Bitki Yetiştirme Rehberi

Fiğ Yetiştiriciliği Hakkında Genel Bilgi

Fiğ (Vicia sativa), baklagiller familyasına ait, serin mevsimlerde yetişen, tek yıllık bir yem bitkisidir. Dünyada özellikle kuraklığa dayanıklılığı ve düşük besin ihtiyacı nedeniyle Avustralya, Çin ve Etiyopya gibi bölgelerde yaygın olarak yetiştirilir. Bitki, köklerindeki bakteriler sayesinde toprağa azot bağlayarak toprak verimliliğini artıran çok değerli bir bitkidir.

Fiğ ne amaçla kullanılır?

Fiğ, kullanım amacına göre farklı şekillerde değerlendirilir:

• Hayvan Yemi Olarak: Özellikle atlar ve besiye alınan sığırlar için çok besleyici bir yemdir. Atlar, fiği yonca veya çavdardan bile daha iyi tüketebilir.
• Yeşil Gübre Olarak: Toprağın yapısını iyileştirmek ve azot miktarını artırmak amacıyla ekilir.
• Nadas ve Münavebe (Ekim Nöbeti): Tahıl ürünleriyle birlikte ekilerek, tahılların dik durmasına destek sağlar ve toprağı bir sonraki ekime hazırlar.
• Tohum Üretimi: Tohum amaçlı ekildiğinde, bitkinin çok sık olmaması için yem amaçlı ekime göre daha seyrek ekim yapılır.

Fiğ çeşitleri nelerdir?

Yetiştiricilikte kullanılan başlıca fiğ türleri şunlardır:

• Adi Fiğ: Hemen her türlü toprakta yetişebilen en yaygın türdür.
• Macar Fiği: Kış soğuklarına karşı oldukça dirençlidir; ısı sıfırın altına düşmedikçe zarar görmez.
• Tüylü Fiğ, Koca Fiğ, Burçak ve Yalancı Tüylü Fiğ: Diğer önemli çeşitler arasında yer alır.

Fiğin bilinmesi gereken üç temel özelliği

1. İklim ve Ekim Zamanı: Fiğ bir serin iklim bitkisidir. Kışı ılıman geçen bölgelerde sonbaharda, kışın sert geçtiği bölgelerde ise ilkbaharda ekilmesi uygundur. Bitki fideleri 0 °C altındaki sıcaklıklarda zarar görebilir.
2. Toprak ve Su İsteği: Toprak seçiciliği çok fazla değildir ancak en yüksek verim; derin, killi, kalkerli ve verimli topraklarda alınır. Kumlu ve hafif topraklarda yetiştirilecekse, su tutma kapasitesini artırmak için iyi gübreleme yapılması şarttır.
3. Dikkat Edilmesi Gereken Riskler: Hayvanlar için çok besleyici olsa da, özellikle meyve (bakla) döneminde aşırı tüketilmesi hayvanlarda mide rahatsızlıklarına ve kolik gibi sorunlara yol açabilir. Ayrıca, tahıllarla birlikte ekildiğinde fiğin sarılıcı dalları sayesinde tahıllardan destek alarak dik durabildiği unutulmamalıdır.

Fiğ Yetiştiriciliğinde İklim ve Toprak Koşulları Nasıl Olmalı?

Fiğ, özellikle kıraç bölgelerde ve tahıl üretiminin yoğun yapıldığı alanlarda toprak verimliliğini artırmak için kullanılan çok değerli bir yem bitkisidir. Ancak her fiğ türünün iklim ve toprak istekleri birbirinden farklıdır. Doğru türü, doğru yere dikmek verimi doğrudan etkiler.

Sıcaklık ve İklim İstekleri

Fiğ türleri genel olarak serin iklim bitkileridir ve gelişim süreçleri sıcaklığa karşı hassastır.

• Soğuğa Dayanım: Macar fiği, kış soğuklarına karşı oldukça dirençlidir; ısı sıfırın altına düşmediği sürece kışın zarar görmez. Ancak adi fiğ türleri için durum farklıdır; fideler 0 °C'nin altındaki sıcaklıklarda zarar görebilir. Bu yüzden adi fiğ her bölgede kışlık olarak ekilmeye uygun değildir.
• Kurağa Dayanım: Fiğ türleri genel olarak kurağa dayanıklıdır. Özellikle Macar fiği sert iklim koşullarına uyum sağlar. Ancak çok kurak geçen yıllarda hem ot hem de tohum veriminde ciddi düşüşler yaşanabilir.
• Nem ve Yağış: Fiğin en iyi geliştiği yerler yıllık yağışın 300-500 mm olduğu yarı-kurak bölgelerdir. Nemli ve serin yerlerde ot verimi çok daha yüksek olur.
• Çiçeklenme Dönemi: Bitkinin tohum oluşturabilmesi için çiçeklenme döneminde havaların çok aşırı yağışlı olmaması gerekir; sürekli ve bol yağmurlar tohum oluşumunu engelleyebilir.

Toprak Yapısı ve Verimlilik

Fiğ, toprak seçiciliği konusunda bazı türlerde esnek olsa da verim almak için belirli toprak tiplerini tercih eder.

• Toprak Tipi: Adi fiğ hemen her türlü toprakta yetişebilir ancak derin yapılı, killi, kalkerli ve verimli topraklarda çok daha yüksek verim verir. Macar fiği ise genellikle tahıl üretimi yapılan topraklarda rahatça yetişebilir; orta-ağır, ağır ve kireççe zengin toprakları sever.
• Kumlu Topraklar: Kumlu ve hafif topraklarda fiğ yetiştirilebilir ancak bu alanlarda verim almak için çok iyi bir gübreleme yapılması şarttır. Kumlu topraklarda çiftlik gübresi kullanmak, toprağın su tutma kapasitesini artırarak bitkiye yardımcı olur.
• pH ve Kireç: Fiğ türleri genel olarak asitli topraklara diğer baklagillere göre daha dayanıklıdır, bu da kireçleme ihtiyacını azaltır. Korunga gibi bazı türlerde ise topraktaki kalsiyum miktarının artması verimi olumlu etkiler.

Drenaj ve Su Sorunları

Fiğ için en kritik konulardan biri toprağın su durumu ve drenajıdır.

Aşırı yağış alan veya çok sık sulanan yerlerde bitki ciddi risk altındadır. Köklerin sürekli ıslak kalması, kök ve kök boğazı çürüklüğü gibi hastalıklara davetiye çıkarır. Bu nedenle, suyun toprakta birikmediği, drenajı iyi olan araziler seçilmelidir. Nemli toprakları sevse de, "su içinde kalmış" topraklar bitkiyi hızla öldürür.

Yer Seçerken Kısa Kontrol Listesi

• Seçeceğiniz bölgede kışın don olayları ne kadar şiddetli oluyor? (Macar fiği mi yoksa adi fiğ mi ekilmeli?)
• Arazi çok mu çukurda kalıyor? (Su birikmesi ve kök çürüklüğü riski için kontrol edin.)
• Toprak yapısı çok mu kumlu? (Eğer öyleyse, yeterli gübreleme imkanınız var mı?)
• Arazide kireç oranı nasıl? (Özellikle Macar fiği için kireçli topraklar avantajdır.)
• Bölgenin yıllık yağış miktarı 300-500 mm aralığında mı?

Fiğ Nasıl Çoğaltılır? Tohum Ekimi ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Fiğ (Vicia sativa), baklagiller ailesinden bir yem bitkisidir ve bahçelerde veya tarla alanlarında çoğaltılması oldukça basittir. Fiğ, bitkisel özelliklerinden dolayı çelikle, aşıyla veya ayırma gibi yöntemlerle çoğaltılmaz; tek ve en etkili çoğaltma yolu tohumla ekim yapmaktır. Başarılı bir üretim için tohumun doğru hazırlanması ve doğru derinliğe ekilmesi kritik önem taşır.

Tohum Hazırlığı: Bakteri Aşılama Nedir?

