Rize Çayeli'nde fidan arayanlar için lahana yetiştiriciliğini 3 dönümlük örnek bir arazi üzerinden anlattık. Aşağıdaki hesaplama aracına kendi arazinizi yazarak kaç fidan gerektiğini ve beklenen verimi görebilirsiniz.
Standart dikim: sıra arası 60–70 cm, sıra üzeri 40–50 cm.
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Ayrı sayfada hesaplayın: Lahana fidesi hesaplama · Lahana verim hesaplama
Lahana grubu sebzeler, geniş yaprak yapıları ve yoğun besin ihtiyaçları nedeniyle topraktan çok fazla mineral çekerler. Bu durum, üst üste aynı yere ekim yapıldığında toprağın yorulmasına ve bitki sağlığının bozulmasına neden olabilir. Eğer bahçenizde lahanalarınız eskisi gibi baş bağlamıyor veya hastalıklara karşı direnç göstermiyorsa, yönetim stratejinizi değiştirme vaktiniz gelmiş demektir.
Lahana yetiştiriciliğinde "gençleştirme" kavramı, ağaççıl bitkiler gibi budama ile değil, daha çok münavebe (ekim nöbeti) ve toprak iyileştirme ile yönetilir. Bitkilerinizde şu belirtiler varsa sorun var demektir:
Eğer sorun sadece besin eksikliği ise, bitkiyi kurtarmak için uygun yanmış çiftlik gübresi ve toprak analizine dayalı ticari gübre takviyesi yapılmalıdır. Ancak kök bölgesinde hastalık tespit edildiyse, o bölgedeki bitkiyi kurtarmak zordur; bu durumda bitkiyi söküp toprağı dinlendirmek en sağlıklı yoldur.
Lahanalar çok "obur" bitkilerdir. Yani yetiştikleri yerin besin maddelerince çok zengin olmasını isterler. Eğer geçen yıl verimli bir lahanadan sonra hemen tekrar lahana ekecekseniz şu adımları izlemelisiniz:
Lahanalar hastalık ve zararlılara karşı oldukça hassastır. Yeniden ekim yaparken şu riskleri göz önünde bulundurun:
Unutmayın, başarılı bir lahana üretimi sadece tohumla değil, toprağın besin dengesini ve hastalık geçmişini doğru okumakla başlar. Toprak analiz sonuçlarınıza göre hareket etmek, hem maliyetinizi düşürür hem de veriminizi artırır.
Lahana grubu sebzeler, geniş yaprak yapıları nedeniyle topraktan çok fazla besin maddesi çekerler. Bu sebeple yetiştiricilik sürecinde yapılan küçük bir hata, ya baş bağlamayı engeller ya da tüm mahsulün hastalıklara yenik düşmesine neden olur. İşte en sık yapılan hatalar ve uzman önerileri:
Bir ipucu daha: Bitkisel üretimde hastalık ve zararlılar nedeniyle %30'dan %100'e varan kayıplar yaşanabilir. Bu yüzden sadece ilaçla değil, doğru dikim ve doğru gübreleme ile bitkiyi dirençli hale getirmek en temel kuraldır.
Lahanalar geniş ve bol yapraklı oldukları için besin maddelerince zengin toprakları severler. İyi bir verim ve baş bağlama için uygun şekilde yanmış ahır gübresinin yanında ticari gübre de verilmelidir. En sağlıklı yöntem toprak tahlili yaptırarak ihtiyaca göre hareket etmektir. Genel bir kural olarak; dekara 4-5 ton yanmış çiftlik gübresi kullanılmalıdır. Ticari gübrelemede fosforlu gübrelerin tamamı dikim öncesinde, azotlu gübrelerin ise yarısı dikimle birlikte, kalan yarısı ise ikinci çapada verilmelidir. Brokoli yetiştiriciliğinde ise azotlu gübrelerin yarısı dikimde, kalan yarısı ana baş hasat edildikten sonra verilmelidir.
Dikim mesafeleri seçilen çeşidin erkenci veya geççi olmasına göre değişir. Brokoli fideleri 3-4 gerçek yapraklı olduğunda, çeşitlere göre 30x45 cm ile 50x50 cm mesafelerde dikilebilir. Karnabahar için ise genellikle sıra arası 70x90 cm, sıra üzeri 50x70 cm mesafeler tercih edilir; ancak bu değerler çeşidin özelliklerine göre farklılık gösterebilir.
