Mardin Artuklu Fidancı – Nohut Fidanı ve Yetiştiriciliği

Nohut Hasadı Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler: Taşıma, Saklama ve Kaliteyi Koruma Yöntemleri

Nohut yetiştiriciliğinde tüm yıl boyunca verilen emeğin karşılığını tam alabilmek, hasat sonrası süreçte gösterilecek özenle doğrudan bağlantılıdır. Hasat edilen nohutun dane yapısının bozulmaması, renk değişimlerinin önlenmesi ve depoda kayıp yaşanmaması için belirli teknik kurallara uyulması gerekir.

Hasat sırasında nelere dikkat edilmeli?

Nohut, kuruyup tohumlar olgunlaştığında kapsüllerin dökülme veya açılma riski taşır. Hasat zamanını doğru belirlemek verim ve kalite için kritiktir:

• Hasat zamanı: Tohumlar olgunlaşıp renk değiştirdiğinde ve kapsül içindeki tohumlar sallandığında (tıkırtı sesi geldiğinde) hasat uygun hale gelmiş demektir.
• Nem oranı: Dövme veya harman işlemi için tohum neminin yaklaşık %18 seviyesine düşmesi beklenir. Ancak uzun süreli depolama yapılacaksa bu oranın daha da düşürülmesi gerekir.
• Yöntem seçimi: Doğrudan biçme yapmak, genellikle daha yüksek verim ve daha büyük dane boyutu sağlar. Bazı bölgelerde ürünün önce biçilip sonra biçerdöverle alınması (swath yöntemi) tercih edilebilir; bu, hasat gecikirse dane kabuğunda oluşabilecek renklenmeyi ve lekelenmeyi önlemek için bir avantajdır.
• Kurutma yardımcıları: Eğer hasat gecikecekse veya yabancı otlar dane rengini bozacaksa, kapsüller olgunlaştıktan sonra kurutucu maddeler kullanılabilir. Ancak bu maddeler olgunlaşmayı hızlandırmaz, sadece bitkiyi kurutmaya yardımcı olur.

Nohut nasıl taşınmalı ve işlenmeli?

Nohut taneleri fiziksel darbelere karşı hassastır. Hasat sonrası taşıma sırasında yapılacak hatalar, ticari değerini düşüren "kırık dane" oranını artırır:

• Taşıma araçları: Tahılı taşırken burgulu vidalar (auger) yerine konveyör bantların kullanılması, dane hasarını en aza indirir.
• Burgulu vida kullanımı: Eğer mutlaka burgulu vida kullanılacaksa, dane hasarını azaltmak için çok düşük hızlarda çalışılmalı ve vidanın sürekli dolu tutulması sağlanmalıdır.
• Hasar faktörü: Kırık taneler ve hasarlı tohumlar, nohutun satış değerini (dockage) ciddi oranda düşüren unsurlardır .

Nohut nasıl saklanır?

Nohutun raf ömrünü uzatmak ve depoda böceklenme veya bozulma yaşamamak için şu koşullar sağlanmalıdır:

• İdeal nem oranı: Nohut, %15 tohum neminde güvenle saklanabilir. Daha yüksek nem oranları depolama sırasında risk oluşturur.
• Depolama ortamı: Tanelerin kalitesini korumak için serin, kuru ve havadar ortamlar tercih edilmelidir.

Nohutun kullanım ve değerlendirme yolları

Nohut, çok yönlü bir ürün olup kullanım amacına göre farklı şekillerde değerlendirilir:

• Taze tüketim: Tohumlar tam kurumadan, yeşil haldeyken de tüketilebilir.
• Kuru tüketim: En yaygın kullanım şekli kurutulmuş tanelerle yapılan yemeklerdir.
• Ticari değer: Nohutun kalitesi; dane büyüklüğü, rengi ve kırılma oranına göre belirlenir. Özellikle ihracat pazarlarında dane bütünlüğü ve renk temizliği büyük önem taşır.

