Rize Kalkandere Fidancı – Kivi Fidanı ve Yetiştiriciliği

Kivi Gübreleme Rehberi: Ne Zaman, Hangi Gübre Verilmeli?

Kivi, kök yapısı itibarıyla toprağı sömürme gücü yüksek, bol saçak köklü bir bitkidir. Bu durum, bitkinin topraktan çok fazla besin elementine ihtiyaç duymasına neden olur. Kivi yetiştiriciliğinde başarılı bir verim almak için gübreleme "tahminle" değil, mutlaka analiz sonuçlarına dayalı olarak yapılmalıdır. Yanlış gübreleme, meyve kalitesini düşürebileceği gibi ağacın gelişimini de olumsuz etkileyebilir.

Önce analiz: Toprak ve yaprak testi

Kivi bahçesinde dengeli bir besleme için iki temel analiz hayati önem taşır:

• Toprak Analizi: Her yıl düzenli olarak yapılmalıdır. Toprağın besin içeriğini ve pH değerini belirleyerek hangi gübreye ne kadar ihtiyaç olduğunu gösterir.
• Yaprak Analizi: Üç yılda bir yapılması önerilir. Bitkinin besin elementlerini bünyesine alıp alamadığını anlamamızı sağlar. Yaprak örneği alınırken; çiçeklenme döneminde ilk çiçeğin karşısındaki yapraklar, Temmuz ayı sonunda ise yapraklar saplarıyla birlikte en az 20 bitkiden toplanmalıdır.

Analiz sonuçlarını mutlaka bir ziraat mühendisine veya il/ilçe tarım müdürlüğüne yorumlatarak uygulama planınızı oluşturun.

Temel besin elementleri ve görevleri

Kivi bitkisinin sağlıklı gelişimi ve kaliteli meyve üretimi için şu elementler kritiktir:

• Azot (N): Sürgün ve yaprak gelişimi için temeldir. Ancak dikkat edilmelidir; azotlu gübreler tek seferde verilmemeli, ihtiyaca göre bölünerek uygulanmalıdır.
• Fosfor (P): Kök gelişimi ve çiçeklenme üzerinde doğrudan etkilidir. Özellikle çiçeklenme ve meyve tutumu için gereklidir.
• Potasyum (K): Meyve kalitesini, özellikle meyve iriliğini artırır. Eksikliğinde meyvelerde çatlama ve yapraklarda kuruma görülebilir.
• Organik Madde (Çiftlik Gübresi): Toprağın yapısını iyileştirmek için 3 yılda bir dekara 3-4 ton ahır gübresi sonbaharda sürümle toprağa karıştırılmalıdır.

Besin eksikliği belirtileri

• Azot Eksikliği: Bitkinin genel gelişiminin yavaşlaması ve yapraklarda sararma görülebilir.
• Potasyum Eksikliği: Yaprak uçlarında ve kenarlarında sararma ile kuruma; meyvelerde ise aşırı döküm ve çatlamalar meydana gelir.
• Fosfor Eksikliği: Kök gelişiminin zayıflaması ve bitkinin genel büyüme hızının düşmesi.

Gübreleme zamanı ve uygulama yöntemi

Gübreleme yaparken bitkinin yaşına ve analiz sonuçlarına göre hareket edilmelidir. Genel uygulama prensipleri şöyledir:

1. Azotlu Gübreler: İhtiyaç duyulan miktar üçe bölünmelidir. Uygulama ayları Mart, Mayıs ve Haziran olarak planlanmalıdır.
2. Fosforlu ve Potasyumlu Gübreler: Bu gübreler genellikle Kasım ve Aralık aylarında verilmelidir. Fosforlu gübreler çiftlik gübresi ile birlikte de uygulanabilir.
3. Uygulama Alanı: Gübre verilirken en az 1 m²'lik bir alana yayılmalıdır. Gübre, köklerin besini alabileceği şekilde toprağa dağıtılmalıdır.
4. Sulama ile Verim: İhtiyaç duyulan gübreler, sulama suyu ile birlikte de verilebilir.