Fiğ, köklerinde nodül adı verilen yumrucuklar oluşturarak havadaki azotu toprağa bağlayan bakterilerle çalışır. Eğer ekim yapacağınız toprakta bu bakteriler zaten bol miktarda varsa aşılama yapmanıza gerek kalmayabilir. Ancak uzun yıllar fiğ ekilmemiş tarlalarda veya toprağın olumsuz koşullarda olduğu durumlarda, tohumları bakteri kültürü ile aşılamak verimi ciddi oranda artırır.

Aşılama işlemini şu adımlarla yapabilirsiniz:

1. Islatma: 100 kg fiğ tohumu için yaklaşık 1 kg bakteri kültürü kullanılır. Tohumları gölge bir alanda, %10'luk şekerli su ile hafifçe nemlendirin.
2. Bulaştırma: Nemlenen tohumları bakteri kültürü ile iyice harmanlayın.
3. Ekim: Aşılanmış ıslak tohumları çok fazla kurumasına izin vermeden, en kısa sürede ekim yapmalısınız.

Hastalıklarla Mücadele İçin Tohum İlaçlaması

Ekim öncesinde tohumları hastalıklara karşı korumak için ilaçlamak çok önemlidir. İlaçlama miktarına göre iki yöntem izlenebilir:

• Az miktar tohumlar için: Tohumlar bir bidon içerisine konur, üzerine uygun toz ilaç eklenir ve bidon 4–5 dakika boyunca çevrilerek ilacın her tohuma eşit dağılması sağlanır.
• Büyük miktardaki tohumlar için: Tohumlar temiz ve düz bir zemine ince bir tabaka halinde serilir. Toz ilaç içeren bir kap (tuzluk gibi delinmiş bir kutu) yardımıyla ilaç tohumun üzerine serpilir. İki kişi kürekle ürünü iyice karıştırarak ilacın yayılmasını sağlar. Bu işlem mutlaka rüzgârsız bir havada ve açık alanda yapılmalıdır.

Fiğ Ekimi Nasıl Yapılır?

Fiğ ekimi yaparken toprak hazırlığının tamamlanmış olması gerekir. Ekim sırasında dikkat etmeniz gereken temel noktalar şunlardır:

Ekim Derinliği ve Yöntemi:

• Mibzerle ekim yapacaksanız: Toprağın yapısına göre derinlik değişir. Ağır yapılı topraklarda 3–4 cm, hafif yapılı topraklarda ise 6–7 cm derinliğe ekim yapılmalıdır. Mibzerle ekimde sıra arası mesafe yaklaşık 15–20 cm olmalıdır.
• Serpme ekim yapacaksanız: Sıra arası mesafe 40–60 cm arasında olmalıdır.
• Karışık ekimlerde: Eğer fiği başka bitkilerle karıştırarak ekiyorsanız, iki türlü karışımlarda sıra arası 20 cm, üçlü karışımlarda ise 20–60 cm olmalıdır.

Tohum Miktarı: Mibzerle ekimde dekara yaklaşık 10–12 kg tohum kullanılması önerilir. Tohumların çimlenme ihtimalini ve bitki yoğunluğunu korumak için ekim miktarını bölgeye ve çeşide göre ayarlamanız önemlidir; gerekirse il/ilçe tarım müdürlüğüne danışın.

Ekim Sonrası Önemli Tavsiye

Ekimden sonra toprak yüzeyine merdane çekmek, hem tohumun toprakla temasını artırarak çimlenmeyi hızlandırır hem de kuşların tohumları yemesini nispeten engeller. Ayrıca fiğ türleri yatmaya meyilli bitkiler olduğu için, ekim sırasında bitki gelişimini ve hasat kolaylığını göz önünde bulundurarak uygun bakım şartlarını sağlamalısınız.

Fiğ Çeşitleri ve Kaliteli Fidan Seçimi Nasıl Yapılır?

Fiğ, özellikle yem bitkisi ve yeşil gübreleme amacıyla tarım arazilerinde sıkça tercih edilen, toprak yapısını iyileştirme özelliği yüksek bir baklagildir. Ancak başarılı bir üretim için doğru çeşit seçimi ve kaliteli tohum ya da fide kullanımı hayati önem taşır. Yanlış seçim, hem verimi düşürür hem de bitkinin destek mekanizmalarını etkileyebilir.

Fiğ çeşidi seçerken nelere dikkat edilmeli?

Fiğ yetiştiriciliğinde tek bir doğru yoktur; seçim yaparken bitkiyi hangi amaçla yetiştireceğiniz belirleyici olur:

• Kullanım Amacı: Eğer amacınız hayvan yemi (kaba yem) üretmekse, besleyici değeri yüksek çeşitlere yönelmelisiniz. Eğer yeşil gübreleme yapacaksanız, toprağa hızlı karışacak ve azot bağlama kapasitesi yüksek türler tercih edilmelidir.
• Destek Mekanizması: Fiğ, zayıf gövdeli bir bitkidir. Eğer tek başına ekilecekse yere yatabilir. Ancak tahıllarla (yulaf gibi) birlikte ekilecekse, tahılların güçlü gövdelerini destek olarak kullanabilir.
• Ekim Zamanı ve Amacı: Tohum amaçlı ekimlerde, bitkinin çok sık olmaması için daha az tohum kullanılır. Yeşil gübreleme için ise bahar döneminde ekim yapılması uygundur.

Yaygın fiğ çeşitleri nelerdir?

Doğada ve kültür tarımında farklı fiğ türleri bulunmaktadır. İhtiyacınıza göre şu gruplardan biriyle karşılaşabilirsiniz:

• Adi Fiğ (Vicia sativa): En yaygın kültür formudur. İlk kültür formları Macaristan kökenli olduğu için bazı bölgelerde Macar Fiğ olarak da anılır.
• Tüylü Fiğ (Vicia villosa): Farklı kullanım alanları olan bir diğer türdür.
• Diğer Türler: Bölgeye ve ihtiyaca göre Koca Fiğ (Vicia narbonensis), Bakla (Vicia faba), Burçak (Vicia Ervilia) ve Yalancı Tüylü Fiğ (Vicia dasycarpa) gibi çeşitler de tarımsal döngüde yer alabilir.

Kaliteli tohum ve fide nasıl anlaşılır?

Fiğ genellikle tohumla ekilir. Kaliteli bir başlangıç için şu kriterlere bakmalısınız:

• Tohum Yapısı: Tohumlar dolgun, temiz ve yabancı ot karışımından arındırılmış olmalıdır.
• Hastalık Kontrolü: Tohum yüzeyinde veya fidelerde külleme (Erysiphe baeumleri) gibi mantari hastalık belirtileri, yapraklarda bitki biti (Acyrthosiphon pisum) veya kırmızı örümcek (Tetranychus) gibi zararlı izleri olmamalıdır.
• Çimlenme Gücü: Sertifikalı ve yüksek çimlenme oranına sahip tohumlar, tarlada homojen bir çıkış sağlar.
• Sertifika: Mutlaka resmi kurumlarca onaylanmış, temizliği ve saflığı garanti edilmiş sertifikalı ürünler tercih edilmelidir.

Dikkat edilmesi gereken kritik noktalar

Fiğ yetiştirirken şu teknik detayları göz ardı etmemelisiniz:

• Ekim Sıklığı: Yem amaçlı ekimlerde hektar başına yaklaşık 250 kg'a kadar yoğun ekim yapılabilirken, tohum amaçlı ekimlerde bitkinin çiçek ve tohum verimini artırmak için daha seyrek ekim yapılmalıdır.
• Hayvan Besleme Riski: Fiğ, atlar ve sığırlar için çok besleyici olsa da, özellikle kapsül (meyve) döneminde aşırı tüketilmesi hayvanlarda kolik ve mide rahatsızlıklarına yol açabilir.
• Ekim Sonrası Bakım: Tohum ekildikten sonra toprağın düzgünce tırmıklanması ve yüzeyin hafifçe silindirle düzeltilmesi, bitkinin sağlıklı gelişimi için faydalıdır. Ayrıca ekilen tohumların güvercinler tarafından yenmemesi için ilk günler alan gözlemlenmelidir.

