Yalova Fidancı – Kivi Fidanı ve Yetiştiriciliği

Kivi Hasadı Sonrası: Doğru Taşıma, Soğuk Hava Depolama ve Saklama Teknikleri

Kivi, klimakterik yapıda, yani toplandıktan sonra olgunlaşmaya devam eden bir meyvedir. Ağaçtan koparıldığı andan itibaren meyve üzerinde tarla sıcaklığı devam eder ve hızla su kaybeder. Bu nedenle hasat sonrası yapılacak doğru işlemler, meyvenin hem tadını hem de ticari değerini belirler.

Hasat ve Taşıma Esnasında Dikkat Edilmesi Gere Gerekenler

Kivi meyvesinin kalitesini korumak ve zedelenmesini önlemek için hasat sırasında şu kurallara mutlaka uyulmalıdır:

• Hasat yöntemi: Meyve sap kısmı meyve dibinden koparılmalı, sap ağaçta bırakılmalıdır. Sapın ağaçta kalması, meyvenin kasalarda ezilmesini ve yaralanmasını önler.
Hasat zamanı: Kivi meyvesi hasat edildiğinde henüz tam yeme olgunluğuna erişmemiştir. Hasat zamanını belirlemek için refraktometre ile suda çözünen kuru madde (SÇKM) ölçümü yapılmalıdır. İdeal değerler %6,5 ile %7,5 aralığında olmalıdır.
• Taşıma şekli: Meyveler asla çuvallara konulmamalıdır. Ezilme ve yara oluşumunu engellemek için meyveler kasalara zedelenmeden, dikkatli bir şekilde istiflenmelidir.
• Bekletme: Hasat edilen meyveler, bahçeden taşınma aşamasına kadar mutlaka gölgede bekletilmelidir.
• Sınıflandırma: Depolama öncesinde meyveler boy ve kalite özelliklerine göre sınıflandırılarak depoya alınmalıdır.

Kivi Depolama Koşulları ve Raf Ömrü

Kivinin uzun süre dayanabilmesi için ortamın nem ve sıcaklık dengesi çok hassastır. Yanlış depolama, meyvenin erken yumuşamasına, sulanmasına ve tat kaybına neden olur.

• İdeal Sıcaklık ve Nem: Meyveler 0°C (veya -0,5°C) sıcaklıkta ve %90-%95 nispi nem oranına sahip ortamlarda saklanmalıdır. Sıcaklığın 0°C'nin altına düşmesi meyvenin donmasına yol açabileceği için çok tehlikelidir.
• Etilen Hassasiyeti: Kivi, etilen gazına karşı çok hassastır. Bu nedenle depolarda elma gibi etilen çıkaran meyvelerle bir arada tutulmamalıdır.
• Raf Ömrü: Hayward çeşidi gibi uygun türler, ideal depolama koşullarında (0°C ve %95 nem) 5-6 aya kadar muhafaza edilebilir. Uzun süreli depolamada kontrollü atmosferli depolar (0°C sıcaklık + %2 O2 + %5 CO2) kullanılabilir.
• Hızlı Soğutma: Hasat sonrası meyveler hızla ön soğutma işleminden geçirilmeli ve ardından soğuk oda ortamına alınmalıdır.

Geç veya Erken Hasadın Zararları

Hasat zamanının yanlış seçilmesi, meyvenin ticari ömrünü doğrudan bitirir:

Erken Hasat: Meyvelerin tat ve aroması bozulur, raf ömrü kısalır; meyvelerde erken yumuşama ve sulanma görülür.

Geç Hasat: Meyvenin dayanma gücü azalır, yapısı yumuşar, patojenlere (hastalıklara) karşı direnci düşer ve asit kaybı nedeniyle lezzet bozulur.

Tohum Üretimi ve Saklama

Eğer amaç anaç üretimi veya ıslah ise tohum elde etme süreci de titizlik gerektirir:

1. Olgun meyveler parçalanarak içindeki küçük tohumlar çıkarılır.
2. Elde edilen püre ince bir elekten süzülerek tohumlar püreden ayrılır.
3. Tohumlar serin bir yerde yaklaşık 15-20 gün boyunca kurutulmalıdır.
4. Aşılık kalemlerde ise; bitkiye su yürümeden, 1 yıllık odunlaşmış sürgünlerden, uyanma gerçekleşmeden önce alınan kalemler nemli samanlı kağıda sarılıp hava almayacak plastik torbalarda; buzdolabı sebzelik kısmında veya serin bir yerde toprağa gömülerek saklanabilir.