Önemli Uyarı: Gübre miktarları (gram veya kilogram bazında) bitkinin yaşına (1. yıl, 2. yıl, tam verim dönemi vb.) ve toprak analizine göre tamamen değişir. Yanlış doz uygulaması bitkiyi yakabilir veya verimi düşürebilir. Bu nedenle kesin dozlar için mutlaka resmi analiz sonuçlarını esas alın ve bölgenizdeki tarım müdürlüklerinden destek alın.

Kivi Budama Rehberi: Şekil Verme, Verim ve Yaz Budaması Teknikleri

Kivi, çok kuvvetli büyüme ve gelişme gösteren, sarılıcı özelliklere sahip bir bitkidir. Bu hızlı büyüme, düzenli budama yapılmadığında dalların birbirine girmesine, ışık alamamasına ve verimin düşmesine neden olur. Kivi budaması temel olarak üç aşamada gerçekleştirilir: Şekil budaması, kış budaması ve yaz budaması.

Şekil (terbiye) budaması ve sistem kurulumu

Kivi, kendi yükünü taşıyamayan bir bitki olduğu için mutlaka bir destek sistemine ihtiyaç duyar. Türkiye'de genellikle "T" sistemi veya çardak sistemleri uygulanır. "T" sisteminde, sıra üzerinde iki yana birer adet sabit kol bırakılarak bitki yönlendirilir. Dikim sırasında fidanlar mutlaka hereklere bağlanmalıdır. Dikim aralıkları ise toprağın yapısına ve uygulanan sisteme göre değişmekle birlikte 3,5–5 metre arasında olmalıdır. Bahçede sağlıklı bir gelişim için 6–8 dişi bitkiye 1 erkek bitki olacak şekilde bir dağılım planlanmalıdır.

Kış budaması (Ürün budaması)

Kış budaması, bitkinin uyku döneminde yapılmalıdır. Dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, budamanın bitki gövdesine su yürümeden önce yapılmasıdır. İlkbaharda su yürüdükten sonra yapılan budamalar, bitkinin fazla su kaybetmesine ve büyümenin olumsuz etkilenmesine yol açabilir. Ayrıca yaralanan bölgelerde hastalık riski artar.

• Amaç: İstenmeyen, ters yöne büyümüş, eğilmiş, bükülmüş veya diğer dalların altında kalan zayıf dalları temizleyerek kuvvetli dalları korumaktır.
• Dal Sayısı: Bitkinin yaşına göre bırakılacak dal sayısı değişir. 4 yaşındaki bir bitkide 12, 5 yaşındakinde 18, 6 yaşındakinde 24, 7 yaş ve üzerindeki bitkilerde ise 30–40 arasında dal bırakılmalıdır.
• Dal Uzunluğu: Normal gelişen dallarda 80-100 cm, kuvvetli dallarda 120-150 cm, zayıf gelişen dallarda ise 40 cm uzunluk bırakılmalıdır.
• Yaşlı Dal Yenileme: Yaşlı dallar derin budanmalıdır. Eğer dalın üzerinde yenilenecek yer kalmadıysa, 3–5 cm uzunluğunda parçalar bırakılarak sonraki yıllarda yeni sürgün oluşumu sağlanabilir.
Önemli Not: Ana dallar üzerinden çıkan kısa boğumlu meyve dalları kesinlikle budanmamalıdır; çünkü bu dallar çok verimlidir.

Yaz budaması ve uç alma

Yaz budaması, meyve gelişimini sağlamak, güneş ışığını artırmak ve ertesi yılın ürününü planlamak için yapılır. Bu işlem çiçeklenme döneminden hemen sonra başlayabilir.

• Uç Alma: Kivi sürgünleri 5-7 metreye kadar uzayabilir. Sürgün uçları diğer dallarla temas edip yumak haline gelmemesi için kesilmelidir. Verimli sürgünlerde 12. tomurcuğa kadar olan kısım meyve verir; 13. tomurcuktan sonrası sadece vejetatif (yaprak/dal) büyüme sağlar.
• Temizlik: Çiçek açmayan tellere sarkmış dallar, yaşlı dallardan çıkan yan dallar ve diğer dallara sarılmış olanlar kesilip atılmalıdır.
• Meyve Dalları: Çiçek açmış meyve dalları, son meyveden itibaren 4–6 yaprak sayılarak kesilmelidir.
• Erkek Bitki Budaması: Erkek bitkiler dişi bitkilere göre daha hafif budanır. Amaç maksimum çiçek sayısını korumaktır. Çiçeklenme bittikten sonra dalların çoğu 15–30 cm üzerinden kesilebilir.

