Mardin Fidancı – Mercimek Fidanı ve Yetiştiriciliği

Mercimek Çeşit Seçimi: Hangi Çeşidi, Ne Zaman Ekmeliyim?

Mercimek yetiştiriciliğinde yüksek verim ve kaliteli ürün almanın ilk adımı, bölgenizin iklim şartlarına ve kullanım amacınıza en uygun çeşidi seçmektir. Yanlış zamanda ekilen veya bölgeye uyum sağlayamayan bir çeşit, ciddi verim kayıplarına ve hastalık riskine yol açar.

Çeşit seçerken nelere dikkat edilmeli?

• İklim ve Mevsim Uyumu: En kritik nokta budur. Yazlık çeşitleri kışlık olarak ekerseniz soğuktan zarar görürler ve hiçbir verim alamazsınız. Kışlık çeşitler ise soğuğa dayanıklıdır.
• Hastalık Direnci: Özellikle antraknoz hastalığına karşı toleranslı çeşitlerin seçilmesi, ilaçlama maliyetlerini düşürür ve ürün kaybını önler.
• Piyasa Talebi: Ürünü sofralık mı yoksa sanayi tipi mi satacaksınız? Kabuli tipi (İspanyol tipi) iri ve beyaz taneleriyle farklı, Desi tipi ise küçük ve renkli taneleriyle farklı pazarlara hitap eder.
• Bölgesel Adaptasyon: Güneydoğu Anadolu'da kışlık kırmızı mercimek, Orta ve Doğu Anadolu'da ise yazlık yeşil mercimek yetiştiriciliği yaygındır.

Türkiye'de öne çıkan mercimek çeşitleri nelerdir?

Bakanlık ve araştırma enstitüleri tarafından geliştirilen, farklı amaçlara hizmet eden tescilli çeşitler bulunmaktadır:

Kışlık Mercimek Çeşitleri:
Soğuk iklimlere dayanıklı olan bu çeşitler, genellikle kış ekimi için uygundur. Öne çıkan tescilli çeşitler arasında Fırat-87, Kayı-91, Sazak-91, Seyran, Kafkas, Çiftçi ve Özbek yer almaktadır.

Yazlık Mercimek Çeşitleri:
İlkbahar ekimine uygun olan bu çeşitler arasında Sultan-I, Malazgirt-89, Erzurum-89, Alidayı ve Meyveci-2001 bulunmaktadır.

Antraknoza Dayanıklı ve Soğuğa Toleranslı Diğer Çeşitler:
Erken ekimle verimi artırabilen Damla-89, Gülümser ve Çağatay gibi çeşitler, şartlar uygun olduğunda Mart ortasından itibaren ekilebilir. Ayrıca Canıtez 87, Akçin, ILC 482, Eser 87, İzmir-92, Aydın-92, Aziziye, Diyar-95, Gökçe, Sarı-98, Cevdetbey-98, Küsmen-99, Uzunlu-99, Er-99, Işık-05, Yaşa-05, Taek-Sağ el, Dikbaş gibi çeşitler de dayanıklılık özellikleriyle bilinir.

Mercimek tipine göre farklar nelerdir?

Mercimekler genel olarak iki ana tipte incelenir:

• Kabuli (İspanyol) Tipi: Daha uzun boylu (1 metreye kadar), iri, koçbaşı şeklinde, beyaz veya açık krem renkli tanelere sahiptir. İnce kabukludur ancak soğuğa karşı hassastır, ılıman bölgeleri sever.
• Desi Tipi: Daha kısa boylu (15-60 cm), küçük ve düzensiz şekilli tanelere sahiptir. Sarı, kahverengi, siyah veya yeşil renklerde olabilir. Kabukları kalındır ve soğuğa karşı Kabuli tipine göre daha dayanıklıdır. Dünya üretiminin büyük çoğunluğu bu tiptedir.

Kaliteli tohumluk nasıl anlaşılır?

Mercimekte "fidan" kavramı yerine "tohumluk" kullanılır. İyi bir tohumluk şu özelliklere sahip olmalıdır:

• Çimlenme Gücü: Tohumların çimlenme kabiliyeti yüksek olmalıdır.
• Fiziksel Durum: Taneler dolgun, hastalıksız ve herhangi bir sebeple zarar görmemiş (kırık, çatlak olmamalı) olmalıdır.
• Temizlik: Tohumlar yabancı maddelerden ve diğer bitki türlerinden arındırılmış olmalıdır.
• Sertifikasyon: Mutlaka sertifikalı ve etiketli tohumlar tercih edilmelidir. Sertifikasız tohumlar, hastalık taşıma riski ve düşük çimlenme oranı nedeniyle tarlanızda büyük zarara yol açabilir.

