Bitki Yetiştirme Rehberi

Kivi Budama Rehberi: Şekil Verme, Verim ve Yaz Budaması Teknikleri

Kivi, çok kuvvetli büyüme ve gelişme gösteren, sarılıcı özelliklere sahip bir bitkidir. Bu hızlı büyüme, düzenli budama yapılmadığında dalların birbirine girmesine, ışık alamamasına ve verimin düşmesine neden olur. Kivi budaması temel olarak üç aşamada gerçekleştirilir: Şekil budaması, kış budaması ve yaz budaması.

Şekil (terbiye) budaması ve sistem kurulumu

Kivi, kendi yükünü taşıyamayan bir bitki olduğu için mutlaka bir destek sistemine ihtiyaç duyar. Türkiye'de genellikle "T" sistemi veya çardak sistemleri uygulanır. "T" sisteminde, sıra üzerinde iki yana birer adet sabit kol bırakılarak bitki yönlendirilir. Dikim sırasında fidanlar mutlaka hereklere bağlanmalıdır. Dikim aralıkları ise toprağın yapısına ve uygulanan sisteme göre değişmekle birlikte 3,5–5 metre arasında olmalıdır. Bahçede sağlıklı bir gelişim için 6–8 dişi bitkiye 1 erkek bitki olacak şekilde bir dağılım planlanmalıdır.

Kış budaması (Ürün budaması)

Kış budaması, bitkinin uyku döneminde yapılmalıdır. Dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, budamanın bitki gövdesine su yürümeden önce yapılmasıdır. İlkbaharda su yürüdükten sonra yapılan budamalar, bitkinin fazla su kaybetmesine ve büyümenin olumsuz etkilenmesine yol açabilir. Ayrıca yaralanan bölgelerde hastalık riski artar.

• Amaç: İstenmeyen, ters yöne büyümüş, eğilmiş, bükülmüş veya diğer dalların altında kalan zayıf dalları temizleyerek kuvvetli dalları korumaktır.
• Dal Sayısı: Bitkinin yaşına göre bırakılacak dal sayısı değişir. 4 yaşındaki bir bitkide 12, 5 yaşındakinde 18, 6 yaşındakinde 24, 7 yaş ve üzerindeki bitkilerde ise 30–40 arasında dal bırakılmalıdır.
• Dal Uzunluğu: Normal gelişen dallarda 80-100 cm, kuvvetli dallarda 120-150 cm, zayıf gelişen dallarda ise 40 cm uzunluk bırakılmalıdır.
• Yaşlı Dal Yenileme: Yaşlı dallar derin budanmalıdır. Eğer dalın üzerinde yenilenecek yer kalmadıysa, 3–5 cm uzunluğunda parçalar bırakılarak sonraki yıllarda yeni sürgün oluşumu sağlanabilir.
Önemli Not: Ana dallar üzerinden çıkan kısa boğumlu meyve dalları kesinlikle budanmamalıdır; çünkü bu dallar çok verimlidir.

Yaz budaması ve uç alma

Yaz budaması, meyve gelişimini sağlamak, güneş ışığını artırmak ve ertesi yılın ürününü planlamak için yapılır. Bu işlem çiçeklenme döneminden hemen sonra başlayabilir.

• Uç Alma: Kivi sürgünleri 5-7 metreye kadar uzayabilir. Sürgün uçları diğer dallarla temas edip yumak haline gelmemesi için kesilmelidir. Verimli sürgünlerde 12. tomurcuğa kadar olan kısım meyve verir; 13. tomurcuktan sonrası sadece vejetatif (yaprak/dal) büyüme sağlar.
• Temizlik: Çiçek açmayan tellere sarkmış dallar, yaşlı dallardan çıkan yan dallar ve diğer dallara sarılmış olanlar kesilip atılmalıdır.
• Meyve Dalları: Çiçek açmış meyve dalları, son meyveden itibaren 4–6 yaprak sayılarak kesilmelidir.
• Erkek Bitki Budaması: Erkek bitkiler dişi bitkilere göre daha hafif budanır. Amaç maksimum çiçek sayısını korumaktır. Çiçeklenme bittikten sonra dalların çoğu 15–30 cm üzerinden kesilebilir.

Meyve seyreltmesi ve verim yönetimi

Kivide meyveler hasat zamanına kadar dalda kalır, kendiliğinden dökülmez. Çok fazla meyve olması hem dalların kırılmasına hem de meyve kalitesinin düşmesine neden olur.

• Verim Azlığı Durumu: Eğer önceki yıl verim düşükse, dalları daha kısa bırakarak (yaklaşık 20 cm daha kısa) daha iri meyve elde edilmesini teşvik edebilirsiniz.
• Verim Yüksekliği Durumu: Eğer önceki yıl verim çok yüksekse, dalları normalden biraz daha uzun bırakarak meyve sayısının aşırı düşmesini engelleyebilirsiniz.
• Seyreltme Yöntemi: Dallardaki meyve gözlerini sayıp, bu gözlerin %10-14'ünü bırakıp diğerlerini kesmek bir yöntemdir.

Budama aletleri ve hastalık önlemleri

Budama sırasında kullanılan makas ve testerelerin temizliği hayati önem taşır. Budama yaparken yaralanan bölgelerde hastalık oluşabileceği için budama makaslarını her ağaç geçişinde dezenfekte etmelisiniz. Ayrıca, budama yaparak zararlı popülasasyonunu düşürmek mümkündür; özellikle sert kış budamaları, bazı zararlıların kışlayan yumurtalarının azalmasına yardımcı olabilir. Ancak Türkiye'deki kivi alanlarında belirli bir zararlıya karşı ruhsatlı ürün kullanımı konusunda mutlaka yerel tarım müdürlüklerine danışmalısınız.