En doğru çeşit ve ekim zamanı için bölgenizdeki il/ilçe tarım müdürlüklerine danışmanız önerilir.

Fiğ Nasıl Dikilir? Adım Adım Dikim Rehberi

Fiğ (Vicia sativa), özellikle yem bitkisi ve yeşil gübreleme amacıyla tercih edilen, toprak verimliliğini artıran önemli bir baklagildir. Doğru zamanda, doğru derinlikte ve doğru tohum miktarıyla yapılan bir ekim, bitkinin güçlü köklenmesini ve yüksek proteinli yem üretmesini sağlar. Yanlış dikim derinliği veya yetersiz tohum miktarı, tarlada boşluklar kalmasına ve verimin düşmesine neden olur.

Ne zaman ekilir?

Fiğ ekim zamanı, bölgenin iklim şartlarına göre değişiklik gösterse de genel olarak kışlık bir bitki olduğu için sonbahar döneminde ekimi yapılır. İdeal ekim zamanı Eylül başından Ekim ortasına kadar olan süreçtir. Fiğ, kış soğuklarına karşı bazı türlere (örneğin tüylü fiğ) göre biraz daha hassas olabileceği için ekimin çok geciktirilmemesi önerilir.

Toprak hazırlığı nasıl olmalıdır?

Fiğ, orta derecede iyi drenajlı, verimli ve süzek toprakları sever. Başarılı bir ekim için şu adımlara dikkat edilmelidir:

• Tohum Yatağı: Tohumların toprakla tam temas etmesi için tohum yatağı düz, bastırılmış ve kesekleri (toprak parçaları) iyice kırılmış olmalıdır.
• Ağır Topraklar: Eğer toprak ağır killi bir yapıdaysa, ekim öncesinde derin sürüm ve diskli tarla hazırlığı yapılması, toprağın havalanması ve drenajın sağlanması için gereklidir.
• Drenaj: Su birikintisi olan, göllenme yapan yerlerde fiğ gelişimi olumsuz etkilenir; bu yüzden tarlanın iyi tesviye edilmiş olması kritiktir.

Ekim mesafesi ve tohum miktarı nedir?

Ekimde kullanılacak tohum miktarı ve mesafe, ekim yöntemine (serpme veya mibzer) göre değişir:

• Mibzerle (Sıra ile) Ekim: En verimli yöntemdir. Mibzerle ekimde dekara yaklaşık 10–12 kg tohum atılması önerilir. Sıra arası mesafe genellikle 15–20 cm olarak ayarlanmalıdır.
• Serpme (Dağıtarak) Ekim: Eğer mibzer kullanılmayacaksa, tohumlar tarlaya serpilir ve ardından hafif bir diskleme ile toprak altına gömülür. Bu yöntemde tohum kaybı daha fazla olabileceği için miktar artırılabilir.
• Karışık Ekimler: Eğer fiğ, tahıllar (arpa, buğday vb.) ile birlikte ekilecekse, kombine mibzerler kullanılmalıdır. Tahıl ile birlikte ekilenlerde tohum miktarı ve azot uygulaması, tek başına ekime göre farklılık gösterir.

Adım adım dikim süreci

1. Aşılamayı Unutmayın: Fiğin topraktaki azotu köklerindeki nodüllerde (düğümlerde) tutabilmesi için tohumların bakteri kültürü ile aşılanması çok önemlidir. Aşılanacak tohumlar gölge bir alanda, hafif nemlendirilerek bakteriyle karıştırılmalı ve en geç 24 saat içinde ekilmelidir.
2. Ekipman Ayarı: Mibzeri traktöre bağladıktan sonra ekim normu (tohum miktarı), sıra arası mesafe ve ekim derinliği ayarlarını yapın.
3. Derinlik Ayarı: Tohumların toprak altında kalma derinliği toprak yapısına göre değişir. Hafif yapılı topraklarda 6–7 cm, ağır yapılı topraklarda ise 3–4 cm derinlik idealdir.
4. Ekimin Gerçekleştirilmesi: Ayarlanan mibzerle, toprağın sıkıştırılmış ve düzgün bir yüzeyde olması şartıyla ekim işlemini tamamlayın.
5. Kapatma: Serpme ekim yapıyorsanız, tohumların üzerini hafif bir diskleme veya tırmıkla kapatarak toprakla temasını sağlayın.

Dikimden sonraki ilk haftalar ve sulama

Ekim tamamlandıktan sonra bitkinin tutunması için şu noktalara dikkat edilmelidir:

• Sulama İhtiyacı: Kışlık ekimlerde genellikle yağışlar yeterli olur ve sulamaya pek gerek duyulmaz. Ancak kurak geçen bir sonbahar yaşanıyorsa, tohumun çimlenmesi için sulama yapılabilir.
• Sulama Zamanı: Eğer sulama yapılacaksa, bitki yapraklarının sabah 10.00 veya öğleden sonra 16.00 civarındaki durumuna bakılmalıdır. Yapraklarda renk koyulaşması, pörsüme veya kıvrılma görülüyorsa su ihtiyacı başlamış demektir.
• Yöntem: Sulama yapılırken tarlada su göllenmesine izin verilmemeli ve bitkinin yatmasına sebep olmayacak şekilde, mümkünse yağmurlama veya iyi tesviye edilmiş arazide salma sulama tercih edilmelidir.
• Gözlem: İlk haftalarda yabancı ot kontrolü ve bitkinin çimlenme durumu düzenli olarak takip edilmelidir.

Fiğ Sulama Rehberi: Ne Zaman, Nasıl ve Hangi Yöntemle Sulanmalı?

Fiğ, yem bitkileri arasında önemli bir yere sahip olan baklagillerden biridir. Fiğ yetiştiriciliğinde başarılı bir verim almak için su yönetimi hayati önem taşır. Bitkinin su ihtiyacı; toprağın yapısına, iklim koşullarına ve bitkinin gelişim dönemine göre değişkenlik gösterir. Doğru zamanda ve doğru yöntemle yapılan sulama, bitkinin gelişimini doğrudan etkiler.

Fiğde sulama zamanı nasıl anlaşılır?

Sulama zamanını belirlemek için sadece takvime güvenmek yerine bitkinin ve toprağın durumunu gözlemlemek daha sağlıklıdır. Pratik olarak şu yöntemleri kullanabilirsiniz:

• Yaprak Kontrolü: Bitkinin su isteyip istemediğini anlamak için yaprakları sabah saat 10.00 veya öğleden sonra 16.00 civarında kontrol etmelisiniz.
• Renk ve Doku Değişimi: Fiğde susuzluk belirtisi olarak ilk önce yapraklarda renk koyulaşması görülür. Eğer bu durum devam ederse yapraklarda pörsüme ve kıvrılmalar başlar. Bu belirtiler tarlada sulama zamanının geldiğini gösterir.
• Hesaplama Yöntemi: Daha profesyonel bir yaklaşım için bitkinin su tüketimi hesaplanabilir. Örneğin; tüketilebilir su miktarı 120 mm olan bir toprakta, günde 6 mm su tüketen bir ürün için sulama aralığı 20 gün olarak hesaplanabilir.

Hangi sulama yöntemleri uygulanabilir?

Fiğ yetiştiriciliğinde yaygın olarak iki ana sulama yöntemi tercih edilmektedir:

• Salma Sulama: Su sıkıntısı olmayan bölgelerde yaygın kullanılır. Daha az masraflı bir yöntemdir ancak uygulanırken dikkat edilmesi gereken kritik noktalar vardır:
  • Arazinin çok iyi tesviye edilmiş olması gerekir. Eğer arazi düzgün tesviye edilmezse çukur yerlerde su göllenir, tümsek yerlere su gitmez; bu da bitkinin düzensiz su almasına neden olur.
  • Su verilirken bitkinin yatmaya neden olmayacak şekilde ayarlanması ve suyun bir yerde birikmemesi sağlanmalıdır.
• Yağmurlama Sulama: Su sıkıntısı olan, geniş ve tesviyesi yapılmamış arazilerde en ideal yöntemdir. Salma sulamaya göre daha pahalı bir kurulum gerektirse de su tasarrufu sağlar ve bitkiye daha homojen bir su dağılımı sunar.