Kivi Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)

Aşağıdaki takvim Türkiye genelindeki kivi bahçeleri için hazırlanmış bir rehberdir. İklim şartlarına göre işlerin zamanlaması değişebilir; kıyı bölgelerinde (Akdeniz, Ege) süreçler daha erken başlarken, iç kesimlerde daha geç tamamlanır. Uygulamalarınızı bitkinin gözle görülür gelişim evrelerine (su yürümesi, çiçeklenme, meyve büyümesi) göre takip etmelisiniz.

Ocak – Şubat

• Kış budaması (ürün budaması) için en uygun dönemdir. Bu işlemler bitkinin uyku döneminde yapılmalıdır.
• Budama sırasında; ters yönde büyümüş, eğilmiş, bükülmüş, üst üste binmiş veya diğer kuvvetli dalların altında kalmış, varlığı istenmeyen dallar dipten kesilerek gövdeden ayrılmalıdır.
• Budama yaparken verimi düşük zayıf dallardan kaçınılmalı, kuvvetli dalların bırakılmasına özen gösterilmelidir.
• Aşı yapacak olanlar için; yaprak dökümünden ve ilk soğuklar geçtikten sonra, hastalıksız ve iyi ürün veren ağaçlardan aşı kalemleri toplanmalıdır.
• Toplanan aşı kalemleri, aşı zamanına kadar 0–4 °C sıcaklıkta muhafaza edilmelidir.

Mart – Nisan

• Kivi için en kritik dönemlerden bir meyve gelişiminin başladığı dönemdir.
• Aşı zamanı yöreye göre değişmekle birlikte, genellikle şubat-mart ayları en uygun dönemdir.
• Aşı uygulaması, bitkiye su yürümeden önce yapılmalıdır. Bitkiye su yürüdükten sonra yapılan aşılarda başarı oranı düşer; çünkü anaçtan gelen öz su, kalem ile anaç dokularının sıkıca temas etmesini engeller.
• Yeni fidan dikimi için uygun dönemdir.
• Eğer doku kültüründen yeni çıkmış, 15-20 cm boyunda, viyollerde ve henüz odunlaşmamış (sebze fidesi formunda) fideler kullanılacaksa, dikim zamanı son donlar geçtikten sonra, yani Nisan sonu veya Mayıs başı olmalıdır. Bu tür fideler erken dikilirse soğuktan zarar görebilir.
• Dikim sırasında kök boğazının 2-3 cm toprağa gömülmesi, dip sürgünü oluşumu açısından çok önemlidir.

Mayıs – Haziran

• Kivi bitkisinde çiçeklenme dönemidir. Kivi dişi ve erkek çiçekleri ayrı bitkilerde bulunduğu için yabancı tozlaşma ile döllenir.
• Aşılamada başarıyı artırmak için, bitkiye su yürümeden önce veya öz su akışı durmuş haldeyken işlem tamamlanmalıdır.
• Meyve tutumu sonrası, meyvelerin büyüme evresinde düzenli sulama hayati önem taşır.
• Kök yapısı saçak köklü ve etli olduğu için, köklerin yoğunlaştığı ilk 40 cm'lik tabakanın nemli tutulması gerekir.
• Yazlık sulama programının (damlama sulama şeklinde) başlatılması ve meyve kalitesi için aksatılmaması gerekir.
Not: Kivi yetiştiriciliğinde aşırı sulama veya aşırı susuz kalma meyve dökümüne neden olabilir.

Temmuz – Ağustos

• Yoğun sulama dönemidir. Kivi, yıllık 600-800 mm suya ihtiyaç duyan bir bitkidir.
• Meyve büyüklüğünün ve kalitesinin sağlanması için damlama sulama ile bitkinin uzun süre susuz kalmaması sağlanmalıdır.
• Köklerin aşırı sudan zarar görmemesi için drenaj kontrol edilmelidir; çünkü kökler aşırı sudan ve kuraklıktan doğrudan zarar görür.
• Yabancı ot kontrolü ve gerekirse yüzeyel toprak işleme yapılmalıdır. Kökler yüzeyde olduğu için derin toprak işlemesi yapmaktan kaçınılmalıdır; aksi halde köklere zarar verilebilir.

Eylül – Ekim

• Hasat dönemidir. Kivi çeşitlerine göre hasat zamanı değişebilir.
• Hasat sonrası, meyvelerin bozulmadan muhafaza edilmesi için uygun sıcaklık ve koşullar sağlanmalıdır.
• Bahçede yapılacak bakım işleri, bölgenin iklimine göre sonbahar hazırlıklarına (gübreleme, toprak düzenleme) evrilir.
• Aşı yapılacaksa, yaprak dökümü ve ilk soğuklar beklenmelidir.

