Özellikle Phytophthora gibi etkenlerde kök kesildiğinde, kök ve kök boğazında kırmızı-kahverengi renk değişimleri fark edilebilir.

Nedenleri: Aşırı sulama, köklerin yaralanması, ağır ve süzek olmayan topraklar ve nemli ortamlar bu hastalıkların yayılmasını kolaylaştırır.

Korunma ve Mücadele:

• Drenaj: Kivi mutlaka süzek (su tutmayan) topraklarda yetiştirilmelidir. Sulama sonrası toprakta su birikmemesine dikkat edilmelidir.
• Sulama Yönetimi: Bitki aşırı sulanmamalı, sulamalar arasında toprağın kurumasına izin verilmelidir.
• Dikim Tekniği: Bitki çok derin dikilmemelidir. Dikim sırasında köklerin yaralanmamasına azami dikkat gösterilmelidir.
• Temizlik: Kuruyan ağaçlar bahçeden sökülerek uzaklaştırılmalıdır. Sökülen yerlere dezenfeksiyon amacıyla kireç dökülmelidir.
• Konukçu Kontrolü: Hastalığın yayılmasında etkili olan diğer konukçu bitkilerin bahçede bulunmamasına dikkat edilmelidir.

2. Beyaz Çürüklük (Sclerotinia sclerotiorum)

Fotoğraf: Jymm · Public domain

Belirtiler: Özellikle nemli havalarda kendini gösterir. Kök ve kök boğazında ıslak çürümeler meydana gelir. Yaprak ve sürgünlerde solgunluk görülür. En ayırt edici özelliği, hastalıklı meyveler, yapraklar ve çiçekler üzerinde yoğun, beyaz misel (pamuksu yapı) oluşumudur.

Korunma: Nemli ortamların oluşturulmasından kaçınılmalı, bitki bakım işlemleri zamanında ve doğru teknikle yapılmalıdır.

3. Kurşuni Küf (Botrytis cinerea)

Fotoğraf: Flowersabc · CC BY-SA 2.0

Belirtiler: Bu hastalık genellikle depolarda, havalanmanın yetersiz olduğu yerlerde ortaya çıkar. Meyvelerde çürüme yapar; hastalıklı etli kısım ıslak ve cam gibi bir görünüm alabilir. Başlangıçta beyaz, sonrasında ise gri renkli bir küf tabakası meyve yüzeyini kaplar. Meyvenin sağlıklı kısımları da bu misellerden etkilenebilir.

Nedenleri: Yaşlanmış, yaralanmış veya hasar görmüş bitki dokuları bu mantar için besin kaynağıdır. Ayrıca depolama sırasında yetersiz havalandırma hastalığı tetikler.

Korunma:

• Hasat sırasında meyvelerin yaralanmamasına (mekanik hasar almamasına) özen gösterilmelidir.
• Depolama alanlarında hava sirkülasyonu (havalandırma) çok iyi sağlanmalıdır.
• Hasat sonrası meyvelerin birbirine aşırı baskı yapması engellenmelidir.

4. Çiçek ve Meyve Hastalıkları (Bakteriyel Etkenler)

Fotoğraf: Graham Beards · CC BY-SA 4.0

Kivide bakteriyel kaynaklı hastalıklar da ciddi ekonomik kayıplara yol açabilir.

Belirtiler: Bazı bakteriyel türlerde dallarda kırmızı, pas renginde kabarcıklar (kankerler) ve bu bölgelerden kırmızımsı bir akıntı görülebilir. Çiçek tomurcuklarında kahverengi, çökmüş lezyonlar ve çiçek taç yapraklarında sarı-turuncu renk değişimleri görülebilir. Yapraklarda ise yağ lekesine benzer küçük sarı noktalar oluşabilir.

Korunma:

• Bitkide oluşabilecek her türlü yaralanmanın (budama, dolu, böcek zararı) önüne geçilmelidir; çünkü bakteriler bu yaralardan bitkiye giriş yapar.
• Budama sırasında kullanılan makas ve aletler her seferinde dezenfekte edilmelidir.
• Aşırı azotlu gübreleme, bitkinin aşırı ve dengesiz büyümesine (vejetatif gelişim) neden olarak hastalıklara karşı direnci düşürebilir; gübreleme dengeli yapılmalıdır.

5. Meyve Dökümünün Diğer Nedenleri

Sadece hastalıklar değil, yanlış tarım uygulamaları da meyve kaybına yol açar. Meyve dökümünü önlemek için şunlara dikkat edilmelidir:

• Besleme: Aşırı azot kullanımı veya potasyum ve mangan eksikliği meyve dökümüne neden olabilir.
• Sulama: Aşırı sulama veya bitkinin aşırı susuz kalması doğrudan dökümü tetikler.
• Zararlılar: Unlu bit gibi zararlıların varlığı meyve ve bitki sağlığını bozarak döküme yol açabilir.

