Denizli Fidancı – Asma (Üzüm) Fidanı ve Yetiştiriciliği

Asma (Üzüm) Gübreleme Rehberi: Ne Zaman ve Hangi Gübre Verilmeli?

Bağcılıkta verim ve kalite, doğrudan topraktaki besin maddelerinin dengesine bağlıdır. Asma, gelişim dönemlerinde topraktan çok sayıda element alır. Ancak yanlış veya tek yönlü gübreleme yapmak, diğer elementlerin alımını engelleyerek şiddetli besin noksanlıklarına yol açabilir. Bu yüzden bağda gübreleme "tahminle" değil, analizle yapılmalıdır.

Önce analiz: Toprak ve yaprak tahlili neden şart?

Yeni bir bağ tesisi edilecek arazilerde, iki veya üç yılda bir mutlaka toprak ve yaprak analizleri yaptırılmalıdır. Analizler, toprağın besin elementleri kapsamını ve bitkinin bu elementlerden ne kadar yararlanabildiğini gösterir. Sadece yüzey toprağından alınan örnekler yanıltıcı olabilir; bu nedenle toprak profilinin yüzey ve orta tabakalarından alınan örneklerin ortalaması dikkate alınmalıdır.

Analiz sonuçlarına göre, fidan çukurlarına "depo gübreleme" dediğimiz, fidanın ilk 2-3 yıl ihtiyacını karşılayacak potasyum ve fosfor ağırlıklı gübreleme yapılmalıdır. Gübreyi çukurun en dibine, köklerin doğrudan temasını engellemek için üzerine ince bir toprak tabakası atarak uygulamalısınız.

Temel besin elementleri ve görevleri

Asmanın sağlıklı gelişimi için 17 temel besin elementine ihtiyacı vardır. Bunların bir kısmı havadan (karbon, hidrojen, oksijen), bir kısmı ise topraktan sağlanır.

• Azot (N): Vejetatif gelişimin, yani sürgün ve yaprak oluşumunun ana kaynağıdır.
• Fosfor (P): Kök gelişimi ve çiçeklenme için kritiktir. Özellikle asit topraklarda alımı zorlaşabilir.
• Potasyum (K): Meyve kalitesi, şeker oranı ve bitkinin hastalıklara, kuraklığa karşı direncini artırır.
• Kalsiyum (Ca), Magnezyum (Mg), Kükürt (S): Bitki yapısı ve metabolizması için gerekli temel elementlerdir.
• Mikro Elementler (Bor, Çinko, Demir, Mangan, Bakır vb.): Çok az miktarda gerekse de enzim faaliyetleri ve meyve tutumu için hayati önem taşırlar.
Not: Toprağın pH değeri besin alımını doğrudan etkiler. pH 9'un üzerindeki çok alkali topraklarda tuzluluk ve sodyum sorunu görülebilir; düşük pH'lı (asit) topraklarda ise fosfor alımı kısıtlanabilir.

Besin eksikliği belirtileri

• Azot eksikliği: Yapraklarda sararma (kloroz) ve bitkinin genel gelişiminde duraksama görülür.
• Azot fazlalığı: Aşırı sürgün gelişimi ve bitki dokularının yumuşamasıyla sonuçlanabilir.
• Fosfor eksikliği: Özellikle düşük pH'lı topraklarda görülür; bitki gelişimi yavaşlar.
• Potasyum, Kalsiyum, Magnezyum eksiklikleri: Yaprak renklerinde bozulmalar ve doku kayıpları ile kendini gösterir.

Organik ve mikrobiyal gübreleme yöntemleri

Organik tarım yapıyorsanız, toprağın organik maddesini artırmak için şu yöntemleri kullanabilirsiniz:

• Çiftlik Gübresi: İyi yanmış çiftlik gübresi kullanılmalıdır. Gübreyi sonbaharda, yaprak dökümünden sonra bağlara yayarak toprağa karıştırmalısınız. Dikkat: Su kirliliğini önlemek adına toplam hayvan gübresi miktarı yıllık belirli sınırları aşmamalıdır.
• Yeşil Gübreleme: Yonca, fiğ veya bakla gibi bitkiler ekilip çiçeklenme döneminde toprağa karıştırılarak topraktaki azot miktarı doğal yolla artırılabilir.
• Mikrobiyal Gübreler: Bitki büyümesini teşvik eden kök bakterileri veya fosfor çözünürlüğünü artıran bakteriler içeren ürünler kullanılabilir.
• Sıvı Organik Gübreler: Deniz yosunu gibi bitkisel veya hayvansal maddelerden elde edilen sıvı gübreler, yapraktan veya topraktan uygulanabilir.