Not: Ekim zamanı ve bölgeye özel en doğru çeşit önerisi için mutlaka il/ilçe tarım müdürlüklerine danışın.

Mercimek Nasıl Dikilir? Adım Adım Dikim Rehberi

Mercimek yetiştiriciliğinde başarılı bir hasat, doğru zamanda ve doğru derinlikte yapılan ekime bağlıdır. Yanlış dikim derinliği veya uygun olmayan toprak hazırlığı, bitkinin çimlenme gücünü düşürerek verim kaybına yol açar. Bu rehberde, mercimek ekim sürecini teknik detaylarıyla bulabilirsiniz.

Mercimek ekimi ne zaman yapılır?

Mercimeğin ekim zamanı, yetiştirilen bölgenin iklim özelliklerine göre farklılık gösterir. Genel olarak üç ana iklim tipine göre şu şekilde planlanabilir:

• Ilıman iklimlerde: Kışlık veya baharlık ekim yapılır. Bitki düşük sıcaklıklarda ekilir, vegetatif gelişimini ilkbahar sonu ve yaz aylarında tamamlar.
• Subtropikal iklimlerde: Yağışlı mevsimin sonunda, yüksek sıcaklıklarda ekim yapılır. Bitki, yaz mevsimindeki toprak neminden faydalanarak büyür.
• Batı Asya ve Kuzey Afrika'da: Kar yağışından önce kışlık ürün olarak ekilir; bitki gelişimi kar erimesiyle birlikte hız kazanır. Bu yöntem genellikle daha yüksek verim sağlar.

Toprak hazırlığı nasıl olmalıdır?

Mercimek, tohumların düzgün yerleşebilmesi ve homojen bir çıkış sağlanabilmesi için sıkı ve düzgün bir tohum yatağı ister. Toprak hazırlığında şu noktalara dikkat edilmelidir:

• Toprak yüzeyi, bir önceki üründen kalan artıkların toprağa karıştırılmasıyla temizlenmelidir.
• Yüzeyde büyük toprak topakları, taşlar veya bitki artıkları bulunmamalıdır; bu durum tohumun toprakla temasını kesebilir.
• Toprak, tohumun eşit derinlikte ekilebilmesi için ufalanmış ve gevşek bir yapıda olmalıdır.

Dikim mesafesi ve tohum miktarı nedir?

Ekim yöntemi ve bölgeye göre tohum miktarı ile sıra aralıkları değişmektedir:

• Ekim Derinliği: Mercimek tohumları genellikle 2 cm ile 4 cm derinliğe ekilmelidir. Bazı özel araştırma koşullarında 3 cm derinlik önerilir.
• Sıra Arası ve Sıra Üzeri Mesafe:
  • Makineli ekimde (mibzer ile) sıra arası mesafe genellikle 45 cm olarak bırakılır; bu mesafe arasına kültivatörle girilip yabancı ot kontrolü yapılabilmesi için gereklidir.
  • Eğer dar sıra aralıkları (25-35 cm) tercih edilirse, bitki alanı daha erken kapatarak yabancı otları baskılayabilir.
  • Elle ekim yapılıyorsa, tohumlar arası mesafe yaklaşık 3 cm olacak şekilde derin kanallar açılabilir.
• Tohum Miktarı: Bölgeye ve çeşide göre değişmekle birlikte; Güney Asya gibi bölgelerde dekara 30-40 kg, Batı Asya ülkelerinde ise daha yüksek miktarlarda tohum kullanımı yaygındır.

Adım adım mercimek dikimi

1. Tohum Hazırlığı: Eğer tohumların su emilimini ve çimlenmesini artırmak isterseniz, tohum kabuğuna küçük bir çizik atarak (skarifikasyon) hazırlık yapabilirsiniz.
2. Tohum Seçimi ve Temizliği: Kullanılacak tohumların sağlıklı ve temiz olduğundan emin olun.
3. Ekimi Gerçekleştirme:
   • Makineli ekim yapıyorsanız, mibzer kullanarak tohumları belirlenen derinlikte (3-4 cm) ve düzgün sıralar halinde bırakın.
   • Elle ekim yapıyorsanız, yaklaşık 3 cm derinliğinde kanallar açın, tohumları yerleştirin ve üzerini toprakla kapatın.
4. Yabancı Ot Kontrolü (Ekim Sonrası): Ekimden hemen sonra, hem tahılları hem de geniş yapraklı yabancı otları hedefleyen ruhsatlı ürünler kullanılarak çıkış öncesi ot kontrolü yapılabilir.
5. Mekanik Müdahale: Bitki gelişiminin erken aşamalarında, imkan varsa sıra araları mekanik kültivatörle iki kez çapa yapılarak temizlenmelidir.