Kivi Zararlıları: Kırmızı Örümcek, Yazıcı Böcekler ve Diğer Zararlılarla Mücadele

Kivi yetiştiriciliğinde zararlılarla mücadele, bitkinin hassas kök yapısı ve geniş yaprak yüzeyi göz önünde bulundularak yapılmalıdır. Kivi, besin elementlerini toprağın üst 40 cm'lik kısmından alan, saçak köklü ve su ihtiyacı yüksek bir bitkidir. Zararlılar bitkinin öz suyunu emerek veya dokularına zarar vererek fotosentez kapasitesini düşürür, bu da doğrudan verim kaybına ve bitki ölümüne yol açabilir. Başarılı bir mücadele için zararlının bitki üzerindeki belirtilerini erkenden tanımak ve kültürel önlemleri devreye sokmak esastır.

1. Kırmızı Örümcek (Tetranychus urticea) – En Önemli Zararlı

Zarar şekli: Kivi bitkisine en fazla zarar veren canlıdır. Özellikle sıcak bölgelerde kış aylarında da faaliyetini sürdürür. Beslenmek için genç yaprakları tercih eder ve yaprak damarlarındaki bitki öz suyunu emer. Bu beslenme sonucunda yapraklar geriye doğru kıvrılır, sertleşir ve büzüşür. Yaprak yüzeyinde karakteristik ağlar görülür.

Kışlama ve Yayılım: Soğuk bölgelerde kışı dişi formunda, ağaç gövdesindeki çatlaklarda, dallarda veya dökülmüş yaprak artıkları arasında gizlenerek geçirir. Bahar aylarında, özellikle Mart ayında faaliyete geçen dişiler, yaprakların alt yüzeyine yumurtalarını bırakır. Tarla kenarları, bahçe ve çevredeki çalılıklar bu zararlının ana konukçu bitkileri arasındadır.

Mücadele:

• Kültürel Önlemler: Bahçedeki yabancı otların ve çevre çalılıkların temizlenmesi, zararlının bitkiye yaklaşmasını zorlaştırır.
• İzleme: Yaprak altlarının düzenli kontrol edilmesi, ağ yapısında kıvrılma ve büzüşme görüldüğü anda müdahale edilmesi kritiktir.
• İlaçlı Mücadele: Zararlı yoğunluğu ekonomik zarar eşiğine ulaştığında, ruhsatlı ürünlerle mücadele edilmelidir. İlaçlama zamanı ve dozu için mutlaka il/ilçe tarım müdürlüğüne veya uzman bir ziraat mühendisine danışın.

2. Yazıcı Böcekler (Xylosandrus germanus ve Xyleborus xylographus)

Zarar şekli: Bu böcek türleri, kivi bitkisinin odunsu kısımlarına ve gövde dokularına zarar vererek bitkinin iletim demetlerini etkileyebilir. Bitkinin genel sağlığını bozarak sürgün gelişimini olumsuz etkilerler.

Mücadele: Bu tür zararlılarla mücadelede bahçe temizliği ve sağlıklı fidan kullanımı ön plandadır. Hastalıklı veya zayıf düşmüş dalların düzenli olarak budanması ve bahçeden uzaklaştırılması, popülasyonun kontrol altında tutulmasına yardımcı olur.

3. Unlu Bit ve Diğer Zararlılar

Fotoğraf: Katja Schulz from Washington, D. C., USA · CC BY 2.0

Zarar şekli: Özellikle Akdeniz gibi sıcak bölgelerde kivi bahçelerinde görülebilen unlu bitler, bitki dokularına yapışarak öz suyu emerler. Bu durum bitkinin beslenmesini zorlaştırır ve meyve kalitesini düşürebilir. Ayrıca bazı koşniller ve tripsler de kivi bitkisinde zarar yapabilmektedir.

Mücadele:

• Bahçe Bakımı: Bitkinin aşırı sulanmaması ve hava sirkülasyonunun sağlanması, unlu bit gibi zararlıların çoğalmasını zorlaştırır.
• Biyolojik ve Kimyasal Kontrol: Zararlı yoğunluğu arttığında, ruhsatlı ürünler kullanılarak mücadele edilebilir. Uygulama takvimi için bölgenizdeki tarım müdürlüklerinden destek alınız.