Kritik dönemlerde su ihtiyacı nasıldır?

Fiğin gelişim aşamalarına göre su yönetimi şu şekilde planlanmalıdır:

• Adi Fiğ Yetiştiriciliğinde: Eğer sulama imkânı varsa, çiçeklenme dönemine kadar iki defa sulama yapılması önerilir.
• Kışlık Ekimlerde: Kışlık ekim yapılan alanlarda genellikle sulamaya pek gerek duyulmaz.
• Korunga ile Karşılaştırma: Fiğden farklı olarak korunga daha az su isteyen bir bitkidir; ancak korungada ekimden sonraki ilk 15-20 gün toprağın nemli tutulması çok kritiktir.

Pratik İpucu

Sulama yapmadan önce mutlaka tarlanızın tesviye durumunu kontrol edin. Eğer salma sulama yapacaksanız ve tarlanızda çukurlar varsa, bitkileriniz bir kısmında boğulma yaşarken bir kısmında susuzluktan kuruyacaktır. Verim istiyorsanız suyun tarlanın her noktasına eşit ulaştığından emin olun.

Fiğ Gübreleme Rehberi: Ne Zaman ve Hangi Gübre Verilmeli?

Fiğ, hem kaba yem hem de tane yem olarak kullanılan, protein değeri yüksek bir baklagil yem bitkisidir. Toprak yapısına karşı çok seçici olmasa da, yüksek verim almak ve bitkinin besin değerini artırmak için gübreleme stratejisi çok kritiktir. Fiğ yetiştiriciliğinde "tahminle" hareket etmek yerine, toprağın mevcut durumunu bilmek gerekir.

Önce toprak analizi yaptırın

Fiğ gübrelemesinde en temel kural, toprak analizi yaptırmaktır. Topraktaki besin maddesi seviyesini bilmeden yapılacak uygulama ya gereksiz maliyet yaratır ya da bitkinin ihtiyacını karşılamaz. Gübreleme miktarları; toprağın yapısına, bölgenin iklimine, fiğin ara ürün mü yoksa ana ürün mü olduğuna ve önceki ürünün ne olduğuna göre değişir. Analiz sonuçlarını mutlaka bir ziraat mühendisine veya il/ilçe tarım müdürlüğüne yorumlatın.

Temel besin elementleri ve görevleri

Fiğ, bir baklagil olduğu için köklerinde yumru oluşturarak havadan azot bağlama yeteneğine sahiptir. Ancak bitkinin sağlıklı gelişimi için şu elementler önemlidir:

• Azot (N): Bitkinin yeşil aksamının ve sürgünlerinin gelişimi için gereklidir. Ancak fiğ köklerinde bakteri bulunduğundan genellikle çok yüksek azot ihtiyacı duymazlar. Eğer toprakta azot eksikse veya bitki çıkıştan sonra hızlı gelişsin isteniyorsa, bölgeye ve çeşide göre değişmek üzere amonyum sülfat gibi gübreler kullanılabilir.
• Fosfor (P): Kök gelişimi ve bitkinin güçlü bir yapı kurması için hayati önem taşır. Özellikle yağışlı bölgelerde ve besin maddelerince fakir topraklarda fosforlu gübreleme verimi doğrudan artırır.
• Organik Madde: Kumlu topraklarda yetiştiricilik yapılıyorsa, toprağın su tutma kapasitesini artırmak için iyi yanmış çiftlik gübresi verilmesi çok önemlidir.

Besin eksikliği belirtileri

Bitkinizin gelişimini gözlemleyerek bazı eksiklikleri fark edebilirsiniz:

• Azot eksikliği: Bitkinin genelinde gelişme yavaşlığı ve yapraklarda sararma görülebilir.
• Fosfor eksikliği: Kök gelişimi zayıf kalır, bitki boyu kısa olur ve genel bir büyüme geriliği yaşanır.
• Toprak yapısı sorunları: Kumlu topraklarda su tutma kapasitesi düşük olduğu için bitki su stresine bağlı gelişim sorunları yaşayabilir; bu durumda organik madde takviyesi şarttır.

Gübreleme zamanı ve yöntemi nasıl olmalı?

Gübreleme zamanlaması, bitkinin gelişim evrelerine göre planlanmalıdır:

• Ekimle birlikte: Toprak analizi sonucuna göre, fosfor ihtiyacı varsa ekimle beraber fosforlu gübreler verilebilir. Kıyı bölgelerde çok düşük miktarda azot uygulaması gerekebilir.
• Çıkış sonrası: Bitkilerin daha hızlı ve iyi gelişmesini sağlamak amacıyla, bitki toprak yüzeyine çıktıktan sonra belirli dozlarda azotlu gübre takviyesi yapılabilir.
• Önceki ürünün etkisi: Eğer tarlaya fiğden önce pamuk gibi yoğun gübre tüketen bir endüstri bitkisi ekildiyse, toprakta kalan gübreler sayesinde fiğe ekstra gübreleme yapılmasına gerek kalmayabilir.
• Ara ürün durumu: Fiğ, bir ara ürün veya ikinci ürün olarak ekiliyorsa, ana bitkiye verilen gübrelerin etkisiyle gübre miktarı düşürülebilir.

Önemli Not: Gübre miktarları (kg/da) toprak analizine, bölgenin yağış durumuna (kıraç veya sulanabilir alan) ve toprağın kireçli/asitli yapısına göre kesinlikle değişir. Yanlış doz uygulaması bitkiye zarar verebilir. Uygulama yapmadan önce mutlaka ruhsatlı ürünleri tercih edin ve etiket dozlarına uyun; en doğru doz için bölgenizdeki tarım müdürlüklerine danışın.

Fiğ Yetiştiriciliği ve Bakım Teknikleri: Verimi Artıran İpuçları

Fiğ, özellikle yem bitkileri arasında hem hayvan besleme hem de toprak ıslahı açısından kritik bir öneme sahiptir. Fiğ yetiştiriciliğinde başarılı olmak için bitkinin biyolojik yapısını, kök sistemini ve gelişim özelliklerini iyi bilmek gerekir. Fiğ, bir baklagil olması sebebiyle toprağa azot kazandırarak bir sonraki ekilecek ürün için mükemmel bir hazırlık sağlar.

Fiğin kök ve sap yapısı nasıldır?

Fiğ türleri genel olarak kazık kök sistemine sahiptir. Ancak diğer bazı baklagil yem bitkileriyle kıyaslandığında, fiğ kökleri ve kök sistemi daha yüzeysel ve daha zayıf yapılıdır. Kazık kök yapısında fazla miktarda dallanma görülür. Bitkinin gelişimi sırasında sap yapısı da dikkat çekicidir; özellikle gazal boynuzu gibi türlerde bir taçtan yükselen ve çok sayıda dallanmış gövde görülebilir. Bu türlerde gövde sayısı bir taçtan 100 adede kadar çıkabilir ve boyları yaklaşık 60–90 cm civarındadır. Gövde yapısı yoncaya göre daha ince ve yumuşaktır.

Toprak ıslahında fiğ kullanımı neden önemlidir?

Fiğ, sadece bir yem bitkisi değil, aynı zamanda çok güçlü bir öncü bitkidir. Toprak ıslahında şu avantajları sağlar:

• Toprak Hazırlığı: Kazık kök sistemi sayesinde toprağın derinliklerine işler. Bu durum, kendisinden sonra gelecek olan kültür bitkileri için daha elverişli bir tohum yatağı ve gelişim ortamı hazırlar.
• Besin Değeri: Köklerinin katyon değiştirme kapasitesi; yonca, yulaf ve mısır gibi bitkilerden daha yüksektir. Bu da toprağın besin elementlerini tutma ve bitkiye sunma yeteneğini artırır.
• Verim Avantajı: Fakir ve kıraç topraklarda bile yonca ve üçgülden daha yüksek ot verimi verebilir.

