Diyarbakır Fidancı – Mercimek Fidanı ve Yetiştiriciliği

Mercimek Zararlıları: Zarar Şekilleri, Takip ve Mücadele Yöntemleri

Mercimek yetiştiriciliğinde zararlılarla mücadele, sadece bitkiyi korumak değil, aynı zamanda ürünün kalitesini ve depolama ömrünü de güvence altına almak demektir. Baklagiller, protein açısından zengin oldukları için pek çok böcek türü için cazip bir besin kaynağıdır. Başarılı bir üretim için zararlıyı tarlada görmeden önce bitkinin gelişim dönemlerini ve zararlının yaşam döngüsünü iyi bilmek gerekir.

1. Mercimek Böcekleri ve Kırım Böcekleri (Bruchid spp.)

Fotoğraf: lillolollo · CC BY-SA 3.0

Zarar şekli: Mercimek için en kritik zararlı gruplarından biridir. Bu böcekler özellikle dane oluşumu ve olgunlaşma döneminde etkili olur. Larvalar, mercimek tanesinin içine girerek içini yemeye başlar. Tanede gözle görülebilen delikler açarlar. Bu durum, hasat edilen ürünün "böcek hasarlı tane" olarak sınıflandırılmasına, yani ticari değerinin ciddi oranda düşmesine neden olur. Delinen taneler nem alarak hızla bozulabilir.

Mücadele:

• Kültürel Önlemler: Hasat sonrası tarlada kalan artıkların temizlenmesi ve deponun temiz, havadar tutulması çok önemlidir.
• Depo Yönetimi: Ürün depolanırken nem oranına çok dikkat edilmelidir. Temiz ve dezenfekte edilmiş depolar kullanılmalıdır.
• İlaçlı Mücadele: Zararlı yoğunluğu ekonomik zarar eşiğini aştığında, ruhsatlı ürünlerle mücadele yapılmalıdır. İlaçlama zamanı ve dozu için mutlaka il/ilçe tarım müdürlüğüne danışılmalıdır.

2. Yaprak Bitleri (Aphis craccivora ve Acyrthosiphon pisum)

Fotoğraf: Simon Hinkley & Ken Walker Museum Victoria · CC BY 3.0 au

Zarar şekli: Bitkinin taze sürgünlerinden, yapraklarından ve çiçeklerinden beslenirler. Bitki özsuyunu emerek bitkinin zayıflamasına, gelişimin durmasına ve yapraklarda kıvrılmalara neden olurlar. Ayrıca salgıladıkları tatlımsı madde, bitki üzerinde küf oluşumuna zemin hazırlayabilir. Yoğun popülasyonlarda bitki kurumalarına kadar gidebilen etkiler görülebilir.

Mücadele:

• Takip: Özellikle vejetatif gelişme döneminde bitki yüzeyleri düzenli kontrol edilmelidir.
• Biyolojik Mücadele: Yaprak bitlerinin doğal düşmanları olan faydalı böceklerin korunması, popülasyonun dengelenmesine yardımcı olur.
• Kimyasal Mücadele: Zarar eşiği aşıldığında ruhsatlı ürünler kullanılmalıdır.

3. Yeşil Tahtalı Böcek (Nezara viridula ve Taylorilygus pallidulus)

Fotoğraf: Didier Descouens · CC BY-SA 4.0

Zarar şekli: Bitkinin yumuşak dokularından ve özellikle baklalardan beslenirler. Emgi yoluyla bitki dokusuna zarar vererek dane yapısının bozulmasına, tanelerin lekeli veya şekilsiz olmasına yol açarlar. Bu durum doğrudan ürün kalitesini ve piyasa değerini düşürür.

Mücadele: Bitkinin gelişim evrelerine göre takip yapılmalı, yoğunluk arttığında ruhsatlı ürünlerle müdahale edilmelidir.

4. Diğer Önemli Zararlılar ve Kurtlar

Mercimek tarlalarında farklı böcek ve larva türleri de verim kaybına yol açabilir:

• Yaprak Weevil'ları (Sitona spp.) ve Apion spp.: Yapraklarda ve bitki dokularında beslenerek bitki gelişimini olumsuz etkileyebilirler.
• Legume-pod moth (Etiella zinckenella): Bakla delici güve olarak da bilinir; larvalar doğrudan baklaların içine girerek tanelere zarar verir.
• Gece Kelebekleri (Noctuid insect pests): Spodoptera exigua (küçük armut güvesi), S. littoralis (Mısır pamuk yaprak kurdu) ve Agrotis ipsilon (Kara kesici) gibi türler; bitkiyi hem yaprak hem de kök/gövde kısımlarından yiyerek ciddi hasar verebilirler.
• Agromyzidae Larvaları: Yaprak üzerinde galeriler açarak fotosentez kapasitesini düşürürler.

