Ordu Kumru Fidancı – Kivi Fidanı ve Yetiştiriciliği

Kivi Yetiştiriciliği Hakkında Genel Bilgi

Kivi (Actinidia deliciosa), asma benzeri, odunsu ve tırmanıcı bir bitki türüdlüdür. Doğu Asya kökenli, özellikle Çin'in güneyindeki Yangtse Vadisi'ne özgü olan bu bitki, dünya genelinde en çok C vitamini içeren meyvelerden biri olarak bilinir. Meyveleri, taze tüketimin yanı sıra endüstriyel olarak da çok değerlidir.

Kivi ne kadar yaşar, ne zaman ürün verir?

Kivi, çok yıllık ve güçlü gövde yapısına sahip bir bitkidir. Boyu 9 metreye kadar ulaşabilen bu asmalar, doğru bakım ve destek sistemleri (sırıklar) ile uzun yıllar verim sağlayabilir. Bitki, Mayıs ayında çiçek açmaya başlar; hasat ise bölgenin iklimine göre Ekim ayı ortasından Kasım ayına kadar uzanabilir. Karadeniz gibi yağışlı ve sıcaklığın düşük olduğu bölgelerde olgunlaşma süreci Aralık ayına kadar sarkabilmektedir.

Dünyada ve Türkiye'de kivi tarımı

Kivi, kökeni Çin olan ancak 1900'lü yılların başında Yeni Zelanda, İngiltere ve Amerika gibi ülkelere yayılarak küresel bir endüstri haline gelen bir meyvedir. Dünyanın en popüler ticari kültivarı olan 'Hayward', bu bitkinin en önemli temsilcilerinden biridir. 'Chico' ve 'Saanichton 12' gibi diğer önemli çeşitler de yetiştirilmektedir.

Türkiye'de kivi yetiştiriciliği için en uygun yöreler Karadeniz ve Marmara bölgeleridir. Kivi, nemli, ılıman ve yazları sıcak iklimleri sever. Doğal ortamında 800–1400 metre yüksekliklerde yetişen bu bitki, Türkiye'nin kuzey bölgelerindeki nemli ve yağışlı hava şartlarına uyum sağlayabilir.

Kivinin bilinmesi gereken üç temel özelliği

1. Don olaylarına karşı hassastır: Kivi, kış soğuklarına karşı çok dayanıklı değildir. Özellikle bitkinin gözlerinin sürmesi ve yapraklanması döneminden sonra meydana gelen ilkbahar veya sonbahar donları bitkiye büyük zarar verebilir. Bu nedenle, don riskinin düşük olduğu bölgeler tercih edilmelidir.
2. Toprak ve su dengesi kritiktir: Kivi, derin, süzek (geçirgen) ve organik maddece zengin toprakları sever. Köklerin 3 günden fazla havasız kalması kök ölümlerine yol açar. Bu yüzden taban suyu yüksek olan topraklardan kaçınılmalı, gerekirse bitkiler 30 cm yükseltilmiş şerit yastıklar üzerine dikilmelidir.
3. Rüzgârdan korunmalıdır: Yıllık sürgünler aşırı rüzgârlardan olumsuz etkilenir. Güçlü rüzgârlar, yeni sürgünlerin dallara bağlantısını zayıflatarak kırılmalara ve verim kaybına neden olabilir. Bu yüzden bahçe tesis edilirken rüzgâr kıran önlemleri alınmalıdır.

Kivi Yetiştiriciliğinde İklim ve Toprak Seçimi Nasıl Yapılmalıdır?

Kivi yetiştiriciliği, diğer meyve türlerine göre çok daha hassas bir süreçtir. Bitkinin kök yapısı ve iklim isteği oldukça seçicidir; yanlış bir arazi seçimi, yıllarca sürecek verim kayıplarına ve bitki ölümlerine yol açabilir. Bahçe kurmadan önce toprağın yapısını ve bölgenin iklim karakterini çok iyi analiz etmek gerekir.

Sıcaklık ve İklim İhtiyaçları

Kivi, kışları ılık, yazları ise sıcak ve nemli olan iklimleri sever. Bitkinin gelişim döngüsü (gözlerin sürmesinden yaprak dökümüne kadar) don olmayan bir ortamda 230-260 gün sürmelidir.