Kivi Zararlılarıyla Mücadelede Genel Prensipler

Kivi bitkisinin kök yapısı ve beslenme ihtiyacı çok hassas olduğu için, zararlılarla mücadele ederken bitkiyi strese sokacak uygulamalardan kaçınılmalıdır. Aşağıdaki genel kurallar her zaman uygulanmalıdır:

• Dengeli Gübreleme: Aşırı azotlu gübreleme, bitkinin aşırı ve dengesiz (vejetatif) büyümesine neden olarak zararlıların (özellikle kırmızı örümcek ve unlu bit) daha kolay beslenmesine zemin hazırlayabilir. Gübreleme miktarı, mutlaka yaprak ve toprak analizi sonuçlarına göre belirlenmelidir.
• Sulama Yönetimi: Kivi suyu seven bir bitkidir ancak aşırı sulama köklerin zarar görmesine ve zararlıların artmasına neden olabilir. Düzenli ve kontrollü sulama, bitkinin direncini artırır.
• Budama Hijyeni: Budama yaparken kullanılan makasların temiz olması, hastalık ve zararlıların bir bitkiden diğerine taşınmasını engeller.
• Destek Sistemi: Kivi tırmanıcı bir bitki olduğu için destek sisteminin (direk, tel) sağlam olması, bitkinin gövde çatlaklarında zararlıların gizlenmesini önlemek adına düzenli kontrol edilmelidir.

Kivi Hasadı: Doğru Zaman Nasıl Anlaşılır ve Nasıl Toplanır?

Kivi, "klimakterik" yapıda bir meyveder. Bu, meyvenin ağaç üzerindeyken tam olarak yeme olgunluğuna erişmediği, ancak hasat edildikten sonra olgunlaşmaya devam ettiği anlamına gelir. Bu nedenle kivi hasadında en kritik nokta, meyvenin ağaçta değil, hasat anındaki fizyolojik olgunluğunu doğru tespit etmektir.

Hasat zamanı nasıl anlaşılır?

Kivide hasat zamanını sadece gözle bakarak anlamak zordur; meyve dışarıdan sert görünse de içindeki şeker ve asit dengesi değişmiş olabilir. Doğru zamanı belirlemek için şu iki yöntem kullanılır:

• Suda Çözünen Kuru Madde (SÇKM) Ölçümü: En güvenilir yöntemdir. Refraktometre adı verilen cihazla yapılan ölçümde, meyvedeki şeker miktarının (SÇKM) %6,5 ile %7,5 arasına ulaşması beklenir. Bu değer, bölgeye, rakıma ve iklim şartlarına göre küçük farklılıklar gösterebilir.
• Meyve Sertliği (Penetrometre): Meyve eti sertliğinin 6–7 kgf (pound) civarında olması, hasat olgunluğu için önemli bir kriterdir.

Erken veya geç hasat yapmanın zararları nelerdir?

Hasat zamanını kaçırmak, emeğinizin ve ürünün ticari değerinin düşmesine neden olur:

• Erken Hasat: Meyvelerin tat ve aroması bozulur. Raf ömrü kısalır; meyveler depolama sırasında beklenmedik şekilde yumuşar ve sulanarak çürümeye başlar.
• Geç Hasat: Meyve çoktan olgunlaştığı için depolama gücü azalır. Yapı yumuşadığı için meyveler fiziksel darbelere karşı çok hassas hale gelir, patolojik hastalıklara (patojenlere) karşı direnci düşer ve asit kaybı nedeniyle lezzet bozulur.

Doğru toplama yöntemi nasıl olmalıdır?

Kivi çok hassas bir meyvedir; toplama sırasında yapılacak bir hata, meyvenin depolama ömrünü doğrudan bitirir. Şu adımlara dikkat edilmelidir:

• Sap Kısmına Dikkat: Hasat yaparken meyve, sap kısmından meyve dibinden koparılmalıdır. Sap mutlaka ağaçta bırakılmalıdır. Eğer sapı koparıp meyveyi öyle toplarsanız, meyve kasalarında birbirine sürterek zedelenmeye ve çürümeye yol açar.
• Zamanlama: Hasat mümkünse sabahın erken saatlerinde, hava serin ve yağmursuzken yapılmalıdır.
• Sıcaklık Kontrolü: Meyveler daldan koparıldıktan sonra üzerlerinde tarla sıcaklığı bulunur. Bu sıcaklık meyvenin hızla su kaybetmesine neden olur. Bu yüzden meyveler bahçeden taşınana kadar mutlaka gölgede bekletilmelidir.
• İstifleme: Meyveler asla çuvallara konulmamalıdır. Ezilmeyi ve yaralanmayı önlemek için mutlaka kasalara, birbirine zarar vermeyecek şekilde yerleştirilmelidir.