Fiğ yetiştiriciliğinde bakım ve verim artırma

Fiğ bir tarla bitkisi olduğu için ağaçlarda olduğu gibi bir budama işlemine ihtiyaç duymaz. Ancak verimi maksimize etmek için şu bakım prensiplerine dikkat edilmelidir:

• Karışık Ekim: Ot üretimi verimini artırmak için fiğ, buğdaygil bitkileriyle karışık olarak ekilebilir. Bu yöntem hem toprak yapısını korur hem de yem kalitesini yükseltir.
• Münavebe (Ekim Nöbeti): Toprağın yorulmaması ve azot dengesinin korunması için fiğ, münavebe bitkisi olarak kullanılmalıdır.
• Hasat Zamanı: Fiğ yeşil ot veya kuru ot olarak kullanılabilir. Silajlık olarak kullanılacaksa bitkinin besin değerinin en yüksek olduğu dönemde hasat edilmelidir.

Genel bahçecilik ve tarla temizliği kuralları

Fiğ veya herhangi bir tarla bitkisi yetiştirirken, ekim ve hasat dönemlerinde şu genel kuralları uygulamak bitki sağlığını korur:

• Ekipman Temizliği: Tarla hazırlığı veya hasat sırasında kullanılan ekipmanlar, bir parselden diğerine geçerken mutlaka temizlenmelidir. Bu, toprak kaynaklı hastalıkların ve yabancı ot tohumlarının yayılmasını engeller.
• Yabancı Ot Kontrolü: Fiğ gelişim aşamasındayken yabancı otlarla rekabet edebilir. Verimi düşürmemek için yabancı ot mücadelesi zamanında yapılmalıdır.
• Drenaj: Baklagiller kök çürüklüğüne karşı hassas olabilir; bu nedenle tarlada su birikmesine izin verilmemeli, drenaj şartlarına dikkat edilmelidir.

Fiğ Hastalıkları: Belirtiler, Nedenleri ve Mücadele Yöntemleri

Fiğ yetiştiriciliğinde verimi ve ot kalitesini doğrudan etkileyen en büyük sorunlar hastalıklar ve çevresel koşullardır. Fiğ türlerinde hastalıkların ortaya çıkmasında en kritik iki faktör sıcaklık ve nemdir. Nemli ve havasız ortamlar mantari hastalıkları tetiklerken, aşırı yağışlar kök sağlığını bozar. Hastalıklarla mücadelede en etkili yol, ilaçlamadan önce kültürel önlemler alarak bitkinin direncini artırmaktır. Eğer hastalık yayılırsa, yalnızca ruhsatlı ürünleri, etiketindeki dozda ve zamanda kullanın; uygulama öncesi mutlaka il/ilçe tarım müdürlüklerine danışın.

1. Kurşuni Küf ve Yaprak Leke Hastalıkları

Fiğ türlerinde en sık karşılaşılan ve bitkiyi en çok yıpratan hastalık gruplarının başında gelirler. Bu hastalıklar bitkinin yaprak yapısını bozarak fotosentez kapasitesini düşürür.

Belirtiler:

• Yaprak Leke Hastalığı: Genç bitkilerde belirgin bir solgunluğa yol açar. Yaprak yüzeyinde küçük ve koyu kırmızı renkte lekeler görülür.
• Kurşuni Küf: Bitki üzerinde küf benzeri yapılar oluşturarak yaprakların hızla dökülmesine neden olur.

Zararı: Bu iki hastalık, bitkide ciddi miktarda yaprak dökümüne yol açar. Yaprak kaybı, bitkinin gelişimini durdurur ve hem ot hem de tane verimini önemli ölçüde düşürür.

Korunma ve Mücadele:

• Hastalık etmenlerinin biyolojisini takip ederek uygun zamanda kültürel önlemler alınmalıdır.
• Nemli ve havasız ortam oluşumunu engellemek için tarla yönetimine dikkat edilmelidir.
• Gerekli görüldüğünde, hastalık belirtileri görüldüğünde ruhsatlı kimyasal mücadele yöntemlerine başvurulmalıdır.

2. Mildiyö, Pas ve Gövde Lekesi Hastalıkları

Fiğ bitkisinde kurşuni küf ve yaprak lekesi dışında görülen diğer önemli hastalık türleridir.

Belirtiler:

• Mildiyö: Yapraklar üzerinde karakteristik lekeler ve bitki gelişiminde aksamalarla kendini gösterir.
• Pas: Bitki dokularında pas renginde, kabarıklık yapan oluşumlar meydana getirir.
• Gövde Lekesi: Bitkinin sap ve gövde kısımlarında lekelenmeler yaparak bitki direncini kırar.

Korunma: Bu hastalıklarla mücadelede de temel strateji, bitkinin sağlıklı gelişimini destekleyecek kültürel önlemlerin (doğru sulama, uygun ekim sıklığı vb.) alınmasıdır.

3. Kök ve Kök Boğazı Çürüklüğü

Özellikle toprak yapısı ve sulama alışkanlıkları ile doğrudan bağlantılı bir sorundur.

Nedenleri:

• Aşırı Yağış ve Sulama: Aşırı yağış alan bölgelerde veya çok sık sulanan tarlalarda bitki kökleri havasız kalarak çürümeye başlar.
• Drenaj Sorunları: Toprağın suyu iyi tahliye edememesi, kök boğazı bölgesinde hastalık etmenlerinin yerleşmesine zemin hazırlar.

Korunma:

• Tarlada su birikmesine izin verilmemeli, drenaj şartları iyileştirilmelidir.
• Sulama zamanlaması ve miktarı bitkinin ihtiyacına göre, toprağı aşırı suya boğmadan ayarlanmalıdır.

4. Hasat Sonrası Oluşan Çürüme ve Küflenme (Korunga ve Benzeri Baklagiller İçin)

Hasat süreci, bitkinin sağlıklı bir şekilde depolanması veya hayvan yemi olarak kullanılması için kritik bir aşamadır.

Belirtiler: Hasat edilen sahalarda, özellikle balyalama işleminden sonra bitkilerin altında kalan kısımlarda küflenme, çürüme ve bitki ölümleri görülür.

Nedenleri: Balyaların tarlada uzun süre bekletilmesi sonucu oluşan havasızlık ve nem birikimidir.

Korunma:

• Hasat edilen sahalarda balyalama işlemi yapıldıktan sonra, balyalar çok bekletilmeden hızlı bir şekilde tarladan kaldırılmalıdır.
• Bu sayede bitki altında kalan kısımların havasız kalması ve hastalık etmenlerinin üremesi engellenmiş olur.

Fiğ Zararlıları ve Mücadele Yolları: Yonca Hortumlu Böceği, Kök Boğaz Kurtları ve Diğerleri

Fiğ yetiştiriciliğinde zararlılarla mücadele, bitkinin gelişim dönemlerine göre strateji belirlemeyi gerektirir. Baklagil yem bitkileri olan fiğde, zararlı popülasyonunu kontrol altında tutmak için sadece kimyasal yöntemlere değil; kültürel önlemler, münavebe (ekim nöbeti) ve biyolojik dengenin korunması gibi entegre yöntemlere odaklanılmalıdır. Zararlılarla mücadelede temel amaç, bitkinin verimini ve tohum kalitesini korurken, toprağın organik yapısını iyileştirme özelliğinden ödün vermemektir.