Brüksel lahanasında hasat kademeli olarak yapılır. Bitki 30-40 cm boylandığında, aşağıdan yukarıya doğru yaprak koltuklarında başlar oluşmaya başlar. Başlar 2,5-5 cm çapa ulaştığında hasat edilmelidir. Hasat geciktirilirse başlarda gevşeme ve açılmalar görülebilir. İşlem, başın altındaki yaprağın kırılıp bitkiden uzaklaştırılmasıyla gerçekleştirilir. Üstteki başların olgunlaşmasını beklememek gerekir. Ayrıca alttaki başların büyümesini yavaşlatıp üsttekileri hızlandırmak için uç alma (tepenin kırılması) işlemi uygulanabilir.
Karnabahar bir serin iklim sebzesidir. Bu nedenle yaz sonu, sonbahar, kış ve erken ilkbahar dönemlerinde yetiştirilmesi uygundur. Brokoli de bir iklim sebzesi olmasına rağmen çok düşük sıcaklıklara karşı hassastır; özellikle taç büyüme döneminde -3,3 °C ile 0 °C arasındaki sıcaklıklarda 30-36 saat kalması bitkinin ölmesine neden olabilir. Brokolinin optimum sıcaklık isteği 18-24 °C arasındadır.
Lahanagiller grubunda birçok hastalık görülebilir. Bunlar arasında Alternaria yaprak lekesi, Lahana kök-ur hastalığı, Lahana mildiyösü, Beyaz çürüklükler, Bakteriyel yaprak lekesi ve Lahana siyah damar çürüklüğü öne çıkar. Hastalıklarla mücadelede bitki sağlığı tedbirleri çok önemlidir; çünkü hastalıklar verimde %30'dan %100'e kadar kayıplara yol açabilir. Belirtiler görüldüğünde mutlaka bölgenizdeki tarım müdürlüğüne danışın.
Lahanalar çok çeşitli zararlılara karşı hassastır. Lahana göbekkurdu, Lahana kelebekleri, Lahana sineği, Lahana yaprak güvesi, Lahana güvesi, Lahana kokulu böceği, Toprak pireleri ve Kök ur nematodları en yaygın zararlılardır. Ayrıca yaprakbitleri de bitkiye zarar verebilir. Zararlılarla mücadele için ruhsatlı ürünler ve etiket dozları kullanılmalıdır; detaylı bilgi için tarım müdürlüklerine danışılmalıdır.
Brokolide yan sürgünlerin oluşmasında azotlu gübrelerin büyük önemi vardır. Azotlu gübreleme, ana baş hasat edildikten sonra da devam edilerek yan sürgünlerin gelişimi desteklenebilir.
Karnabahar taçları 15-20 cm çapa ulaştığında hasat edilmelidir. Taçların sıkı ve beyaz olması, renklerinin bozulmaması önemlidir. Hasat sırasında taç, başı örten en az iki yaprakla birlikte kesilmelidir. Saklama koşulu olarak 0,5-1 °C sıcaklık ve %80 nem idealdir; bu şartlarda 6-8 hafta muhafaza edilebilir.
Verim, uygulanan hasat yöntemine göre değişir. Kademeli hasatta dekara 2-3 ton ürün alınabilirken, işçilik masrafını azaltmak için yapılan makineli hasatta verim dekara 1,5-2,5 ton civarındadır.
Tohum ekimi ve dikim zamanı, yetiştirilecek çeşidin pazara çıkış zamanına göre ayarlanmalıdır. Karnabaharda Haziran-Temmuz ve Ağustos ayları dikim için uygundur. Brüksel lahanası gibi türlerde ise pazara ürün sunma süresini uzatmak için kademeli ekim ve dikim yapılması önerilir.
Lahanalar, özellikle brokoli, topraktan çok fazla besin maddesi kaldırır. Verimli ve yüksek kaliteli bir üretim için hangi gübrenin ne miktarda verileceğini belirlemenin en sağlıklı yolu toprak tahlili yaptırmaktır. Tahlil sonuçlarına göre azot, fosfor ve potasyum miktarları ayarlanmalıdır.
Brüksel lahanası 10-14 °C sıcaklıkta ve %95 nem oranında 3-5 hafta boyunca muhafaza edilebilir. Ayrıca kontrollü atmosfer yöntemleri de kullanılabilir. Karnabahar ise 0,5-1 °C sıcaklık ve %80 nemde 6-8 hafta saklanabilir.
Lahana rehberinin tamamını okumak istiyorsanız:Lahana Yetiştirme Rehberi →
