Soğan Yetiştiriciliğinde Bakım, Dikim ve Gübreleme Teknikleri
Umut Fidancılık Uzman Ekibi3 dk okuma
Soğan bakımı nasıl yapılır? Dikim derinliği ne olmalı, hangi gübreler kullanılmalı ve verimi artırmak için dikkat edilmesi gereken püf noktaları nelerdir?
Soğan (Allium cepa), tarım dünyasında en çok tüketilen ve ekonomik değeri yüksek olan sebzelerden biridir. Soğan bitkisi genellikle yıllık olarak işlenir ve ilk büyüme mevsiminde hasat edilir. Bitki, içi boş, mavimsi yeşil yapraklardan oluşan bir yelpaze yapısına sahiptir ve belirli bir gün uzunluğuna ulaştığında tabandaki soğan kısmı şişmeye başlar. Soğan yetiştiriciliğinde başarılı bir verim almak için dikim derinliğinden gübreleme zamanına kadar her aşama titizlikle yönetilmelidir.
Doğru dikim nasıl yapılmalıdır?
Soğan dikiminde en kritik nokta, fidelerin toprağa yerleştirilme biçimidir. Yanlış dikim, soğan başının şeklini ve büyüklüğünü doğrudan etkiler:
- Dikim Derinliği: Fideler 2.5 cm derinliğe dikilmelidir. Eğer dikim derinliği 10-15 cm gibi fazla seviyelere çıkarılırsa, bitkide uzun baş oluşumu görülür.
- Kök Budama: Dikim öncesinde köklerin 10-15 cm olacak şekilde budanması önerilir.
- Dikim Yöntemi: Dikim işlemi çıplak olarak yapılabileceği gibi, 6-8 adet bitki bulunduran bloklar (topraklı halde) şeklinde de gerçekleştirilebilir.
Gübreleme programı nasıl olmalı?
Soğan, ticari gübrelerden oldukça iyi yararlanan bir bitkidir. Toprak analizi yaptırarak hareket etmek en sağlıklı yoldur ancak genel ihtiyaçlar şu şekildedir:
Organik Gübreleme: Organik gübreleme, sonbaharda veya ilkbaharda ekimden önce yapılmalıdır. Dekara 3-4 ton organik gübre verilmesi uygundur.
Temel Besin Elementlerinin Rolü:
- Azot (N): Yaprak ve baş gelişimi için mutlak gereklidir. Eksikliğinde olgunlaşma süresi uzar, boyun kısmı yumuşar ve depolama ömrü kısalır. Fazlalığında ise başlar aşırı büyür, verim artar ancak depolama sırasında filizlenme riski yükselir.
- Fosfor (P): Gelişim hızı ve olgunlaşma üzerinde etkilidir. Eksikliğinde gelişim yavaşlar, boyun kısmı incelir ve olgunlaşma gecikir.
- Potasyum (K): Soğan başlarının sıkılığı üzerinde doğrudan etkilidir. Noksanlığında çürümeye ve filizlenmeye eğilimli, gevşek başlı soğanlar elde edilir.
Gübre Uygulama Zamanı: Fosforlu ve potaslı gübrelerin tamamı ekim veya dikimden önce verilmelidir. Azotlu gübrelerin ise yarısı ekim/dikimden hemen önce, kalan yarısı ise 1. çapa işleminden hemen sonra verilmelidir. Toprak analizine göre dekara ortalama 12-15 kg N, 9-10 kg P2O5 ve 5-6 kg K2O verilmesi hedeflenir.
Zararlılar ve Hastalıklarla Mücadele
Soğan mahsulü, yetiştirme sürecinde çeşitli risklerle karşı karşıyadır. Özellikle soğan sineği, soğan yılanbalığı ve çürümeye neden olabilecek çeşitli mantar hastalıkları bitkiye zarar verebilir. Bu zararlılarla mücadelede zamanlama ve yöntem çok önemlidir. Bitki sağlığını korumak için bölgenize özel riskleri takip etmeli ve mücadele yöntemleri için mutlaka il/ilçe tarım müdürlüklerine veya uzmanlara danışmalısınız. Zirai ilaç kalıntısı sorunu yaşamamak için ruhsatlı ürünler ve etiket dozları konusunda dikkatli olunmalıdır.
Öne Çıkan Ürünler
Hasat ve Depolama Öncesi Hazırlık
Sonbaharda veya ilkbaharda (kış geçirme durumuna göre) yapraklar öldüğünde, soğanın dış katmanları daha kuru ve kırılgan bir hal alır. Mahsul hasat edildikten sonra kurutulmalıdır. Kurutma işlemi tamamlanan soğanlar, doğru koşullarda depolanmaya hazır hale gelir.
Soğan hesaplama araçları
Soğan tohumu hesaplama – arazime ne kadar soğan tohumu gerekir?
Standart ekim (tohumdan): sıra arası 25–30 cm, sıra üzeri 5–8 cm; dekara 1–1,5 kg tohum (arpacıkla dikimde 80–120 kg arpacık).
Soğan verim hesaplama – dönümden ne kadar kuru soğan alırım?
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Bilmekte fayda var
- Hasat, yaprakların %50–70'i devrildiğinde yapılır.
- Hasattan sonra 1–2 hafta tarlada kurutulur.
Ayrı sayfada hesaplayın: Soğan tohumu hesaplama · Soğan verim hesaplama
Kaynaklar
- SOĞAN SARIMSAK - Tarım ve Orman Bakanlığı (https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Belgeler/Uretici_Bilgi_Kosesi/Dokumanlar/sogan-sarımsak.pdf)
- SOĞAN GRUBU SEBZE TÜRLERİ Sınıflandırma: Sınıf (https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=5034)
- Wikipedia – Onion (https://en.wikipedia.org/wiki/Onion)
- Soğan - Vikipedi (https://tr.wikipedia.org/wiki/Soğan)
Soğan hakkında diğer yazılar
- Soğan Nasıl Çoğaltılır? Tohum ve Arpacık ile Üretim Yöntemleri
- Soğan Nasıl Dikilir? Adım Adım Dikim Rehberi
- Soğan Çeşidi Seçimi ve Kaliteli Fide/Arpacık Nasıl Anlaşılır?
- Soğan Gübreleme Rehberi: Ne Zaman ve Hangi Gübre Verilmeli?
- Soğan Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Toplanır?
- Soğan Hasat Sonrası: Doğru Kurutma, Depolama ve Saklama Yöntemleri
- Soğan Hastalıkları ve Zararlıları: Belirtiler ve Korunma Yolları
- Soğan Yetiştiriciliğinde İklim ve Toprak Seçimi Nasıl Olmalı?
- Soğan Yetiştiriciliğinde En Sık Yapılan 10 Hata
- Soğan Sulama Rehberi: Ne Zaman, Nasıl ve Ne Kadar Sulanmalı?
- Soğan Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)
- Soğan Yetiştiriciliğinde Verim ve Ekonomik Değerlendirme
- Soğan Yetiştiriciliğinde Verim Kaybı ve Yeniden Ekim Stratejileri
- Soğan Zararlıları: Soğan-sak Nematodu, Hastalıklar ve Mücadele Yöntemleri