Mardin Kızıltepe'de fidan arayanlar için börülce yetiştiriciliğini 2 dönümlük örnek bir arazi üzerinden anlattık. Aşağıdaki hesaplama aracına kendi arazinizi yazarak kaç fidan gerektiğini ve beklenen verimi görebilirsiniz.
Standart ekim: sıra arası 50–70 cm, sıra üzeri 10–20 cm; dekara 3–5 kg tohum.
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Ayrı sayfada hesaplayın: Börülce tohumu hesaplama · Börülce verim hesaplama
Börülce (Vigna unguiculata), sıcak iklimleri seven, hızlı büyüyen ve toprağa azot kazandırarak verimi artıran çok değerli bir sebzedir. Ancak yanlış bakım, hastalıklar veya mevsimsel geçişler bitkinin verimini hızla düşürebilir. Bahçenizde veya tarlanızda börülce üretimini sürdürülebilir kılmak için bitkiyi yenileme ve doğru ekim döngüsünü kurma yöntemlerini bilmeniz gerekir.
Börülce yıllık bir bitki olduğu için aslında her sezon yeniden ekim yapılır. Ancak bir üretim sezonu içerisinde bitkinin sağlığı bozulmuşsa şu belirtilere dikkat etmelisiniz:
Börülce, sıcaklığa ve neme karşı oldukça dayanıklı olsa da bazı durumlarda müdahale etmek gerekir. Eğer bitkileriniz aşırı su altında kalmışsa veya toprak çok ağır (killi) olduğu için su tahliye edilemiyorsa, kök çürüklüğü riski çok yüksektir. Bu durumda drenajı iyileştirmek hayati önem taşır. Ancak bitki ciddi bir hastalık veya virüs kaptıysa, bitkiyi kurtarmaya çalışmak yerine o sezonluk üretimi sonlandırıp bir sonraki ekim için toprağı hazırlamak daha mantıklıdır. Eğer bitkilerinizde yaprak biti veya sürgün böcekleri gibi zararlılar yoğunsa, bitkiyi tamamen kaybetmeden ruhsatlı ürünlerle müdahale edilebilir; ancak bu durumda da etiket dozuna ve bölgeye uygunluk için tarım müdürlüğüne danışılmalıdır.
Börülceyi her yıl aynı noktaya ekmek, toprak yorgunluğuna ve hastalık birikimine yol açar. Yeniden ekim sürecinde şu adımları izlemelisiniz:
Doğru bir ekim döngüsü ve dikkatli bir toprak yönetimiyle, börülce bitkisinden her sezon yüksek verim almanız mümkündür. Toprağınızın ihtiyacını bilerek hareket etmek, hem maliyetinizi düşürür hem de bitki sağlığını korur.
Börülce (Vigna unguiculata), sıcak iklimleri seven, toprağı azot bakımından zenginleştiren çok değerli bir bitkidir. Ancak hem taze sebze (uzun fasulye gibi) hem de kuru baklagil olarak yetiştirilirken yapılan bazı hatalar, verimi ciddi oranda düşürebilir. İşte bahçenizde veya tarlanızda kaçınmanız gereken en yaygın hatalar:
Bir ipucu daha: Börülceyi bir "örtü bitkisi" olarak kullanıyorsanız, yaz boyunca toprağı kapatarak yabancı ot gelişimini baskılayabilir ve toprağın azot seviyesini artırarak bir sonraki ekim dönemi için toprağı zenginleştirebilirsiniz.
Börülce tropikal kökenli, sıcak mevsim bitkisidir. En ideal büyüme sıcaklığı yaklaşık 30 °C civarıdır. Sıcağa ve neme karşı oldukça dayanıklıdır ancak don olaylarına karşı hiç toleransı yoktur; don riski olan bölgelerde yetiştirilmesi uygun değildir. Yazlık bir ürün olarak değerlendirilmelidir.
Börülce, çoğu bitkiye göre asidik topraklara ve verimsiz topraklara karşı daha toleranslıdır. En iyi gelişimi pH değeri 5.5 ile 6.5 arasında olan, hafif asidik topraklarda gösterir. Kumlu toprakları sever ancak kumlu topraklarda suyun hızlı süzülmesi nedeniyle sulama sıklığına dikkat edilmelidir.