• Don Hassasiyeti: Kivi don olaylarına karşı oldukça dayanıksızdır. Özellikle ilkbaharda gözlerin sürmesi ve yapraklanma döneminden sonra meydana gelen donlar bitkiye büyük zarar verir.
• Soğuklanma İhtiyacı: Verimli bir meyve oluşumu için bitkinin kışın belirli bir süre soğuklaması gerekir. Bu ihtiyaç, yetiştirilen çeşide göre değişmekle birlikte +7 °C altındaki sıcaklıklarda 400 ile 1000 saat arasındadır. Soğuklanma ihtiyacı karşılanmazsa gözlerin uyanması azalır ve verim düşer.
• Sıcaklık Toplamı: Bitkinin sağlıklı gelişebilmesi için vejetasyon döneminde 8 °C’nin üzerindeki sıcaklıkların toplamının 1800–3000 saat civarında olması istenir.
• Rüzgâr Etkisi: Kivi yıllık sürgünleri aşırı rüzgârlardan çok olumsuz etkilenir. Rüzgâr, yeni sürgünlerin dallara bağlantısını zayıflatarak kırılmalara ve verim kaybına neden olur. Bu yüzden bahçe tesis edilirken rüzgâr kıran önlemleri alınmalıdır.

Toprak Yapısı ve pH Değeri

Kivinin kök sistemi, özellikle saçak köklerin çokluğu nedeniyle toprak şartlarından çok çabuk etkilenir. Köklerin 3 günden fazla havasız kalması bitkiyi öldürebilir.

• Toprak Tipi: En ideal topraklar; derin, süzek (geçirgen), gevşek yapılı, ağır olmayan ve organik maddece zengin tınlı topraklardır.
• pH Aralığı: Kivi, pH değeri 5,5 ile 7,6 arasında olan toprakları tolere edebilir. En uygun pH değeri ise 6 civarıdır.
• Kireç ve Kloroz Riski: Yüksek pH'lı topraklarda bitkide kloroz (yapraklarda sararma) görülebilir. Eğer toprak çok kireçliyse (özellikle Doğu Karadeniz gibi bölgelerde) pH'ı 5,5 seviyesine çekmek için kireçleme veya kükürt uygulamaları gerekebilir.
• Nematod Riski: Seçilecek arazinin nematodlarla bulaşık olmaması kritik bir öneme sahiptir.

Drenaj ve Taban Suyu Yönetimi

Kivi için su hayati önem taşır ancak suyun toprakta birikmesi felaket demektir. Killi, suyu fazla tutan ve drenajı düşük topraklar kivi için uygun değildir.

• Taban Suyu Seviyesi: Taban suyu seviyesi toprak yüzeyinden en az 90 cm aşağıda olmalıdır. Bu derinlik kesinlikle 60 cm'nin üzerine çıkmamalıdır.
• Yükseltilmiş Yastıklar: Eğer arazide taban suyu riski varsa, bitkiler 30 cm yüksekliğe çıkarılmış şerit yastıklar üzerine dikilmelidir. Bu yöntem, köklerin havasız kalmasını ve çürümesini önlemek için en etkili yoldur.

Bahçe Yeri Seçerken Kısa Kontrol Listesi

• Bölgede ilkbahar ve sonbahar donları sık görülüyor mu?
• Toprak derin ve geçirgen mi, yoksa killi ve ağır bir yapıda mı?
• Arazide taban suyu seviyesi 90 cm'den daha yukarıda mı?
• Arazide aşırı rüzgâr alımını engelleyecek doğal bir koruma veya önlem alınabilir mi?
• Toprak analizi yapıldı mı? (Özellikle pH, organik madde ve nematod durumu kontrol edilmeli)

Kivi Nasıl Çoğaltılır? Tohum, Çelik ve Aşı Yöntemleri

Kivi (Actinidia deliciosa), geniş yaprak yüzeyi nedeniyle çok su tüketen ve güçlü kök yapısına ihtiyaç duyan bir bitkidir. Bahçenizde veya yetiştiriciliğinizde kaliteli verim alabilmek için çoğaltma yöntemini doğru seçmeniz gerekir. Kivide en yaygın kullanılan yöntemler aşı, çelik ve tohumdur.