Hasat sonrası muhafaza ve sınıflandırma

Hasat edilen ürünün kalitesini korumak için:

• Meyveler boy ve kalite özelliklerine göre sınıflandırıldıktan sonra depoya alınmalıdır.
• Uzun süreli depolama için ideal ortam 0°C sıcaklık ve %90–95 oranında nemdir.
• Doğru koşullarda (özellikle Hayward çeşidinde) meyveler 5-6 aya kadar muhafaza edilebilir.
• Eğer hemen pazara sunulmayacaksa, meyveler mutlaka soğuk hava depolarında saklanmalıdır.

Kivi Hasadı Sonrası: Doğru Taşıma, Soğuk Hava Depolama ve Saklama Teknikleri

Kivi, klimakterik yapıda, yani toplandıktan sonra olgunlaşmaya devam eden bir meyvedir. Ağaçtan koparıldığı andan itibaren meyve üzerinde tarla sıcaklığı devam eder ve hızla su kaybeder. Bu nedenle hasat sonrası yapılacak doğru işlemler, meyvenin hem tadını hem de ticari değerini belirler.

Hasat ve Taşıma Esnasında Dikkat Edilmesi Gere Gerekenler

Kivi meyvesinin kalitesini korumak ve zedelenmesini önlemek için hasat sırasında şu kurallara mutlaka uyulmalıdır:

• Hasat yöntemi: Meyve sap kısmı meyve dibinden koparılmalı, sap ağaçta bırakılmalıdır. Sapın ağaçta kalması, meyvenin kasalarda ezilmesini ve yaralanmasını önler.
Hasat zamanı: Kivi meyvesi hasat edildiğinde henüz tam yeme olgunluğuna erişmemiştir. Hasat zamanını belirlemek için refraktometre ile suda çözünen kuru madde (SÇKM) ölçümü yapılmalıdır. İdeal değerler %6,5 ile %7,5 aralığında olmalıdır.
• Taşıma şekli: Meyveler asla çuvallara konulmamalıdır. Ezilme ve yara oluşumunu engellemek için meyveler kasalara zedelenmeden, dikkatli bir şekilde istiflenmelidir.
• Bekletme: Hasat edilen meyveler, bahçeden taşınma aşamasına kadar mutlaka gölgede bekletilmelidir.
• Sınıflandırma: Depolama öncesinde meyveler boy ve kalite özelliklerine göre sınıflandırılarak depoya alınmalıdır.

Kivi Depolama Koşulları ve Raf Ömrü

Kivinin uzun süre dayanabilmesi için ortamın nem ve sıcaklık dengesi çok hassastır. Yanlış depolama, meyvenin erken yumuşamasına, sulanmasına ve tat kaybına neden olur.

• İdeal Sıcaklık ve Nem: Meyveler 0°C (veya -0,5°C) sıcaklıkta ve %90-%95 nispi nem oranına sahip ortamlarda saklanmalıdır. Sıcaklığın 0°C'nin altına düşmesi meyvenin donmasına yol açabileceği için çok tehlikelidir.
• Etilen Hassasiyeti: Kivi, etilen gazına karşı çok hassastır. Bu nedenle depolarda elma gibi etilen çıkaran meyvelerle bir arada tutulmamalıdır.
• Raf Ömrü: Hayward çeşidi gibi uygun türler, ideal depolama koşullarında (0°C ve %95 nem) 5-6 aya kadar muhafaza edilebilir. Uzun süreli depolamada kontrollü atmosferli depolar (0°C sıcaklık + %2 O2 + %5 CO2) kullanılabilir.
• Hızlı Soğutma: Hasat sonrası meyveler hızla ön soğutma işleminden geçirilmeli ve ardından soğuk oda ortamına alınmalıdır.

Geç veya Erken Hasadın Zararları

Hasat zamanının yanlış seçilmesi, meyvenin ticari ömrünü doğrudan bitirir:

Erken Hasat: Meyvelerin tat ve aroması bozulur, raf ömrü kısalır; meyvelerde erken yumuşama ve sulanma görülür.

Geç Hasat: Meyvenin dayanma gücü azalır, yapısı yumuşar, patojenlere (hastalıklara) karşı direnci düşer ve asit kaybı nedeniyle lezzet bozulur.

Tohum Üretimi ve Saklama

Eğer amaç anaç üretimi veya ıslah ise tohum elde etme süreci de titizlik gerektirir:

1. Olgun meyveler parçalanarak içindeki küçük tohumlar çıkarılır.
2. Elde edilen püre ince bir elekten süzülerek tohumlar püreden ayrılır.
3. Tohumlar serin bir yerde yaklaşık 15-20 gün boyunca kurutulmalıdır.
4. Aşılık kalemlerde ise; bitkiye su yürümeden, 1 yıllık odunlaşmış sürgünlerden, uyanma gerçekleşmeden önce alınan kalemler nemli samanlı kağıda sarılıp hava almayacak plastik torbalarda; buzdolabı sebzelik kısmında veya serin bir yerde toprağa gömülerek saklanabilir.