Dikimden sonraki ilk haftalar

Ekim tamamlandıktan sonra bitkinin sağlıklı gelişimi için şu takipleri yapmalısınız:

• Sulama: Tohum ekildikten hemen sonra ilk sulama yapılmalıdır. Sonraki süreçte toprak nemine göre takip edilmelidir.
• Ot Temizliği: Bitki gelişim aşamasındayken sıra aralarındaki yabancı otlar elle veya mekanik yöntemlerle temizlenmelidir.
• Tür Kontrolü: Eğer karışık bir ekim yapıldıysa, sıra dışına çıkan veya farklı türdeki bitkiler elle ayıklanmalıdır.
• Depolama Hazırlığı: Hasat dönemine yaklaşıldığında, tohumların nem oranının %3-7 arasına düşmesi gerektiğini unutmayın; bu, depolama ömrü için kritiktir.

Mercimek Sulama: Ne Zaman, Ne Kadar ve Nasıl Yapılmalı?

Mercimek, genel olarak kuru şartlarda yetiştirilmeye alışkın, kuraklığa karşı dirençli bir bitkidir. Ancak "susuz yetişebilir" demek, hiç su istemez demek değildir. Özellikle kurak geçen bahar aylarında doğru zamanda yapılacak takviye sulama, dane dolumunu ve toplam verimi doğrudan etkiler. Yanlış sulama ise bitkinin çürümesine ve ürün kaybına yol açabilir.

Sulama ne zaman yapılmalı?

Mercimekte sulama zamanlaması, bitkinin gelişim evrelerine ve bölgenin iklim şartlarına göre belirlenmelidir. Bitkiyi su stresine sokup çiçek veya kapsül (bakla) dökümüne neden olmamak için şu dönemlere dikkat edilmelidir:

• Çiçeklenme dönemi: Bitkinin suya en çok ihtiyaç duyduğu, çiçeklerin oluştuğu kritik evredir.
• Dane dolum dönemi: Kapsüllerin içindeki tanelerin büyümesi ve dolması aşamasında yapılacak sulama, dane ağırlığını ve verimi artırır.
• Bahar kuraklığı: Eğer bahar ayları çok kurak geçiyorsa, verim kaybını önlemek için mutlaka takviye sulama yapılmalıdır.

Aşırı sulama ve su birikintisinin zararları nelerdir?

Mercimek, fazla yağışa ve toprağın su altında kalmasına karşı oldukça hassas bir bitkidir. Sulama yaparken veya aşırı yağış durumunda şu sorunlarla karşılaşılabilir:

• Kök ve sap çürüklüğü: Toprakta su birikmesi veya aşırı sulama, bitkinin alt kısımlarının çürümesine neden olur.
• Dane yapısının bozulması: Fazla su, tanelerin kalitesini ve yapısını olumsuz etkiler.
• Yatma (Devrilme): Aşırı sulama, bitkinin gövdesinin zayıflamasına ve hasat öncesi devrilmesine (lodging) yol açabilir.

Hangi sulama yöntemi tercih edilmeli?

Mercimek yetiştiriciliğinde suyun toprağa verilme şekli, bitki sağlığı için hayati önem taşır:

• Damla sulama: Bitkiyi suyla boğmadan, ihtiyacı olan nemi doğrudan kök bölgesine ilettiği için en güvenli yöntemdir. Hastalık riskini azaltır.
• Kuru tarım: Bölge şartları uygunsa ve yağışlar yeterliyse, mercimek genellikle hiç sulama yapılmadan, doğal yağışlarla yetiştirilir.
• Dikkat edilmesi gerekenler: Toprakta su göllenmesi yaşanmamalıdır. Drenajı iyi olmayan, suyun biriktiği alanlarda mercimek yetiştiriciliği risklidir.

Toprak yapısı ve sulama ilişkisi

Sulama ihtiyacı ve bitkinin suyla olan ilişkisi toprağın yapısına göre değişir. Mercimek için en ideal topraklar, drenaj problemi olmayan, geçirgenliği iyi ve besin maddelerince zengin topraklardır. Kumlu-tınlı yapılar suyun süzülmesine izin verdiği için avantajlıdır. Ancak çok killi ve su tutan topraklarda sulama yaparken çok daha dikkatli olunmalı, bitkinin "ayaklarının" suda kalmamasına özen gösterilmelidir.

Pratik ipucu

Sulama yapmadan önce toprağın nem durumunu kontrol edin. Eğer toprak yüzeyi çok kuru görünse bile, bir miktar kazarak alt katmanlardaki nemi kontrol etmek, bitkiyi gereksiz yere suyla boğmanızı engeller. Özellikle mercimekte suyun "az ama öz" verilmesi, bitkinin kök sağlığını korumak için altın kuraldır.