Meyve seyreltmesi ve verim yönetimi

Kivide meyveler hasat zamanına kadar dalda kalır, kendiliğinden dökülmez. Çok fazla meyve olması hem dalların kırılmasına hem de meyve kalitesinin düşmesine neden olur.

• Verim Azlığı Durumu: Eğer önceki yıl verim düşükse, dalları daha kısa bırakarak (yaklaşık 20 cm daha kısa) daha iri meyve elde edilmesini teşvik edebilirsiniz.
• Verim Yüksekliği Durumu: Eğer önceki yıl verim çok yüksekse, dalları normalden biraz daha uzun bırakarak meyve sayısının aşırı düşmesini engelleyebilirsiniz.
• Seyreltme Yöntemi: Dallardaki meyve gözlerini sayıp, bu gözlerin %10-14'ünü bırakıp diğerlerini kesmek bir yöntemdir.

Budama aletleri ve hastalık önlemleri

Budama sırasında kullanılan makas ve testerelerin temizliği hayati önem taşır. Budama yaparken yaralanan bölgelerde hastalık oluşabileceği için budama makaslarını her ağaç geçişinde dezenfekte etmelisiniz. Ayrıca, budama yaparak zararlı popülasasyonunu düşürmek mümkündür; özellikle sert kış budamaları, bazı zararlıların kışlayan yumurtalarının azalmasına yardımcı olabilir. Ancak Türkiye'deki kivi alanlarında belirli bir zararlıya karşı ruhsatlı ürün kullanımı konusunda mutlaka yerel tarım müdürlüklerine danışmalısınız.

Kivi Hastalıkları: Belirtiler, Nedenleri ve Korunma Yolları

Kivi yetiştiriciliğinde başarı, bitkinin hassas kök yapısını ve nem dengesini korumaktan geçer. Kivi, saçak köklü, etli ve şişkin bir kök yapısına sahiptir; bu kökler toprağın yaklaşık 40 cm derinliğindeki kısımda yoğunlaşır. Eğer toprak çok ağır, su tutan veya drenajı bozuk bir yapıdaysa, bitki mantari hastalıklara karşı savunmasız kalır. Hastalıklarla mücadelede en temel kural, ilaçtan önce doğru kültürel önlemleri almaktır. İlaçlama yapmanız gerektiğinde ise yalnızca ruhsatlı ürünleri, etiket dozunda kullanmalı ve mutlaka il/ilçe tarım müdürlüklerine danışmalısınız.

1. Kök ve Kök Boğazı Hastalıkları (Armillariamelea, Phytophthora, Rhizoctonia, Fusarium vb.)

Kivi bitkisinin köklerinde en çok görülen ve bitkiyi doğrudan öldürebilen en önemli etkenler mantar grubundaki hastalıklardan oluşur.

Belirtiler: Hastalık başladığında bitki gelişiminde yavaşlama, yaprakların küçülmesi ve sararması (kloroz) görülür. Sürgünler zayıf gelişir, bitki olumsuz şartlara karşı direnç gösteremez. İlerleyen aşamalarda sürgün ve dallar tepeden başlayarak kurumaya başlar. Özellikle Phytophthora gibi etkenlerde kök kesildiğinde, kök ve kök boğazında kırmızı-kahverengi renk değişimleri fark edilebilir.

Nedenleri: Aşırı sulama, köklerin yaralanması, ağır ve süzek olmayan topraklar ve nemli ortamlar bu hastalıkların yayılmasını kolaylaştırır.