Kivi Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)

Aşağıdaki takvim Türkiye genelindeki kivi bahçeleri için hazırlanmış bir rehberdir. İklim şartlarına göre işlerin zamanlaması değişebilir; kıyı bölgelerinde (Akdeniz, Ege) süreçler daha erken başlarken, iç kesimlerde daha geç tamamlanır. Uygulamalarınızı bitkinin gözle görülür gelişim evrelerine (su yürümesi, çiçeklenme, meyve büyümesi) göre takip etmelisiniz.

Ocak – Şubat

• Kış budaması (ürün budaması) için en uygun dönemdir. Bu işlemler bitkinin uyku döneminde yapılmalıdır.
• Budama sırasında; ters yönde büyümüş, eğilmiş, bükülmüş, üst üste binmiş veya diğer kuvvetli dalların altında kalmış, varlığı istenmeyen dallar dipten kesilerek gövdeden ayrılmalıdır.
• Budama yaparken verimi düşük zayıf dallardan kaçınılmalı, kuvvetli dalların bırakılmasına özen gösterilmelidir.
• Aşı yapacak olanlar için; yaprak dökümünden ve ilk soğuklar geçtikten sonra, hastalıksız ve iyi ürün veren ağaçlardan aşı kalemleri toplanmalıdır.
• Toplanan aşı kalemleri, aşı zamanına kadar 0–4 °C sıcaklıkta muhafaza edilmelidir.

Mart – Nisan

• Kivi için en kritik dönemlerden bir meyve gelişiminin başladığı dönemdir.
• Aşı zamanı yöreye göre değişmekle birlikte, genellikle şubat-mart ayları en uygun dönemdir.
• Aşı uygulaması, bitkiye su yürümeden önce yapılmalıdır. Bitkiye su yürüdükten sonra yapılan aşılarda başarı oranı düşer; çünkü anaçtan gelen öz su, kalem ile anaç dokularının sıkıca temas etmesini engeller.
• Yeni fidan dikimi için uygun dönemdir.
• Eğer doku kültüründen yeni çıkmış, 15-20 cm boyunda, viyollerde ve henüz odunlaşmamış (sebze fidesi formunda) fideler kullanılacaksa, dikim zamanı son donlar geçtikten sonra, yani Nisan sonu veya Mayıs başı olmalıdır. Bu tür fideler erken dikilirse soğuktan zarar görebilir.
• Dikim sırasında kök boğazının 2-3 cm toprağa gömülmesi, dip sürgünü oluşumu açısından çok önemlidir.

Mayıs – Haziran

• Kivi bitkisinde çiçeklenme dönemidir. Kivi dişi ve erkek çiçekleri ayrı bitkilerde bulunduğu için yabancı tozlaşma ile döllenir.
• Aşılamada başarıyı artırmak için, bitkiye su yürümeden önce veya öz su akışı durmuş haldeyken işlem tamamlanmalıdır.
• Meyve tutumu sonrası, meyvelerin büyüme evresinde düzenli sulama hayati önem taşır.
• Kök yapısı saçak köklü ve etli olduğu için, köklerin yoğunlaştığı ilk 40 cm'lik tabakanın nemli tutulması gerekir.
• Yazlık sulama programının (damlama sulama şeklinde) başlatılması ve meyve kalitesi için aksatılmaması gerekir.
Not: Kivi yetiştiriciliğinde aşırı sulama veya aşırı susuz kalma meyve dökümüne neden olabilir.

Temmuz – Ağustos

• Yoğun sulama dönemidir. Kivi, yıllık 600-800 mm suya ihtiyaç duyan bir bitkidir.
• Meyve büyüklüğünün ve kalitesinin sağlanması için damlama sulama ile bitkinin uzun süre susuz kalmaması sağlanmalıdır.
• Köklerin aşırı sudan zarar görmemesi için drenaj kontrol edilmelidir; çünkü kökler aşırı sudan ve kuraklıktan doğrudan zarar görür.
• Yabancı ot kontrolü ve gerekirse yüzeyel toprak işleme yapılmalıdır. Kökler yüzeyde olduğu için derin toprak işlemesi yapmaktan kaçınılmalıdır; aksi halde köklere zarar verilebilir.

Eylül – Ekim

• Hasat dönemidir. Kivi çeşitlerine göre hasat zamanı değişebilir.
• Hasat sonrası, meyvelerin bozulmadan muhafaza edilmesi için uygun sıcaklık ve koşullar sağlanmalıdır.
• Bahçede yapılacak bakım işleri, bölgenin iklimine göre sonbahar hazırlıklarına (gübreleme, toprak düzenleme) evrilir.
• Aşı yapılacaksa, yaprak dökümü ve ilk soğuklar beklenmelidir.