Nohut Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)

Aşağıdaki takvim Türkiye genelindeki üretim alanları için hazırlanmış bir rehberdir. Nohut, Anadolu'nun kıraç ve marjinal alanlarında yetişebilen dayanıklı bir bitki olsa da, iklim koşulları bölgeden bölgeye farklılık gösterir. Sahil kesimlerinde işler daha erken başlarken, İç Anadolu gibi iç bölgelerde iklim şartlarına göre takvim biraz daha ileriye kayabilir. Uygulamalarınızı yaparken mutlaka toprağınızın durumuna ve bölgenizdeki hava şartlarına göre hareket edin.

Ocak – Şubat

• Toprak Hazırlığı: Yeni ekim sezonu öncesinde toprağın yapısını incelemek ve gerekirse hazırlık yapmak için uygun dönemdir.
• Toprak Analizi: Nohut ekimi öncesinde mutlaka toprak analizi yaptırılmalıdır. Özellikle fosfor ve azot seviyelerinin belirlenmesi, doğru gübreleme planı için kritiktir.
• Gübre Planlaması: Analiz sonuçlarına göre fosfor ve azot ihtiyacı hesaplanmalıdır. Nohut, azotlu gübreye çok fazla ihtiyaç duymayan bir bitkidir; ancak dengeli bir başlangıç verimi etkiler.

Mart – Nisan

• Ekim Zamanı: Bölgenin iklimine ve toprak sıcaklığına bağlı olarak ekim işlemleri bu dönemde yoğunlaşır.
• Fosfor Uygulaması: Bitkinin boylanması ve sağlıklı gelişimi için inorganik fosfor kullanımı önemlidir. Fosfor seviyesi ile bitkinin olgunluk dönemindeki boyu arasında pozitif bir ilişki vardır.
• Azot Dengesi: Nohut yetiştiriciliğinde azot kullanımı diğer bitkilerden farklıdır. Çok yüksek dozlarda azot uygulaması verimi düşürebilir. Bitkinin azot fiksasyonu ile emilimi arasındaki dengeyi korumak gerekir.
• Tohum Seçimi: Verimli bir sezon için bölgeye uyumlu ve yüksek protein potansiyeli olan yerli/milli çeşitlerin tercih edilmesi önerilir.

Mayıs – Haziran

• Sulama Yönetimi: Nohut kuraklığa dayanıklı olsa da, özellikle çiçeklenme ve meyve tutumu dönemlerinde su stresi yaşanması verimi ciddi oranda düşürür.
• Su ve Verim İlişkisi: Fosfor beslemesi ile su arzının birleşimi, ürün veriminde artış sağlayabilir. Kuraklık stresi, bitkinin azot alımını ve köklerdeki azot fiksasyonunu engelleyebilir.
• Gözlem: Bitki gelişimi, boylanması ve çiçeklenme durumu yakından takip edilmelidir .

Temmuz – Ağustos

• Drought (Kuraklık) Kontrolü: Bu dönemde yaşanabilecek şiddetli kuraklık; yaprak gelişimini kısıtlayabilir, fotosentez aktivitesini düşürebilir ve çiçek/koza sayısını azaltarak tane ağırlığını düşürebilir.
• Sulama İhtiyacı: Eğer bölgede yağış yetersizse, destekleyici sulama yapılması tane ağırlığını ve verimi artırmak için hayati önem taşır.
• Besin Takibi: Bitkinin ihtiyaç duyduğu mikro besin elementlerinin ve minerallerin, azot ve fosfor emilimini kolaylaştırıcı etkileri göz önünde bulundurulmalıdır.

Eylül – Ekim

• Hasat Dönemi: Nohutun olgunlaşmasıyla birlikte hasat işlemleri başlar.
• Verim Kontrolü: Hasat edilen ürünün kalitesi ve tane dolgunluğu, sezon boyu yapılan sulama ve gübreleme başarısını gösterir.
• Pazarlama Hazırlığı: Ürünün kurutulmuş veya yeşil (taze) tüketim amacına göre ayrıştırılması ve depolanması planlanır.

Kasım – Aralık

• Ekim Nöbeti Planlaması: Nohut, kendisinden sonra gelecek olan bitki için toprağı temiz ve verimli bırakma özelliğine sahiptir. Bir sonraki yılın ekim planı bu özellik dikkate alınarak yapılmalıdır.
• Alan Temizliği: Hasat sonrası tarlanın bir sonraki sezona hazırlanması ve bitki artıklarının kontrolü sağlanır.
• Veri Değerlendirme: Sezonluk verim ve maliyet analizleri yapılarak bir sonraki yılın gübreleme ve sulama stratejisi güncellenir.