Korunma ve Mücadele:

• Drenaj: Kivi mutlaka süzek (su tutmayan) topraklarda yetiştirilmelidir. Sulama sonrası toprakta su birikmemesine dikkat edilmelidir.
• Sulama Yönetimi: Bitki aşırı sulanmamalı, sulamalar arasında toprağın kurumasına izin verilmelidir.
• Dikim Tekniği: Bitki çok derin dikilmemelidir. Dikim sırasında köklerin yaralanmamasına azami dikkat gösterilmelidir.
• Temizlik: Kuruyan ağaçlar bahçeden sökülerek uzaklaştırılmalıdır. Sökülen yerlere dezenfeksiyon amacıyla kireç dökülmelidir.
• Konukçu Kontrolü: Hastalığın yayılmasında etkili olan diğer konukçu bitkilerin bahçede bulunmamasına dikkat edilmelidir.

2. Beyaz Çürüklük (Sclerotinia sclerotiorum)

Fotoğraf: Jymm · Public domain

Belirtiler: Özellikle nemli havalarda kendini gösterir. Kök ve kök boğazında ıslak çürümeler meydana gelir. Yaprak ve sürgünlerde solgunluk görülür. En ayırt edici özelliği, hastalıklı meyveler, yapraklar ve çiçekler üzerinde yoğun, beyaz misel (pamuksu yapı) oluşumudur.

Korunma: Nemli ortamların oluşturulmasından kaçınılmalı, bitki bakım işlemleri zamanında ve doğru teknikle yapılmalıdır.

3. Kurşuni Küf (Botrytis cinerea)

Fotoğraf: Flowersabc · CC BY-SA 2.0

Belirtiler: Bu hastalık genellikle depolarda, havalanmanın yetersiz olduğu yerlerde ortaya çıkar. Meyvelerde çürüme yapar; hastalıklı etli kısım ıslak ve cam gibi bir görünüm alabilir. Başlangıçta beyaz, sonrasında ise gri renkli bir küf tabakası meyve yüzeyini kaplar. Meyvenin sağlıklı kısımları da bu misellerden etkilenebilir.

Nedenleri: Yaşlanmış, yaralanmış veya hasar görmüş bitki dokuları bu mantar için besin kaynağıdır. Ayrıca depolama sırasında yetersiz havalandırma hastalığı tetikler.

Korunma:

• Hasat sırasında meyvelerin yaralanmamasına (mekanik hasar almamasına) özen gösterilmelidir.
• Depolama alanlarında hava sirkülasyonu (havalandırma) çok iyi sağlanmalıdır.
• Hasat sonrası meyvelerin birbirine aşırı baskı yapması engellenmelidir.

4. Çiçek ve Meyve Hastalıkları (Bakteriyel Etkenler)

Fotoğraf: Graham Beards · CC BY-SA 4.0

Kivide bakteriyel kaynaklı hastalıklar da ciddi ekonomik kayıplara yol açabilir.

Belirtiler: Bazı bakteriyel türlerde dallarda kırmızı, pas renginde kabarcıklar (kankerler) ve bu bölgelerden kırmızımsı bir akıntı görülebilir. Çiçek tomurcuklarında kahverengi, çökmüş lezyonlar ve çiçek taç yapraklarında sarı-turuncu renk değişimleri görülebilir. Yapraklarda ise yağ lekesine benzer küçük sarı noktalar oluşabilir.

Korunma:

• Bitkide oluşabilecek her türlü yaralanmanın (budama, dolu, böcek zararı) önüne geçilmelidir; çünkü bakteriler bu yaralardan bitkiye giriş yapar.
• Budama sırasında kullanılan makas ve aletler her seferinde dezenfekte edilmelidir.
• Aşırı azotlu gübreleme, bitkinin aşırı ve dengesiz büyümesine (vejetatif gelişim) neden olarak hastalıklara karşı direnci düşürebilir; gübreleme dengeli yapılmalıdır.

5. Meyve Dökümünün Diğer Nedenleri

Sadece hastalıklar değil, yanlış tarım uygulamaları da meyve kaybına yol açar. Meyve dökümünü önlemek için şunlara dikkat edilmelidir:

• Besleme: Aşırı azot kullanımı veya potasyum ve mangan eksikliği meyve dökümüne neden olabilir.
• Sulama: Aşırı sulama veya bitkinin aşırı susuz kalması doğrudan dökümü tetikler.
• Zararlılar: Unlu bit gibi zararlıların varlığı meyve ve bitki sağlığını bozarak döküme yol açabilir.