Kasım – Aralık

• Bitkinin uyku dönemine girdiği, kış hazırlıklarının yapıldığı dönemdir.
• Aşı kalemlerinin toplanması ve 0–4 °C'de muhafaza edilmesi için hazırlıklar bu aylarda tamamlanmalıdır.
• Eğer toprak yapısında iyileştirme yapılacaksa, kışlık toprak işleme planlanabilir.
• Bahçenin bir sonraki yıla sağlıklı girebilmesi için budama sonrası yaraların temizliği ve genel bitki sağlığı kontrol edilmelidir.

Kivi Yetiştiriciliğinde Verim ve Ekonomik Getiri

Kivi bahçesi kaç yılda meyve verir?

Kivi omcası dikim yapıldıktan sonra yaklaşık 3–4 yıl sonra meyve vermeye başlar. Ancak bitkinin tam verim çağına geçmesi için 7. yıldan itibaren meyve veriminin artması beklenir. İyi bakılan, zamanında sulanan ve seyreltme işlemleri usulüne uygun yapılan omcalarda, tam verim döneminde bir omcadan 75–100 kg meyve elde edilmesi mümkündür.

Dekardan ne kadar kivi alınır?

Kivi verimi; bakım, sulama, budama ve gübreleme gibi birçok faktöre bağlıdır. Kaynaklarda belirtilen verim değerleri şu şekildedir:

• Tam verim çağındaki bahçelerde: Ortalama 2,5–3 ton/da verim alınabilmektedir.
• Bölgesel ortalamalar: Rize gibi üretim bölgelerinde dekara ortalama 1.640 kg civarında üretim yapıldığı gözlemlenmiştir.

Verimde sürekliliği sağlamak için dikkat edilmesi gereken bir nokta da şudur: Çok verimli geçen bir yıldan sonra, ertesi yıl verim düşüklüğü görülmesi muhtemeldir. Bu durumu dengelemek için budama teknikleri ve meyve gözü sayımı gibi yöntemler uygulanabilir.

Kivi yetiştiriciliğinin ekonomik avantajları

Kivi, özellikle Doğu Karadeniz bölgesinde çay ve fındığın yanında ekonomik getirisi yüksek bir meyve türü olarak öne çıkmaktadır. Yapılan ekonomik analizlere göre:

• Kar Oranı: Küçük aile işletmelerinde kivi üretiminin, birim alana düşen brüt ve net kar düzeyinin çay üretimine oranla daha yüksek olduğu tespit edilmiştir.
• İşgücü Talebi: Kivi tarımı, çay tarımına göre yaklaşık %35,6 oranında daha fazla işgücü talebi yaratmaktadır. Bu durum, bölgedeki atıl işgücünün değerlendirilmesi açısından olumlu bir potansiyel taşır.

Hasat ve depolama süreci nasıl olmalı?

Kivi meyveleri omca üzerinde olgunlaşmaz; hasat edildikten bir süre sonra yeme olumuna gelirler. Kaliteli bir hasat ve uzun süreli depolama için şu noktalara dikkat edilmelidir:

• Hasat Zamanı: Hasat zamanını belirlemek için refraktometre kullanılmalıdır. Refraktometre ile ölçülen SÇKM (Suda Çözünebilir Kuru Madde) değeri %6,5-7,0 seviyesine geldiğinde hasat yapılmalıdır.
• Depolama Koşulları: Meyveler mümkün olduğunca 0°C sıcaklıkta ve %95 nisbi nem ortamında muhafaza edilmelidir.
• Raf Ömrü: Özellikle Hayward çeşidi, ideal depolama koşullarında 6 aya kadar depolanabilmektedir.

Verimi etkileyen budama ve gübreleme faktörleri

Verim ve meyve kalitesini artırmak için doğru teknikler uygulanmalıdır:

• Budama Stratejisi: Eğer bir önceki yıl verim az olmuşsa, meyve boyutunu artırmak için dallar normalden 20 cm daha kısa bırakılmalıdır. Eğer verim çok yüksekse, verimin düşmemesi için şiddetli budamadan kaçınılmalı ve dallar biraz daha uzun bırakılmalıdır.
• Gübreleme: Tam verim çağındaki bir bitki için 500 g saf azot karşılığı olarak; üre için 1 kg, amonyum nitrat için 1,5 kg gübre, üç eşit parçaya bölünerek mart, mayıs ve haziran aylarında verilmelidir. Ayrıca potasyum uygulamalarının meyve kalitesi ve sertliği üzerinde etkili olduğu bilinmektedir.

