Bitki Yetiştirme Rehberi

Kivi Nasıl Çoğaltılır? Tohum, Çelik ve Aşı Yöntemleri

Kivi (Actinidia deliciosa), geniş yaprak yüzeyi nedeniyle çok su tüketen ve güçlü kök yapısına ihtiyaç duyan bir bitkidir. Bahçenizde veya yetiştiriciliğinizde kaliteli verim alabilmek için çoğaltma yöntemini doğru seçmeniz gerekir. Kivide en yaygın kullanılan yöntemler aşı, çelik ve tohumdur.

Tohumla çoğaltma (Anaç yetiştirme)

Kivi tohumları oldukça küçük ve hassastır (1000 adet tohum yaklaşık 1 gram gelir). Tohumdan yetiştirilen bitkiler doğrudan meyve verecek bir çeşit oluşturmaz; genellikle aşı yapılacak anaç (çöğür) üretmek için kullanılır. Tohumdan üretim süreci şu şekildedir:

1. Olgun ve sağlıklı meyvelerden tohumlar elde edilir.
2. Meyveler parçalanıp ince bir şekilde öğütüldükten sonra tohumlar bir elek yardımıyla püreden ayrılır.
3. Elde edilen tohumlar serin bir yerde yaklaşık 15-20 gün kurutulur.
4. Ekimden önce tohumların 4-6 hafta soğuk katlama işlemine tabi tutulması gerekebilir.
5. Tohumlar 21°C sıcaklıkta, yaklaşık 2-3 hafta içinde çimlenir.

Çelikle çoğaltma (Yeşil ve yarı odunsu yöntemler)

Kivi, çelikle kolayca çoğaltılabilen bir türdür. Bitkinin sürgün durumuna göre iki ana yöntem izlenebilir:

• Yeşil Çelikler: Mayıs ve haziran aylarında yapılır. 4-10 mm kalınlığında, 10-20 cm boyunda ve 2-3 boğumlu parçalar kesilir. Su kaybını önlemek için en üstteki yaprağın yarısı kesilir ve yapraklar nemlendirilmelidir (mistleme).
• Yarı Odunsu Çelikler: Temmuz ve ağustos aylarında, henüz tam odunlaşmamış sürgünlerden alınır. 15-25 cm boyunda, 7-12 mm kalınlığında ve 2-3 boğumlu olmalıdır. Bu yöntemde de su kaybını önlemek için yaprakların nemli tutulması şarttır.

Aşıyla çoğaltma (En yüksek başarı oranı)

Kivide aşı ile çoğaltma, bitkinin niteliklerini korumak ve verimi artırmak için en profesyonel yöntemdir. Başarı oranı, doğru zamanda yapıldığında %95'in üzerine çıkabilir. Kullanılan başlıca teknikler şunlardır:

Çapı 1-2.5 cm olan küçük materyallerde çok başarılıdır. İki dönemi vardır:

• Sürgün Göz Aşısı: Mayıs sonu veya haziran başında yapılır. Başarı oranı daha yüküncedir.
• Durgun Göz Aşısı: Ağustos-eylül aylarında yapılır.

Aşı yaparken kabukların birbirine tam çakışmasına dikkat edilmelidir. Aşı bağları, aşının boğum yapmaması için kaynamadan sonra kesilmelidir.

Şubat-mart aylarında, bitkiye su yürümeden önce yapılır. Kalemler, yaprak dökümünden sonra alınan odunlaşmış dallardan hazırlanır. Alınan kalemler 0-4°C sıcaklıkta muhafaza edilmelidir.

• Dilcikli Aşı: Anaç ve kalem yaklaşık eşit kalınlıktaydadır. 45 derecelik eğimle kesilen parçalar dil şeklinde birbirine geçirilerek bağlanır.
• Kakma Aşı: Kalem, anaçtan daha ince olduğunda kullanılır. Anaçta V şeklinde bir oyuk açılır ve kalem buraya yerleştirilir.
• Yarma Aşı: Çapı en fazla 5 cm olan gövdelerde uygulanır. Anaç ortadan yarılır ve 10-15 cm uzunluğundaki kalem bu yarığa yerleştirilir.

Başarı için kritik ipuçları

Kivi yetiştiriciliğinde aşının veya çeliğin tutması için nem ve sıcaklık dengesi hayati önem taşır. Aşı yapılan yerlerin kurumaması için mutlaka aşı macunu kullanılmalı ve aşı bağları sıkıca sarılmalıdır. Eğer aşılama sırasında anaçtan gelen öz su akışı durmadan işlem yapılırsa, dokuların birbirine tutunması zorlaşır; bu yüzden öz su akışının durması beklenmelidir.