Gübreleme zamanı ve uygulama şekli

• İlkbahar Dönemi: Toprağın havalandırılması ve yabancı ot mücadelesinin yanı sıra, asma kök bölgesine (derine) gübreleme yapılır.
• Depo Gübreleme: Fidan dikim aşamasında çukurlara yapılan, uzun süreli besin sağlayan uygulamadır.
• Uygulama Yöntemi: Gübreleme, toprak analizine göre belirlenmiş miktarlarda, tek veya iki sıralı olarak derine yapılmalıdır. Gübreler doğrudan fidan köklerine temas etmemelidir; üzerine mutlaka toprak örtülmelidir.

Gübre miktarları; toprağın yapısına, iklim şartlarına, asmanın yaşına ve verimine göre değişir. Yanlış doz uygulamalarından kaçınmak için mutlaka bölgenizdeki tarım müdürlüklerine veya uzman ziraat mühendislerine danışarak, analiz sonuçlarınıza özel bir program oluşturun.

Asma (Üzüm) Budama Rehberi: Şekil Verme, Verim ve Yaz Budaması

Bağcılıkta budama, asmanın verimini, meyve kalitesini ve bitki sağlığını doğrudan etkileyen en temel kültürel işlemdir. Üzüm asması, meyvelerini bir önceki yılın sürgünleri üzerinde oluşturur. Bu nedenle düzenli budama yapılmadığında asma aşırı yüklenir; bu durum salkımların küçük kalmasına, şeker oranının düşmesine ve bitkinin zayıflamasına neden olur. Budamanın temel amacı, asmanın sürgün oluşturmasını teşvik etmek, ışık ve hava sirkülasyonunu artırmak ve kaliteli ürün alabilmektir.

Asmada budama çeşitleri ve teknikleri

Asmada budama, asmanın verim kapasitesine ve çeşidin özelliğine göre farklılık gösterir:

• Kısa Budama: Dip gözü (verimli gözler) çok verimli olan çeşitlerde uygulanır. Dalları daha az göz bırakacak şekilde kısaltarak yapılır.
• Karışık Budama: Dip gözü az verimli veya verimsiz olan çeşitlerde, hem kısa hem de uzun dalları içeren bir yöntemdir. Çeşidin ihtiyacına göre şekillendirilir.
• Dikim Budaması: Fidanlar dikilirken uygulanır. Dikimden hemen önce yapılmalıdır. Kesilen yüzeylerin kurumaması için üzerleri nemli çuvallarla örtülmelidir. Dikkat: Tüplü fidelerde herhangi bir budama işlemi uygulanmaz.
• Yaz (Yeşil) Budaması: Asmanın uyanıp geliştiği, yapraklı dönemde yapılır. Sürgünlerin dipten kesilmesi, kısaltılması veya salkımların seyreltilmesi gibi işlemleri kapsar. Yaz budaması, özellikle külleme hastalığının şiddetini düşürmede kritik bir rol oynar.

Terbiye (Şekil Verme) sistemleri nasıl olmalıdır?

Asmanın gövde yapısı, kolların yüksekliği ve yıllık sürgünlerin bağlanma biçimine "terbiye şekli" denir. İyi bir terbiye sistemi, asmanın kaliteli ve bol ürün vermesini sağlar. Organik bağcılıkta asmanın iyi havalanması ve sıkışıklığın önlenmesi için şu sistemler önerilir:

• Çift T, Y ve V Terbiye Şipleri: Bu sistemler asmanın hava almasını kolaylaştırır ve hastalık riskini azaltır.
• Yüksek Tel Sistemi (High Wire Cordon): Ev bahçeleri için uygulanması en kolay sistemlerden biridir. Gövde yaklaşık 1.5-1.8 metre (5-6 feet) yüksekliğe sabitlenir. Bu sistemde meyveler güneş ışığına daha iyi maruz kalır.