1. Korunga çiçek tomurcuğu zararlısı (Cercopis vulnerata / ilgili türler)

Fotoğraf: Richard Bartz, Munich aka Makro Freak · CC BY-SA 2.5

Zarar şekli: Bu zararlı, bitkinin çiçeklenme döneminde büyük ekonomik kayıplara yol açabilir. Ergin böcekler, bitkinin çiçek tomurcuklarına üst kısımdan girerek tomurcuk içindeki erkek ve dişi üreme organlarını yiyerek zarar verirler. Bu beslenme sonucunda zarar gören tomurcuklar sağlıklı bir şekilde çiçek açamaz; bir süre sonra kuruyarak bitkiden dökülür. Bu durum doğrudan verim kaybı demektir.

Belirtiler: Çiçek salkımlarında açılmamış, kurumuş veya dökülmüş tomurcuklar en belirgin işarettir. Ergin böcekler siyah renkte, oval yapılıdır; üst kısımları sık noktalı ve beyaz tüylerle kaplıdır. Boyları yaklaşık 1,4–1,8 mm arasındadır.

Mücadele: Bu zararlı için ülkemizde bilinen etkili bir kimyasal mücadele yöntemi bulunmamaktadır. Bu nedenle en etkili yöntem, bitkiyi bu zararlıya karşı dayanıklı hale getirecek çalışmaların ve kültürel önlemlerin takibidir. Zararlı kışı ergin dönemde, ekim alanlarının çevresindeki işlenmemiş arazilerde geçirir; bu alanların yönetimi dolaylı bir önlem olabilir.

2. Korunga kök boğaz kurtları (Larva aşaması)

Fotoğraf: William Warby · CC BY 2.0

Zarar şekli: Zarar, böceğin kendisinden ziyade larvaları tarafından meydana getirilir. Larvalar, bitkinin özellikle ikinci ve üçüncü yılında köklerin orta kısmına yerleşir. Kökün içinde tüneller açarak kökü içten yemeye başlarlar. Bu durum bitkinin besin ve su iletimini keserek gelişimini durdurur ve nihayetinde bitkinin ölmesine neden olur.

Belirtiler: Bitkide ani gelişim durması ve kurumalar görülür. Kökler incelendiğinde, bir kök içerisinde 3–4 adet larva görülebilir. Kök sistemindeki bu tüneller bitkinin toprakla olan bağını zayıflatır.

Mücadele: Kök bölgesindeki bu tür zararlılarla mücadelede kültürel önlemler ve toprağın uygun işlenmesi önemlidir. Zararlı yoğunluğu tespit edildiğinde, bölgeye ve çeşide göre değişen yöntemler için mutlaka il/ilçe tarım müdürlüğüne danışılmalıdır.

3. Yonca hortumlu böceği (Hypera cruciferarum) ve Diğer Baklagil Zararlıları

Zarar şekli: Fiğ türlerinde görülen zararlılar, diğer baklagil türlerinde görülen zararlılarla benzerlik gösterir. Yonca hortumlu böceği gibi zararlılar, bitkinin yaprak ve sürgün kısımlarına zarar vererek fotosentez kapasitesini düşürür ve bitki gelişimini olumsuz etkiler.

Diğer önemli zararlılar: Fiğ tarlalarında karşılaşılabilecek diğer kritik zararlı grupları şunlardır:

• Baklagil tohum böcekleri: Özellikle tohum oluşum döneminde tanelere zarar verebilirler.
• Bezelye afidi (yaprak biti): Bitki özsuyunu emerek yapraklarda deformasyon ve gelişim bozukluğu yaparlar.
• Mısır koçan kurdu: Farklı bitki türlerinde de görülebilen bu zararlı, fiğde de istenmeyen etkiler yaratabilir.
• Çim hortumlu böceği ve kesici kurtlar: Özellikle yeni ekim döneminde fidelerin zarar görmesine ve çıkışların azalmasına neden olurlar.

Mücadele: Bu zararlılarla mücadelede hem kültürel (toprak hazırlığı, münavebe) hem de ihtiyaç halinde ruhsatlı ürünlerle kimyasal mücadele yöntemleri uygulanmalıdır. İlaçlama zamanı ve uygulama yöntemi için bölgenizdeki tarım müdürlüklerinden teknik destek almanız hayati önem taşır.

Genel Korunma ve Kültürel Önlemler

Fiğ ve korunga gibi yem bitkilerinde zararlı baskısını azaltmak için şu genel kurallara dikkat edilmelidir:

• Ekim Nöbeti (Münavebe): Fiğ ve korungayı sürekli aynı alana ekmek yerine, ekim nöbetine alarak toprakta biriken zararlı popülasyonunun kırılması sağlanmalıdır.
• Toprak Hazırlığı: Ekim öncesi toprağın iyi hazırlanması, sağlıklı kök sisteminin gelişmesine ve bitkinin zararlılara karşı direncini artırmasına yardımcı olur.
• Gözlem: Tarlada düzenli kontroller yaparak zararlı belirtilerini (yaprakta renk değişimi, pörsüme, tomurcuk dökümü) erkenden tespit etmek, müdahale şansını artırır.

Fiğ Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Yapılmalıdır?

Fiğ yetiştiriciliğinde hasat zamanı ve yöntemi, bitkiyi hangi amaçla (tohum veya yem/ot) yetiştirdiğinize göre tamamen değişir. Yanlış zamanda yapılan biçim, ya tohumların dökülüp ziyan olmasına ya da elde edilen otun besin değerinin düşmesine neden olur.

Tohum elde etmek için ne zaman hasat edilir?

Eğer amacınız kaliteli tohum üretmekse, bitkinin olgunlaşma sürecini çok yakından takip etmelisiniz. Yanlış zamanlama, tohum kaybının en büyük sebebidir.

• Olgunluk belirtisi: Alt taraftaki baklalar kahverengi renk aldığı dönemde hasat yapılmalıdır. Bu aşamada bitki genel olarak sararmış bir görünüm sergiler.
• Hasat saati: Tohumların baklalardan dökülüp ziyan olmasını önlemek için hasat mutlaka sabahın erken saatlerinde veya akşam saatlerinde yapılmalıdır.
• Hasat yöntemleri:
  • Geniş ekim alanlarında biçerdöver kullanılması en pratik yöntemdir.
  • Bitkilere önce yaprak dökücü veya kurutucu kimyasallar uygulanıp ardından biçerdöverle hasat ve harman yapılabilir.
  • Alternatif olarak; bitkiler çayır biçme makineleriyle biçilip namlular halinde arazi üzerinde birkaç gün kurutulduktan sonra biçerdöver veya batöz ile harmanlanabilir.
• Verim: Fiğ türlerinde dekardan yaklaşık 100–200 kg tohum elde edilmesi beklenir.

Kuru ot elde etmek için ne zaman biçilir?

Hayvan yemi olarak kullanılacak otun kalitesi, bitkinin protein ve selüloz dengesine bağlıdır. Bu yüzden biçim zamanı çok kritiktir.

• En uygun zaman: Ot için en uygun biçim zamanı, toprağa yakın birkaç baklanın tam şeklini aldığı ve tohumların dolduğu dönemdir. Bu dönemde hem ot verimi hem de kalitesi en yüksek seviyededir.
• Çiçeklenme dönemi: Genel olarak çiçeklenme başlangıcında (yaklaşık %10 çiçeklenme oranı) biçim yapılması önerilir.
• Gecikmenin zararları: Hasat geciktirilirse bitki sapları sertleşir, selüloz oranı artarken ham protein oranı düşer. Bu da hayvanlar için besleyici değeri düşük bir yem demektir.
• Verim beklentisi: Kurak bölgelerde dekardan 200–250 kg kuru ot, sulanan yerlerde ve kıyı şeridinde ise 500–750 kg kuru ot alınabilir.

Hasat ve kurutmada dikkat edilmesi gerekenler nelerdir?

Hasat sonrası yapılan işlemler, ürünün depolanabilirliğini ve kalitesini belirler.

