Soğan Nasıl Çoğaltılır? Tohum ve Arpacık ile Üretim Yöntemleri

Soğan üretiminde temel olarak iki yöntem kullanılır: Tohumla üretim ve arpacıkla üretim. Bahçenizde veya tarlanızda soğan yetiştirmek istiyorsanız, hangi yöntemi seçeceğiniz elde etmek istediğiniz ürünün türüne ve ne kadar sürede hasat etmek istediğinize bağlıdır.

Tohum ile soğan üretimi nasıl yapılır?

Tohumdan üretim, özellikle fide yetiştiriciliğinde ve tohumun çok kıymetli olduğu durumlarda tercih edilen bir yöntemdir. Ancak bu yöntem, doğrudan arpacık ekimine göre daha fazla emek ve masraf gerektirir.

Tohum ekim süreci:

1. Ekim Zamanı: Soğan çeşitleri gün uzunluğuna göre (kısa, orta veya uzun gün) ayrılır. Kısa gün çeşitleri için en uygun ekim zamanı 10 Eylül - 10 Ekim arasıdır. Bu dönemde, Türkiye'nin güneyinde ekim dönemi sonuna doğru, kuzeyinde ise başlarına doğru ekim yapılır. Orta ve uzun gün çeşitlerinde ise ekim Ocak-Mart ayları arasında gerçekleştirilir.
2. Ekim Yöntemi: Tohumlar ya dikkatlice elle serpilir ya da çiziye ekilir. Eğer tecrübeniz az ise çiziye ekim yapmanız daha sağlıklı sonuç verir. Çiziler arası mesafe 5-6 cm olmalıdır.
3. Derinlik ve Mesafe: Tohum ekim derinliği 1-1.5 cm'yi geçmemelidir. Ağır yapılı topraklarda bu derinlik 1 cm ile sınırlandırılmalıdır.
4. Fide Yetiştiriciliği: Tohumlar ekildikten 10-15 gün sonra çimlenir. Fideler 0.5-0.7 cm gövde kalınlığına ulaştığında tarlaya dikilmeye hazır hale gelir.

Mibzer kullanımı neden önemlidir?
Eğer geniş bir alan ekimi yapacaksanız, tohumu elle serpmek yerine mibzer (tohum ekim makinesi) kullanmanız çok daha verimlidir. Elle ekimde dekar başına 1-1.5 kg tohum gerekirken, mekanik mibzerle bu miktar 600-800 grama, hassas pinömatik mibzerle ise 350-500 grama kadar düşer. Bu da maliyetinizi azaltır ve standart bir bitki sırası sağlar.

Arpacık ile üretim nasıl yapılır?

Arpacık (küçük soğanlar) ile üretim, doğrudan baş soğan elde etmek için en yaygın kullanılan yöntemdir. Bu yöntemde, tohumdan elde edilen küçük soğanlar tekrar toprağa dikilerek büyük başlar oluşturulur.

Adım adım arpacık dikimi:

• Toprak Hazırlığı: Arpacık ekiminden 3-4 ay önce toprak 15-20 cm derinliğinde işlenmeli ve yüzeyi düzlenmelidir.
• Yer Hazırlığı: Genellikle 120 cm genişliğinde tahtalar (sıralar) hazırlanır ve tahtalar arası mesafe 40 cm bırakılır.
• Dikim: Arpacıklar uygun derinlikte toprağa yerleştirilir. Arpacık ile üretimde, tohumdan tekrar tohum elde edilecekse bu süreç yaklaşık 3 yıl sürer.

Soğan yetiştirirken dikkat edilmesi gereken kritik noktalar

Sıcaklık ve İklim: Sarımsak gibi soğanlı bitkiler ılıman iklimi sever. Yeşil aksamın iyi gelişmesi için 15°C üzerindeki sıcaklıklar idealdir; ancak 25°C'nin üzerindeki sıcaklıklar gelişmeyi yavaşlatabilir. Bitki halindeyken -3 ile -4°C arasındaki sıcaklıklara karşı dikkatli olunmalıdır.

Gübreleme: Azotlu gübreleme yapılırken sülfatlı olanlar tercih edilmelidir. Ancak aşırı azot kullanımından kesinlikle kaçınılmalıdır. Fazla azot, soğanların kaba dokulu olmasına ve depolama süresinin kısalmasına neden olur.

Hastalık ve Zararlılar:

• Soğan-sak nematodu: Bitkinin içinde yaşayan bu zararlı, yapraklarda bükülme ve soğanlarda çürümeye neden olur. Bulaşık materyallerin temiz alanlara taşınmaması en önemli önlemdir.
• Soğan sineği: Özellikle fide döneminde görülebilir, düzenli takip edilmelidir.
• Mantar hastalıkları: Hastalıklı bitki artıklarının tarlada bırakılmaması ve ekim nöbeti (münavebe) yapılması hastalık riskini azaltır.

Not: Bölgenizdeki iklim koşullarına ve kullanacağınız çeşidin özelliklerine göre en doğru ekim zamanı ve uygulama için mutlaka il/ilçe tarım müdürlüklerine danışın.