Not: Gübreleme miktarları ve uygulama zamanları bölgeye, toprak yapısına ve çeşide göre değişebilir. Kesin dozlar için mutlaka toprak analizi yaptırın ve bölgenizdeki tarım müdürlüklerine danışın.

Kivi Bahçelerinde Gençleştirme ve Yeniden Dikim Rehberi

Kivi, saçak kök yapısı nedeniyle toprak üstü kısımları kadar kök sağlığına da hassas bir bitkidir. Kökler toprağın yaklaşık 40 cm derinliğinde yoğunlaştığı için, bitkinin verimden düşmesi sadece dallarla ilgili değil, kök sisteminin yorgunluğu veya toprak şartlarıyla da ilgili olabilir.

Kivi bitkisi ne zaman gençleştirilmelidir?

Kivi bahçenizde aşağıdaki belirtileri gözlemliyorsanız, gençleştirme veya yeniden düzenleme zamanı gelmiş demektir:

• Bitkinin meyve tutumu azalmış ve ürün kalitesi düşmeye başlamışsa,
• Dallarda aşırı odunlaşma meydana gelmiş, yeni ve verimli sürgün oluşumu yavaşlamışsa,
• Kök yapısı, aşırı sulama veya uygun olmayan toprak şartları nedeniyle zarar görmüş ve bitki gelişimi durmuşsa,
• Bitki üzerinde aşırı gölgelenme yaratan, birbirinin üzerine binen veya ters yöne büyüyen dallar kontrol edilemez hale gelmişse.

Zarar gören kivi bitkisi nasıl kurtarılır?

Kivi bitkisi, kök yapısı hassas olsa da doğru müdahale ile canlandırılabilir. Eğer bitki kuraklık veya aşırı su gibi çevresel faktörlerden dolayı zarar görmüşse, köklerin bulunduğu 40 cm'lik derinlikteki toprak yapısını ve drenajı kontrol etmelisiniz. Kökler aşırı sudan veya kuraklıktan zarar gördüğünde bitki gelişimi durur; bu durumda sulama düzenini stabilize etmek ve kök bölgesini rahatlatmak gerekir.

Budama yoluyla gençleştirme yaparken, bitkinin su kaybını önlemek için kış budamasını mutlaka uyku döneminde yapmalısınız. İlkbaharda su yürüme başladıktan sonra yapılacak budamalar, bitkinin fazla su kaybetmesine ve yaralanan bölgelerde hastalık oluşmasına neden olabilir. Budama yaparken sadece zayıf, eğilmiş veya bükülmüş dalları değil, aynı zamanda bitkinin formunu bozan dalları da dipten temizleyerek kuvvetli dalların kalmasını sağlamalısınız.

Eski bahçeyi yenilerken dikkat edilmesi gerekenler

Eski bir kivi bahçesini tamamen kaldırıp yeniden dikim yapmayı planlıyorsanız, şu adımları izlemek başarınızı artıracaktır:

• Toprak Analizi ve Hazırlık: Yıllarca kivi yetiştirilen topraklarda besin elementleri tükenmiş olabilir. Yeni dikimden önce mutlaka toprak analizi yaptırın. Köklerin daha derinlere inebilmesi için toprağın hafif, süzek ve derin yapıda olduğundan emin olun.
• Çeşit Seçimi: Yeni dikim yaparken bölgenize ve yetiştirme amacınıza uygun, kaliteli çeşitleri seçin. Örneğin, ticari olarak çok tercih edilen Haywart gibi dişi çeşitleri tercih edebilirsiniz. Unutmayın ki kivi yabancı tozlaşma ile döllenir; bu yüzden bahçenizde mutlaka uygun polen sağlayacak erkek bitkilere de yer ayırmalısız.
• Aşı ve Fidan Kalitesi: Eğer aşı yöntemiyle üretim yapacaksanız, aşı kalemlerini yaprak dökümünden ve ilk soğuklar geçtikten sonra, yani şubat-mart aylarında almalısınız. Aşı başarısını artırmak için bitkiye su yürümeden önce işlem yapmaya özen gösterin.
• Münavebe (Ürün Devri): Aynı alana doğrudan kivi dikmek yerine, toprak yorgunluğunu gidermek adına toprak yapısını iyileştirecek önlemler alın.

Kivi yetiştiriciliğinde başarı, köklerin ihtiyaç duyduğu nem dengesini korumaktan ve doğru zamanda doğru budama tekniklerini uygulamaktan geçer. Doğru planlanmış bir yenileme süreci, bahçenizin ömrünü uzatacaktır.