• Kurutma işlemi: Fiğin sapları yapraklarına göre daha geç kurur. Kuruturken çok dikkatli olunmalıdır; fazla kurutulursa yapraklar dökülür, az kurutulursa kızışma, çürüme ve küflenmeler meydana gelir.
• Harmanlama: Tohum elde ediliyorsa, dane kırılmasını önlemek için devir sayısı düşürülmüş harman makineleri kullanılmalıdır. Harman sonrası tohumlar gölge bir yere serilerek iyice kurutulmalı ve ardından çuvallanmalıdır.
• Hasat sonrası artıklar: Hasat sonrası geriye kalan sap, yaprak ve diğer artıklar saman haline getirilerek hayvan yemi olarak değerlendirilebilir.

Hasatta yapılan hatalar ve riskler

• Balyalama hatası: Özellikle korunga gibi bitkilerde, hasat edilen sahalarda balyalama işlemi yapıldıktan sonra balyalar tarladan hızlıca kaldırılmalıdır. Aksi takdirde balya altında kalan bitkilerde havasızlığa bağlı küflenme, çürüme ve ölümler görülebilir.
• Taşıma sırasında dikkat: Fiğ otu ince saplı olduğu için taşıma esnasında veya henüz tam kurumadan yapılacak sert hareketlerde yaprak dökülmesi yaşanabilir; bu da verimi düşürür.

Fiğ Hasadı Sonrası: Tohum ve Yem Olarak Saklama, Kurutma ve Muhafaza Teknikleri

Fiğ bitkisinde hasat sonrası süreç, ürünün ya tohum olarak bir sonraki yıl kullanılmasını ya da kaba yem olarak hayvanlara sunulmasını belirleyen en kritik aşamadır. Yanlış kurutma veya saklama, hem tohumun canlılığını yitirmesine hem de yem kalitesinin düşmesine neden olur.

Tohum amaçlı hasat ve harman nasıl yapılır?

Eğer fiği tohum elde etmek için yetiştiriyorsanız, zamanlama hayati önem taşır. Alt kısımdaki baklalar kahverengi renk aldığında ve bitki sarardığında hasat zamanı gelmiş demektir.

• Hasat Zamanı: Tohum dökülmesini önlemek için hasadı sabahın erken saatlerinde veya akşam serinliğinde yapın. Geç kalırsanız alt baklalar çatlar ve tohumlar toprağa dökülür.
• Harmanlama: Hasat edilen ürünün dane kırılmasını önlemek için devir sayısı düşürülmüş harman makineleri kullanın.
• Kurutma: Harman sonrası tohumları gölge bir alana sererek iyice kurutun. Tam kurumadan çuvallara koymak tohumun bozulmasına yol açar.
• Verim: Fiğ türlerine göre dekardan yaklaşık 100–200 kg tohum elde edilebilir.

Fiğ otu (yem) kurutulurken nelere dikkat edilmeli?

Fiğden kaba yem (ot) elde edilecekse, kurutma işlemi ürünün besin değerini korumak için çok hassas yönetilmelidir. Yanlış yöntemler yaprak kaybına veya küflenmeye yol açar.

• Ot olarak kullanım: Macar fiğinde ot almak için çiçeklenmenin 1/3'üne ulaşıldığında biçim yapılır.
• Kurutma yöntemi: Fiğ sapları yapraklara göre daha geç kurur. Çok fazla kurutursanız yapraklar dökülür, az kurutursanız kızışma, çürüme ve küflenme meydana gelir.
• Korunga için özel durum: Korunga otları biçildikten sonra bir gün yerde soldurulmalı, ardından sabah serinliğinde tırmıklanmalıdır. Korunga sehpalar üzerinde kurutulmalıdır. Fazla kurutulması ürün kaybını artırır; az kurutulması ise çürümeye sebep olur.
• Besin kaybı uyarısı: Eğer korunga otunu güneşte kurutup yığın halinde depolarsanız, besin maddelerinin %30–40’ını kaybedebilirsiniz.

Yem ve tohum depolama koşulları nasıl olmalı?

Ürünü saklama amacınıza göre depo şartlarını mutlaka ayarlamanız gerekir.

Tohum Depolama:

• Tohumdaki nem oranı %9’un altında olmalıdır.
• Depo sıcaklığı yaklaşık 5 °C civarında, oransal nem ise %75 olmalıdır.
• Hava dolaşımı iyi ayarlanmalı, depo düzenli olarak dezenfekte edilmelidir.

Balya (Yem) Depolama:

• Balya haline getirilen fiğler; güneş görmeyen, kuru ve havadar ortamlarda saklanmalıdır.
• Açıkta depolama yapılacaksa balyaların üstü mutlaka kapatılmalıdır.
• Depolama alanına ürünün sızmasını önlemek için yağmur sularına karşı önlem alınmalı ve yangın riskine karşı tedbirler bulundurulmalıdır.
• Balyalar depoya düzgün bir şekilde istiflenmeli ve içlerinde kızışma olup olmadığı kontrol edilmelidir.

Fiğ nasıl değerlendirilebilir?

Fiğ, kullanım amacına göre farklı şekillerde değerlendirilen çok yönlü bir bitkidir:

• Silaj Yapımı: Fiğ, bakla gösterdiğinde (arpa dane oluşumu peynir kıvamındayken) biçilerek silaj yapılabilir. Fermantasyonu hızlandırmak için arpa kırması, kalın kepek veya melas eklenebilir.
• Kaba Yem: Biçilen ve kurutulan otlar hayvanlar için kaliteli bir yem kaynağıdır.
• Saman: Hasat sonrası geriye kalan sap ve yaprak artıkları saman olarak kullanılabilir.

Fiğ (Vicia sativa) Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)

Aşağıdaki takvim Türkiye genelindeki yetiştiriciler için hazırlanmış bir rehberdir. İklim şartları bölgeden bölgeye farklılık gösterdiği için, özellikle kıyı bölgelerinde işler daha erken, iç kesimlerde ise daha geç dönemlerde yapılır. Uygulamalarınızı bölgenizdeki iklim verilerine ve bitkinin gelişim aşamalarına göre takip etmelisiniz.

Ocak – Şubat

• Kışlık ekim yapılmış alanlarda bitkinin gelişiminin gözlenmesi.
• Kışlık ekimlerde genellikle sulamaya ihtiyaç duyulmaz; ancak toprak yapısı ve yağış durumu takip edilmelidir.
• Eğer ikinci ürün olarak ekim planlanıyorsa, toprak hazırlığı ve gübreleme planlarının yapılması.

Mart – Nisan

• Korunga gibi ilkbahar ekimi yapılan bitkilerde ekim zamanının gelmesi (korunga fideleri soğuğa hassas olduğu için bu dönem en uygun zamandır).
• Korunga ekiminde tohumların bakteri kültürü ile aşılanması (100 kg tohum için 1 kg bakteri kültürü kullanılmalıdır).
• Aşılanan tohumların gölge bir yerde şekerli suyla nemlendirilmesi ve en geç 24 saat içinde ekilmesi.
• Korunga ekiminde mibzer kullanımı; toprak tipine göre 2,5–7,5 cm derinlikte ekim yapılması.
• Fiğ ve benzeri baklagiller için toprak hazırlığının tamamlanması ve ekim sürecinin yönetilmesi.

Mayıs – Haziran

• Fiğ yetiştiriciliğinde sulama zamanının belirlenmesi (özellikle çiçeklenme dönemine kadar sulama önemlidir).
• Sulama ihtiyacının tespiti için yaprakların sabah 10.00 veya öğleden sonra 16.00 civarında kontrol edilmesi; yapraklarda renk koyulaşması veya pörsüme görülmesi sulama vaktinin geldiğini gösterir.
• Sulama yönteminin seçilmesi: Su sıkıntısı yoksa salma sulama, imkân varsa yağmurlama sulama.
• Salma sulama yapılacaksa tarlanın çok iyi tesviye edilmiş olması; suyun bir yerde göllenmemesi ve bitkinin yatmaması için dikkat edilmesi.
• Kıyı bölgelerde sulama ihtiyacının artmasıyla birlikte sulama periyotlarının sıklaştırılması.