Ekim yapılacak çeşidin yapısına göre miktar değişir. Dik büyüyen (erekt) çeşitler için hektar başına yaklaşık 133.000 adet, tırmanıcı veya sürünücü çeşitler için ise hektar başına yaklaşık 60.000 adet tohum ekimi önerilir. Ticari üretimde ekim sıklığı ve mesafe, seçilen çeşidin karakterine göre ayarlanmalıdır.
Sebze olarak tüketilecekse, meyveler (baklalar) yaklaşık 30-35 cm (12-14 inç) uzunluğa ulaştığında ve bir kurşun kalem çapının yaklaşık yarısı kadar olduğunda hasat edilmelidir. Tohumlar kabuğun içinde tam dolmadan, baklalar henüz sert ve büküldüğünde "çıt" diye kırılacak tazelikteyken toplanmalıdır. Bitkinin verimini korumak için hasat her gün yapılmalıdır.
Toprak yapısına göre sulama sıklığı değişmelidir. Kumlu topraklarda su çabuk süzüldüğü için haftada üç kez, kumlu tınlı topraklarda haftada iki kez, kil veya tınlı topraklarda ise haftada bir kez sulama yapılması önerilir. 1 metrekarelik bir alan için yaklaşık 4 litre su verilmesi genel bir kuraldır. Damla sulama, su tasarrufu açısından fıskiye sistemlerine göre çok daha etkilidir. Aşırı sulamadan kaçınılmalıdır, çünkü fazla su kök bölgesindeki besin maddelerinin yıkanıp gitmesine neden olabilir.
Börülce, baklagiller ailesinden olduğu için topraktaki azotu sabitleme özelliğine sahiptir. Bu yönüyle yazlık bir "örtü bitkisi" olarak ekildiğinde toprağın verimliliğini artırır ve yabancı ot gelişimini baskılayarak toprağı bir sonraki ekime hazırlar.
Sıcak ve nemli havalarda külleme hastalığı görülebilir. Ayrıca bitki; yanıklık, kök çürüklüğü, solgunluk, pas, kök uru ve yaprak lekesi gibi fungal, bakteriyel ve viral hastalıklara karşı duyarlıdır. Yapraklarda yeşil mozaik desenleri oluşuyorsa bu bir virüs belirtisi olabilir. Hastalıklardan korunmak için sağlıklı tohum kullanılmalıdır.
Bitki üzerinde yaprak bitleri ve bitki pireleri (plant hoppers) görülebilir. Ayrıca depolama aşamasında, özellikle kuru tohumlarda ciddi kayıplara yol açan böcek zararlıları (bruchid) ile karşılaşılabilir. Bu zararlılarla mücadele için ruhsatlı ürünler ve etiket dozları kullanılmalı, detaylar için tarım müdürlüğüne danışılmalıdır.
Hastalık riskini azaltmak için tohumlar 50 °C sıcaklıktaki sıcak su işleminden 25-30 dakika geçirilerek dezenfekte edilebilir. Ancak bu işlem sırasında tohumun çimlenme gücüne zarar vermemek için süre ve sıcaklık çok hassas takip edilmelidir. Alternatif olarak klorlu su çözeltileri de kullanılabilir; ancak bu yöntem sonrası tohumlar iyice kurutulmalıdır.
Depolama sırasında böcek istilası en büyük sorundur. Tohumların hava almayan kaplarda saklanması, güneş ısısı veya dondurma gibi modern yöntemlerin yanı sıra geleneksel olarak kül, kum veya bitkisel yağlarla karıştırılması gibi yöntemler de kullanılmaktadır. Tohumların 60 °C sıcaklığa maruz bırakılması böcek larvalarını öldürebilir.
Tırmanıcı (viny) çeşitler oldukça güçlü büyürler ve bitkinin destek alabilmesi için sağlam bir askıya veya çit sistemine (trellis) ihtiyaç duyarlar. Bu çeşitler genellikle yem bitkisi veya örtü bitkisi olarak kullanılmaya daha uygundur ancak sebze olarak da yetiştirilebilirler. Dik büyüyen çeşitler ise genellikle kuru tohum üretimi için daha pratiktir.
Börülce diğer pek çok bitkiye göre kuraklığa daha dayanıklı olsa da, kuraklık büyüme hızını düşürür ve verimi azaltır. Özellikle çiçeklenme öncesi dönemde yaşanan şiddetli kuraklık, toplam verim potansiyelinde ciddi düşüşlere neden olabilir.
Börülce rehberinin tamamını okumak istiyorsanız:Börülce Yetiştirme Rehberi →