Tohumla çoğaltma (Anaç yetiştirme)

Kivi tohumları oldukça küçük ve hassastır (1000 adet tohum yaklaşık 1 gram gelir). Tohumdan yetiştirilen bitkiler doğrudan meyve verecek bir çeşit oluşturmaz; genellikle aşı yapılacak anaç (çöğür) üretmek için kullanılır. Tohumdan üretim süreci şu şekildedir:

1. Olgun ve sağlıklı meyvelerden tohumlar elde edilir.
2. Meyveler parçalanıp ince bir şekilde öğütüldükten sonra tohumlar bir elek yardımıyla püreden ayrılır.
3. Elde edilen tohumlar serin bir yerde yaklaşık 15-20 gün kurutulur.
4. Ekimden önce tohumların 4-6 hafta soğuk katlama işlemine tabi tutulması gerekebilir.
5. Tohumlar 21°C sıcaklıkta, yaklaşık 2-3 hafta içinde çimlenir.

Çelikle çoğaltma (Yeşil ve yarı odunsu yöntemler)

Kivi, çelikle kolayca çoğaltılabilen bir türdür. Bitkinin sürgün durumuna göre iki ana yöntem izlenebilir:

• Yeşil Çelikler: Mayıs ve haziran aylarında yapılır. 4-10 mm kalınlığında, 10-20 cm boyunda ve 2-3 boğumlu parçalar kesilir. Su kaybını önlemek için en üstteki yaprağın yarısı kesilir ve yapraklar nemlendirilmelidir (mistleme).
• Yarı Odunsu Çelikler: Temmuz ve ağustos aylarında, henüz tam odunlaşmamış sürgünlerden alınır. 15-25 cm boyunda, 7-12 mm kalınlığında ve 2-3 boğumlu olmalıdır. Bu yöntemde de su kaybını önlemek için yaprakların nemli tutulması şarttır.

Aşıyla çoğaltma (En yüksek başarı oranı)

Kivide aşı ile çoğaltma, bitkinin niteliklerini korumak ve verimi artırmak için en profesyonel yöntemdir. Başarı oranı, doğru zamanda yapıldığında %95'in üzerine çıkabilir. Kullanılan başlıca teknikler şunlardır:

Çapı 1-2.5 cm olan küçük materyallerde çok başarılıdır. İki dönemi vardır:

• Sürgün Göz Aşısı: Mayıs sonu veya haziran başında yapılır. Başarı oranı daha yüküncedir.
• Durgun Göz Aşısı: Ağustos-eylül aylarında yapılır.

Aşı yaparken kabukların birbirine tam çakışmasına dikkat edilmelidir. Aşı bağları, aşının boğum yapmaması için kaynamadan sonra kesilmelidir.

Şubat-mart aylarında, bitkiye su yürümeden önce yapılır. Kalemler, yaprak dökümünden sonra alınan odunlaşmış dallardan hazırlanır. Alınan kalemler 0-4°C sıcaklıkta muhafaza edilmelidir.

• Dilcikli Aşı: Anaç ve kalem yaklaşık eşit kalınlıktaydadır. 45 derecelik eğimle kesilen parçalar dil şeklinde birbirine geçirilerek bağlanır.
• Kakma Aşı: Kalem, anaçtan daha ince olduğunda kullanılır. Anaçta V şeklinde bir oyuk açılır ve kalem buraya yerleştirilir.
• Yarma Aşı: Çapı en fazla 5 cm olan gövdelerde uygulanır. Anaç ortadan yarılır ve 10-15 cm uzunluğundaki kalem bu yarığa yerleştirilir.

Başarı için kritik ipuçları

Kivi yetiştiriciliğinde aşının veya çeliğin tutması için nem ve sıcaklık dengesi hayati önem taşır. Aşı yapılan yerlerin kurumaması için mutlaka aşı macunu kullanılmalı ve aşı bağları sıkıca sarılmalıdır. Eğer aşılama sırasında anaçtan gelen öz su akışı durmadan işlem yapılırsa, dokuların birbirine tutunması zorlaşır; bu yüzden öz su akışının durması beklenmelidir.