Budama yaparken dikkat edilmesi gereken püf noktaları

• Budama Zamanı: En ideal zaman kış sonu veya erken bahardır. Gözler şişmeden (bud sürgünler uyanmadan) budama tamamlanmalıdır. Baharda, gözler şiştikten sonra yapılan budamalar hassas gözlere zarar verebilir.
• Dal Seçimi: Budama yaparken koyu renkli dalları tercih edin; bu dallar soğuğa daha dayanıklıdır ve daha verimlidir. Ölü veya kurumuş kısımları (dieback) mutlaka tamamen temizleyin.
• Kesim Yüzeyi: Eski odunlarda kesim yaparken, kesilen yerin çapının yaklaşık iki katı kadar bir "sap" (stub) bırakın. Bu, yaranın doğal yolla kurumasına yardımcı olur. Yeni sürgünlerde ise kesimi, gözlerin hemen üzerinden (gözü zedelemeyecek şekilde) yapın.
• Göz Sayısı: Verimi dengelemek için asmayı aşırı yükten koruyun. Örneğin, 2 metrelik bir kol üzerinde yaklaşık 10-12 göz bırakmak, dengeli bir gelişim sağlayabilir (bu sayı bölgeye ve çeşide göre değişir).

Budama aletlerinin temizliği ve bakım

Budama sırasında hastalıkların bir asmadan diğerine taşınmasını önlemek için hijyen hayati önem taşır:

• Dezenfeksiyon: Budama makaslarını ve testerelerini her ağaçtan sonra mutlaka temizleyin.
• Temizlik: Budama sonrası bahçede kalan tüm budama artıklarını mutlaka uzaklaştırın; çünkü bu artıklar hastalık taşıyıcısı olabilir.
• Ekipman Seçimi: İnce dallar için bypass tipi budama makasları, daha kalın dallar için ise budama makasları (loppers) veya testere kullanın.
• Bağlama: Budama sonrası gevşek kalan kolları veya gövdeyi desteklemek için tel veya ip ile tellere hafifçe sabitleyin. Eski yıllardan kalan ve bitkiyi boğan (boğucu) ipleri mutlaka temizleyin.

Bağ Hastalıkları Rehberi: Belirtiler, Nedenleri ve Korunma Yolları

Bağlarda verim ve kalite kaybına yolğun olan hastalıkların çoğu, nemli ve havasız ortamları sever. Asmanın sağlıklı gelişimi için en önemli savunma hattı ilaçlama değil, doğru kültürel uygulamalardır. Budama hataları, aşırı sulama ve bakımsız asmalar hastalıkların yayılmasını hızlandırır. Hastalıklarla mücadelede ilaç kullanmanız gerekirse yalnızca ruhsatlı ürünleri, etiketindeki doz ve zamanda kullanın ve mutlaka bölgenizdeki il/ilçe tarım müdürlüğüne danışın.

1. Bağ Mildiyösü (Plasmopara viticola)

Fotoğraf: Bruce Cook · CC0

Belirtiler: Hastalık asmanın tüm yeşil kısımlarında görülebilir. Genellikle sürgünler 25 cm boyuna ulaştığında belirtiler fark edilmeye başlar. Yaprakların üst yüzeyinde tipik, sarımtırak renkli "yağ lekeleri" oluşur. Yaprağın alt yüzeyinde ise bu lekelerin tam karşısına gelen kısımda beyaz, unsu bir mantar tabakası meydana gelir. Lekeler büyüdükçe ortaları kızarır ve doku dökülerek delikler oluşur. Şiddetli vakalarda sürgünler kuruyabilir. Çiçek salkımlarında mantar tabakası tüm yüzeyi kaplayabilir; bu durum salkımların kısa sürede kahverengiye dönüp kuruyarak dökülmesine neden olur. Taneler küçükken bu hastalığa karşı çok hassastır; mantar tabakası nedeniyle taneler grimsi bir renk alır.