Kivi Yetiştiriciliğinde En Sık Yapılan 10 Hata

Kivi, bakımı hassasiyet isteyen, kök yapısı nedeniyle hata kabul etmeyen bir bitkidir. Doğru teknikler uygulanmadığında, yıllarca emek verdiğiniz bahçenizde verim kaybı yaşayabilir veya bitki ölümleriyle karşılaşabilirsiniz. İşte kivi yetiştiriciliğinde en sık yapılan 10 hata ve dikkat etmeniz gereken doğrular:

1. Yanlış zamanda budama yapmak. Kışın bitki uyku dönemindeyken budama yapılması gerekir. Bitkiye su yürüdükten sonra yapılan budamalar, bitkinin fazla su kaybetmesine yol açarak gelişimi olumsuz etkiler. Doğrusu: Budama işlemlerini bitki uyku halindeyken, yani kış döneminde gerçekleştirin.
2. Aşıyı bitkiye su yürüdükten sonra yapmak. Bitki öz suyu hareketlenmeye başladıktan sonra yapılan aşılarda, anaçtan gelen öz su, kalem ile anaç dokularının birbirine sıkıca temas etmesini engeller. Doğrusu: Aşıyı, bitkiye su yürümeden önce veya öz su akışı durmuşken yapın; başarı oranını artırmak için aşı kalemlerini 0–4 °C'de muhafaza edin.
3. Kök yapısını göz ardı ederek derin toprak işlemek. Kivi saçak köklü bir bitkidir ve kökler toprağın yaklaşık 40 cm'lik kısmında yoğunlaşır. Derin toprak işleme, bu hassas kök yapısına zarar verir. Doğrusu: Köklerin zarar görmemesi için derin değil, yüzlek toprak işleme yöntemini tercih edin.
4. Drenajı kötü, su göllenen topraklara dikim yapmak. Kivi kökleri aşırı sudan zarar görür. Süzek olmayan, suyun biriktiği topraklarda kökler mantari hastalıklara ve zararlılara karşı savunmasız kalır. Doğrusu: Derin, hafif ve süzek (suyu iyi geçiren) toprakları tercih edin.
5. Yetersiz veya düzensiz sulama yapmak. Kivi kökleri kuraklığa karşı hassastır; kök hacmi toprak üstü kısımlara göre daha zayıftır. Sulamanın aksatılması bitki gelişimini durdurur. Doğrusu: Özellikle meyve tutumundan hasat sonuna kadar düzenli bir sulama programı uygulayın.
6. Aşırı sulama ile kökleri boğmak. Köklerin aşırı su altında kalması, bitki gelişiminin yavaşlamasına ve bitki ölümüne kadar giden süreçleri tetikler. Doğrusu: Toprağın su tutma kapasitesini ve drenajını takip ederek, bitkiyi ne çok susuz ne de aşırı ıslak bırakacak şekilde damlama sulama ile sulayın.
7. Yanlış çeşit seçimi ve tozlayıcı eksikliği. Kivi bitkisinde erkek ve dişi çiçekler ayrı bitkilerdedir. Sadece dişi bitki dikmek, tozlaşma sağlanmadığı sürece meyve verimini imkansız kılar. Doğrusu: Bahçenizde yabancı tozlaşmayı sağlayacak uygun erkek bitkilere de yer verin.
8. Tohumdan üretim yapmaya çalışmak. Tohumla çoğaltılan her bitki farklı özellikler gösterir; bu da meyve kalitesinde ve standartlarda büyük sapmalara neden olur. Doğrusu: Genetik özelliklerin korunması için tohum yerine çelik, doku kültürü veya aşılama gibi yöntemleri kullanın.
9. Zayıf ve iç içe geçmiş dalları temizlememek. Verimsiz, ters yöne büyümüş, eğilmiş veya diğer kuvvetli dalların altında kalmış sürgünleri bırakmak, ağacın enerjisini boşa harcamasına neden olur. Doğrusu: Kış budamasında istenmeyen, zayıf ve iç içe geçmiş dalları dipten keserek kuvvetli dalların kalmasını sağlayın.
10. Hastalık belirtilerini ihmal etmek. Uygun olmayan toprak şartları ve köklerin zarar görmesi, bitkiyi mantari hastalıklara açık hale getirir. Doğrusu: Bitki gelişimindeki yavaşlamaları ve kök bölgesindeki değişimleri takip edin; bir sorun gördüğünüzde ruhsatlı ürünler ve etiket dozları için tarım müdürlüğüne danışın.

Bir ipucu daha: Kivi dikimi yaparken fidanın kök boğazının toprak altında çok derin kalmamasına dikkat edin; köklerin nefes alabilmesi ve besin elementlerinden faydalanabilmesi için toprak yapısının hafif ve süzek olması hayati önem taşır.

Kivi Yetiştiriciliği Hakkında Sık Sorulan Sorular