Genel Tavsiyeler ve Hasat Sonrası Kalite

Zararlılarla mücadele sadece tarlada bitmez. Hasat edilen mercimeğin kalitesini korumak için şu noktalara dikkat edilmelidir:

1. Eleme ve Temizlik: Hasat sonrası ürünün elekten geçirilmesi, yabancı maddelerin ve kusurlu tanelerin ayrılması gerekir.
2. Tanedeki Kusurlar: Böcek tarafından delinmiş veya yenmiş taneler "böcek hasarlı tane" olarak kabul edilir ve ayrılmalıdır. Kabuğu soyulmamış veya çenekleri ayrılmış taneler de kaliteyi etkiler.
3. Yağlama İşlemi: Eğer iç mercimek parlatılmak amacıyla bitkisel yağ ile işlem görecekse, toplam yağ oranının (tane bünyesindeki yağ dahil) en çok %2.5 olması gerekir. Bu işlemde kesinlikle parafin kullanılmamalıdır.
4. Depolama: Depoların temiz, havadar ve dezenfekte edilmiş olması, ürünün raf ömrünü uzatır.

Mercimek Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Yapılmalıdır?

Mercimek yetiştiriciliğinde hasat zamanı ve yöntemi, doğrudan ürünün kalitesini, tane kaybını ve depolama ömrünü belirler. Yanlış zamanda yapılan hasat, tanelerin ezilmesine veya tarlada dökülerek ziyan olmasına neden olur.

Mercimek hasat zamanı nasıl anlaşılır?

Mercimekte hasat zamanını belirlemek için bitkinin genel görünümü ve tanelerin durumu dikkatle incelenmelidir. Tek bir bitki üzerinde farklı olgunluk evrelerinde baklalar bulunabileceği için tüm tarlanın durumunu gözlemlemek kritiktir.

• Renk Değişimi: Yapraklar ve baklalar tamamen sarardığında hasat zamanı yaklaşmış demektir. Bazı durumlarda yaprakların kırmızımsı kahverengiye dönmesi de bir işarettir.
• Dane Durumu: Baklalar kuruduğunda, baklayı salladığınızda içinden ses gelmesi (tıkırtı) olgunluğun göstergesidir.
• Nem Oranı: Makine ile hasat için en ideal nem oranı %15-18 aralığıdır. Bu oranların dışındaki nem seviyelerinde taneler mekanik olarak zarar görebilir.
• Bölgesel Belirtiler: Orta Anadolu ve Geçit Bölgelerinde mercimekler limon sarısı rengini aldığında ve taneler iki parmak arasına alındığında ezilmiyorsa hasat yapılabilir.

Hasat yöntemleri nelerdir?

Hasat yöntemi, arazinin yapısına, bitki boyuna ve kullanılan çeşide göre değişiklik gösterir.

• Elle veya Orakla Hasat: Bitki boyunun çok uzun olduğu veya devrildiği durumlarda, ya da çok kısa boylu bazı çeşitlerde elle yolma veya orakla biçme yöntemi tercih edilir. Biçilen bitkiler genellikle üç sıra birleştirilerek toplanır ve kuruması için yaklaşık bir hafta tarlada bırakılır.
• Makineli Hasat: Büyük alanlarda biçerdöverler kullanılır. Ancak biçerdöverle hasat yapılacaksa arazinin mutlaka düz ve taşsız olması gerekir. Ayrıca mercimeklerin tamamen kurumuş olması şarttır.
• Özel Makineler: Yemeklik baklagiller için özel olarak tasarlanmış hava emişli hasat-harman makineleri de verimli sonuçlar verir.

Hasatta dikkat edilmesi gereken püf noktaları

Ürün kaybını minimuma indirmek ve kaliteli tane elde etmek için şu kurallara uyulmalıdır:

• Sabah Saatlerini Seçin: Nem oranının yüksek olduğu sabahın erken saatlerinde biçim yapmak, baklaların kırılmasını önler.
• Nohut ile Farkı: Mercimekte dane dökme riski vardır; bu yüzden aşırı kurumayı bekleyip tanelerin yere dökülmesine izin verilmemelidir. Nohutta ise dane dökme problemi daha azdır.
• Kuruma Süreci: Elle biçilen bitkiler yığınlar halinde tarlada bekletilirken, yığınların her tarafının eşit kuruması için zaman zaman çevrilmesi gerekir.
• Makine Ayarları: Harman sırasında (patoz veya harman makinesi) tane kırılmalarını ve çatlamalarını önlemek için makine ayarları çok hassas yapılmalıdır.

Hasat sonrası işlemler ve depolama

Hasat tamamlandıktan sonra ürünün korunması için şu adımlar izlenmelidir:

1. Temizleme: Harman sonunda elde edilen taneler selektörleme işlemine tabi tutularak taş, toprak ve kırık tanelerden arındırılmalıdır.
2. Dezenfeksiyon: Depolama yapılmadan önce depolar mutlaka dezenfekte edilmelidir.
3. Muhafaza: Ürünler depolanırken zararlılara karşı fümigasyon işlemleri yapılmalı ve uygun koşullarda muhafaza edilmelidir.