Kasım – Aralık

• Bitkinin uyku dönemine girdiği, kış hazırlıklarının yapıldığı dönemdir.
• Aşı kalemlerinin toplanması ve 0–4 °C'de muhafaza edilmesi için hazırlıklar bu aylarda tamamlanmalıdır.
• Eğer toprak yapısında iyileştirme yapılacaksa, kışlık toprak işleme planlanabilir.
• Bahçenin bir sonraki yıla sağlıklı girebilmesi için budama sonrası yaraların temizliği ve genel bitki sağlığı kontrol edilmelidir.

Kivi Yetiştiriciliğinde Verim ve Ekonomik Getiri

Kivi bahçesi kaç yılda meyve verir?

Kivi omcası dikim yapıldıktan sonra yaklaşık 3–4 yıl sonra meyve vermeye başlar. Ancak bitkinin tam verim çağına geçmesi için 7. yıldan itibaren meyve veriminin artması beklenir. İyi bakılan, zamanında sulanan ve seyreltme işlemleri usulüne uygun yapılan omcalarda, tam verim döneminde bir omcadan 75–100 kg meyve elde edilmesi mümkündür.

Dekardan ne kadar kivi alınır?

Kivi verimi; bakım, sulama, budama ve gübreleme gibi birçok faktöre bağlıdır. Kaynaklarda belirtilen verim değerleri şu şekildedir:

• Tam verim çağındaki bahçelerde: Ortalama 2,5–3 ton/da verim alınabilmektedir.
• Bölgesel ortalamalar: Rize gibi üretim bölgelerinde dekara ortalama 1.640 kg civarında üretim yapıldığı gözlemlenmiştir.

Verimde sürekliliği sağlamak için dikkat edilmesi gereken bir nokta da şudur: Çok verimli geçen bir yıldan sonra, ertesi yıl verim düşüklüğü görülmesi muhtemeldir. Bu durumu dengelemek için budama teknikleri ve meyve gözü sayımı gibi yöntemler uygulanabilir.

Kivi yetiştiriciliğinin ekonomik avantajları

Kivi, özellikle Doğu Karadeniz bölgesinde çay ve fındığın yanında ekonomik getirisi yüksek bir meyve türü olarak öne çıkmaktadır. Yapılan ekonomik analizlere göre:

• Kar Oranı: Küçük aile işletmelerinde kivi üretiminin, birim alana düşen brüt ve net kar düzeyinin çay üretimine oranla daha yüksek olduğu tespit edilmiştir.
• İşgücü Talebi: Kivi tarımı, çay tarımına göre yaklaşık %35,6 oranında daha fazla işgücü talebi yaratmaktadır. Bu durum, bölgedeki atıl işgücünün değerlendirilmesi açısından olumlu bir potansiyel taşır.

Hasat ve depolama süreci nasıl olmalı?

Kivi meyveleri omca üzerinde olgunlaşmaz; hasat edildikten bir süre sonra yeme olumuna gelirler. Kaliteli bir hasat ve uzun süreli depolama için şu noktalara dikkat edilmelidir:

• Hasat Zamanı: Hasat zamanını belirlemek için refraktometre kullanılmalıdır. Refraktometre ile ölçülen SÇKM (Suda Çözünebilir Kuru Madde) değeri %6,5-7,0 seviyesine geldiğinde hasat yapılmalıdır.
• Depolama Koşulları: Meyveler mümkün olduğunca 0°C sıcaklıkta ve %95 nisbi nem ortamında muhafaza edilmelidir.
• Raf Ömrü: Özellikle Hayward çeşidi, ideal depolama koşullarında 6 aya kadar depolanabilmektedir.

Verimi etkileyen budama ve gübreleme faktörleri

Verim ve meyve kalitesini artırmak için doğru teknikler uygulanmalıdır:

• Budama Stratejisi: Eğer bir önceki yıl verim az olmuşsa, meyve boyutunu artırmak için dallar normalden 20 cm daha kısa bırakılmalıdır. Eğer verim çok yüksekse, verimin düşmemesi için şiddetli budamadan kaçınılmalı ve dallar biraz daha uzun bırakılmalıdır.
• Gübreleme: Tam verim çağındaki bir bitki için 500 g saf azot karşılığı olarak; üre için 1 kg, amonyum nitrat için 1,5 kg gübre, üç eşit parçaya bölünerek mart, mayıs ve haziran aylarında verilmelidir. Ayrıca potasyum uygulamalarının meyve kalitesi ve sertliği üzerinde etkili olduğu bilinmektedir.

Not: Gübreleme miktarları ve uygulama zamanları bölgeye, toprak yapısına ve çeşide göre değişebilir. Kesin dozlar için mutlaka toprak analizi yaptırın ve bölgenizdeki tarım müdürlüklerine danışın.