Nohut Verimi ve Ekonomik Değeri

Nohut yetiştirmenin avantajları nelerdir?

Nohut, Anadolu'nun kıraç ve zorlu toprak yapısına uyum sağlayabilen çok değerli bir baklagildir. Çiftçiler tarafından tercih edilmesinin en büyük nedenlerinden biri, yetiştirilmesinin çok zahmetli olmaması ve azotlu gübreye çok fazla ihtiyaç duymamasıdır. Ayrıca nohut, kendisinden sonra ekilecek olan bitki için toprağı temizler ve verimli bir alan bırakır. Kireçli, tuzlu veya besin maddesi bakımından fakir topraklarda bile yeterli verim verebilme kapasitesine sahiptir.

Dekar başına ne kadar nohut alınır?

Nohut verimi; ekilen çeşide, iklim koşullarına, toprak yapısına ve bakım şartlarına göre büyük farklılıklar gösterir. Kaynaklardaki verilere göre verim şu aralıklarda seyretmektedir:

• Genel ortalama: Son 5 yıllık verilere bakıldığında Türkiye genelinde ortalama verim dekar başına 116 kg civarındadır.
• Çeşit bazlı değişimler: Yapılan bazı çalışmalarda (örneğin Çağatay çeşidi üzerine) tane veriminin dekar başına 52,7 kg ile 78,6 kg arasında değiştiği gözlemlenmiştir.
• Dünya ortalaması: Dünyadaki genel verim ise hektar başına yaklaşık 970 kg (dekar başına 97 kg) olarak kaydedilmiştir.

Not: Verim rakamları deneme şartlarına ve bölgeye göre değişebilir; en doğru tahmin için bölgenizdeki tarım il/ilçe müdürlüklerinden bilgi alınız.

Verimi en çok ne etkiler?

Nohut üretiminde verim dalgalanmalarının en temel sebebi iklim koşullarıdır. Özellikle kuraklık ve iklim kaynaklı değişimler üretim miktarlarını doğrudan etkilemektedir. Örneğin, bir sezonda yaşanan kuraklık üretimin %28,2 oranında azalmasına neden olabilmektedir. Verimi etkileyen diğer unsurlar şunlardır:

• İklim ve Su: Yağış düzeni ve kuraklık dönemleri,
• Genetik Yapı: Kullanılan tohumun çeşidi (genetik varyasyon),
• Toprak Yapısı: Toprağın besin maddesi ve mineral içeriği .

Türkiye'nin nohut üretimindeki yeri ve pazarı

Nohut, dünyada en çok üretilen ikinci baklagil türü iken, Türkiye'de en çok üretilen birinci baklagil türüdür. Türkiye, dünya nohut üretiminde yaklaşık %3,67'lik bir paya sahiptir. Üretim alanları ve yoğunlukları incelendiğinde:

• Başlıca üretim illeri: Ankara, Yozgat, Kırşehir, Konya, Karaman ve Çorum öne çıkmaktadır.
• İhracat durumu: Türkiye nohut ihracatında önemli bir oyuncudur. Geçmiş dönemlerde İran en büyük alıcı konumundayken, son dönemlerde Irak, Azerbaycan, Lübnan ve Gürcistan gibi ülkeler ihracatın dikkat çeken pazarları olmuştur.
• Tüketim: Nohut hem taze (yeşil) hem de kurutulmuş olarak tüketilen, hem karbonhidrat hem de protein kaynağı olan stratejik bir üründür.

Nohutun besin değeri

Nohut sadece ekonomik bir ürün değil, aynı zamanda zengin bir mineral kaynağıdır. Yapılan bilimsel çalışmalar, nohut tanelerinin potasyum, fosfor, kalsiyum, magnezyum, demir, çinko ve bakır gibi mineralleri içerdiğini kanıtlamıştır. Ancak bu mineral miktarları, yetiştirilen çeşide ve toprağın mineral içeriğine göre farklılık gösterir.