Korunma ve Mücadele:

• Asmaların altındaki hastalıklı yapraklar ve yabancı otlar temizlenmelidir.
• Lüzumundan fazla sulama yapılmamalı, aşırı nemli ortam oluşması engellenmelidir.
• Hastalıklı sürgünler dipten kesilerek bahçeden uzaklaştırılmalıdır.

มากมาย 2. Bağ Küllemesi (Uncinula necator)

Fotoğraf: Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0

Belirtiler: Hastalık esas olarak yeni sürgünlerde kendini gösterir. Başta sürgünler olmak üzere yapraklar, yaprak sapları, salkım ve salkım sapları etkilenebilir. Yapraklarda gayri muntazam, beyaz, tozlu lekeler oluşur; bu lekeler zamanla büyüyerek merkezleri gri, kenarları koyu kahverengi hale gelir. Mevsim sonunda bu lekelerin orta kısımları genellikle delinir. Salkımlarda ise tanelerin üzerinde beyaz, pudramsı bir görünüm ortaya çıkar. Bu durum tanelerin gelişimini durdurabilir.

Korunma ve Mücadele:

• Bağda hava sirkülasyonunu artırmak için doğru budama yapılmalıdır.
• Bağdaki bitki örtüsü düzenli olarak temizlenmeli, nem birikimi önlenmelidir.

3. Kurşuni Küf Hastalığı (Botrytis cinerea)

Belirtiler: Bu hastalık özellikle çiçeklenme döneminde ve olgunlaşma sürecinde risk oluşturur. Taneler küçükken hastalığa karşı çok hassastır. Tanelerin üzerinde gri renkli, tozlu bir tabaka oluşur. Özellikle iri tanelerde veya olgunlaşmaya yakın tanelerde, tanenin sapı doğrultusunda çatlamalar görülebilir. Hastalık tanenin gelişimini bozarak verim kaybına yol açar.

Korunma ve Mücadele:

• Bağda hava akımını engelleyecek çok sık ve yoğun yaprak örtüsü oluşturulmamalıdır.
• Yaralı dokular hastalığa giriş kapısıdır; budama sırasında oluşan yaralar dezenfektan macunlarla kapatılmalıdır.

4. Kav Hastalığı (Esca)

Belirtiler: Bu hastalık daha çok yaşlı asmalarda görülür. Belirtiler asmanın gövde ve dallarında ciddi hasarlar bırakabilir. Tanelerde "kuş gözü" olarak adlandırılan, merkezi gri, çevresi ise kırmızımsı kahverengi bir kuşakla çevrili lekeler oluşur. Bu lekelerin altındaki hücreler kuruyarak sertleşir, çevredeki dokular gelişmeye devam ettiği için meyvede bozuk şekilli bir yapı meydana gelir.

Korunma ve Mücadele:

• Hastalıklı ve verimden düşmüş, çok yaşlı asmalar sökülmeli ve artıkları yakılarak imha edilmelidir.
• Sökülen yerdeki toprak birkaç yıl dinlendirildikten sonra yeniden dikim yapılmalıdır.
• Budama yaparken mutlaka dezenfekte edilmiş aletler kullanılmalıdır; hastalıklı omcalardan çubuk (çelik) alınmamalıdır.
• Budama sırasında oluşan büyük yaralar mutlaka dezenfektan bir macunla kapatılmalıdır.

5. Ölü Kol Hastalığı (Phomopsis viticola)

Fotoğraf: Bobysolo at Slovenian Wikipedia · Public domain

Belirtiler: Hastalık esas olarak sürgünlerde kendini gösterir. Sürgünün dipten itibaren üçüncü veya beşinci göze kadar olan kısmında siyah lekeler ve çatlamalar görülür. Bu siyah lekeler zamanla birleşerek düzensiz, siyah çatlaklar ve yaralar oluşturur. Oluşan bu yaralar oldukça derin olabilir ve odun dokusunu dahi çatlatabilir. Yaraların kenarları yırtılarak küçük kalabilir.

Korunma ve Mücadele:

• Budama aletlerinin temizliği ve dezenfeksiyonu hayati önem taşır.
• Hastalıklı sürgünlerin dipten kesilerek bahçeden uzaklaştırılması gerekir.