Temmuz – Ağustos

• Bitkinin su tüketiminin en yoğun olduğu dönemde sulamanın aksatılmaması.
• Fiğ türlerinde yatmaya meyilli bitkiler için hasat öncesi bitki kondisyonunun kontrol edilmesi.
• Eğer bitki ikinci ürün olarak yetiştiriliyorsa, toprak ve bitki besin maddesi ihtiyacına göre gübreleme takibinin yapılması.
• Hasat dönemine yaklaşan alanlarda yabancı ot kontrolünün yapılması.

Eylül – Ekim

• Hasat zamanının gelmesi; fiğlerin biçilmesi ve kurutulması.
• Hasat sırasında yatmaya meyilli bitkilerde oluşabilecek olumsuzluklara karşı dikkatli olunması.
• Tohum amaçlı hasat yapılıyorsa, fiğ tanelerinin depolanmadan önce doğal (gölgede) veya yapay yollarla kurutulması.
• Tohum kurutulurken yüksek sıcaklıklardan kaçınılması (tohum canlılığını korumak için önemlidir).
• Hasat edilen ürünün balya haline getirilerek kuru ve havadar ortamlarda istiflenmesi.

Kasım – Aralık

• Tohum depolama işlemlerinin tamamlanması.
• Depolanacak tohumların yabancı ot ve bitki artıklarından arındırılması; nem oranının %9'un altına düşürülmesi.
• Depo koşullarının sağlanması: Sıcaklığın 5 °C civarında, oransal nemin %75 olması ve hava dolaşımının iyi ayarlanması.
• Depo zararlılarına karşı dezenfeksiyon ve ilaçlama işlemlerinin yapılması.
• Balya halindeki yemlerin güneş görmeyen, kuru ve havadar yerlerde muhafaza edilmesi.

Fiğ Yetiştiriciliğinde Verim ve Ekonomik Değer

Fiğde verim ne kadar olur?

Fiğde elde edilecek ürün miktarı; yetiştirilen bölgenin iklimine, sulama imkanlarına, toprak yapısına ve bitkinin hangi amaçla (ot mu, tohum mu, silaj mı) yetiştirildiğine göre büyük farklılıklar gösterir. Kaynaklardaki verilere göre beklenen verim miktarları şöyledir:

Ot üretimi için (Yeşil ve Kuru Ot):

• Kurak bölgelerde: Dekardan yaklaşık 750–1.000 kg yeşil ot veya 200–250 kg kuru ot alınabilir. Kıraç alanlarda tek başına yetiştirildiğinde yeşil ot verimi dekara 800–1.500 kg arasında değişmektedir.
• Sulanan yerlerde ve kıyı şeridinde: Dekardan 2–3 ton yeşil ot veya 500–750 kg kuru ot elde edilebilir.

Tohum üretimi için:

• Tohum verimi bölgeye göre değişmekle birlikte, dekara 80–100 kg arasında tohum alınabilmektedir.

Silaj yapımı için:

• Silajlık üretimde dekara yaklaşık 7 kg tohum ekilmesi önerilmektedir.

Verimi etkileyen en önemli faktörler nelerdir?

Fiğin yüksek verim vermesi için belirli çevresel şartların bir araya gelmesi gerekir. Verimi düşüren veya artıran temel etkenler şunlardır:

• İklim ve Sıcaklık: Fiğ, nemli ve serin yerlerde çok iyi gelişir ve ot verimi yüksek olur. Kurağa dayanıklı bir bitki olsa da çok kurak geçen yıllarda verim ciddi oranda düşer. Ayrıca bitki fideleri 0°C'nin altındaki sıcaklıklarda zarar görebilir; bu nedenle her bölgede kışlık olarak ekilmesi uygun olmayabilir.
• Toprak Yapısı: Toprak seçiciliği azdır ancak derin, kireççe zengin, killi ve verimli topraklarda yüksek verim verir. Kumlu ve hafif topraklarda iyi gelişmez; bu tür alanlarda tatmin edici verim için çok iyi gübreleme yapılması şarttır.
• Yatma Sorunu: Fiğ bitkisi hızlı yayıldığı için yatma eğilimindedir. Yatması, hem ot kalitesini hem de verimi düşürür. Bunu engellemek için arpa, buğday veya yulaf gibi dik büyüyen hububatlarla karışık ekim yapılması tavsiye edilir.

Karışık ekim verimi nasıl etkiler?

Türkiye'de yaygın olarak uygulanan karışık ekim, fiğin yatmasını önlemek amacıyla yapılır. Ancak bu yöntemin ekonomik ve besleyici değeriyle ilgili dikkat edilmesi gereken noktalar vardır:

Karışık ekimde fiğ, hububatın gövdesine sarılarak dik durur. Fakat karışımda kullanılan tahıl (arpa, buğday, yulaf) az yapraklı ve çabuk kartlaşan bir türse, elde edilen otun kalitesi saf fiğe göre daha düşük olur. Ayrıca fiğin yüksek protein ve mineral değerine, karbonhidratça zengin tahıl otu karıştığında toplam yem değeri düşebilir. Bu nedenle karışım yapılırken tahıl oranının çok yüksek tutulmaması ve hasat zamanının iyi ayarlanması gerekir.

Pazar değeri ve kullanım alanları

Fiğ, hayvancılık sektörü için kritik bir yem bitkisidir. Hem yeşil ot hem de kuru ot olarak hayvanlar tarafından severek tüketilir. Protein ve mineral açısından zengin olması sebebiye hayvancılığın gelişimi için büyük önem taşır. Ayrıca baklagil grubunda yer aldığı için ekim nöbetine alınarak yetiştirilmesi, toprağın organik madde içeriğinin artırılmasına ve toprak yapısının iyileştirilmesine de katkı sağlar.

Fiğ Yetiştiriciliğinde Verim Kaybı ve Yeniden Ekim Stratejileri

Fiğ, hem hayvan besleme hem de toprağın organik madde içeriğini artırma açısından hayvancılığımız için kritik bir yem bitkisidir. Ancak tarladaki bitki örtüsünün kalitesi, ekimden hasada kadar geçen süreçteki yönetimle doğrudan ilişkilidir. Verim düşüklüğü yaşadığınızda veya tarlayı yeniden kullanmak istediğinizde şu noktalara dikkat etmelisiniz.

Fiğde verim düşüklüğü neden olur?

Fiğ bitkisi, yapısı gereği yatmaya meyilli bir bitkidir. Eğer bitki erken dönemde yatmaya başlarsa, hasat zorlaşır ve bitki üzerinde gölgelenme ile çürümeler meydana gelir. Bu durum doğrudan verim kaybına ve çeşitli hastalıkların tetiklenmesine yol açar. Ayrıca, uzun yıllar aynı tarlada fiğ veya benzeri baklagillerin yetiştirilmesi toprağın dengesini bozabilir.

Zarar gören veya verimsizleşen alanlar nasıl kurtarılır?

Fiğde susuzluk belirtileri yapraklarda renk koyulaşması, ardından pörsüme ve kıvrılmalar şeklinde görülür. Eğer bitki bu aşamada çok ağır hasar görmüşse, sulama imkânı varsa çiçeklenme dönemine kadar yapılacak doğru bir sulama ile bitki toparlanabilir. Ancak bitki tamamen kurumuş veya hastalık nedeniyle tamamen çökmüşse, o bölgede yeniden üretim planlanmalıdır.

Aynı yere yeniden ekim yaparken nelere dikkat edilmeli?

Fiğ ekilecek tarlanın geçmişi, bir sonraki ekimin başarısını belirler. Yeniden ekim sürecinde şu adımları izlemek riskleri azaltır:

• Münavebe (Ekim Nöbeti): Toprağın organik madde içeriğini korumak ve hastalık döngüsünü kırmak için fiği mutlaka ekim nöbetine dahil edin. Eğer tarlada uzun yıllar fiğ ve bezelye yetiştirilmemişse, toprakta köklerde nodül oluşturan bakteriler azalmış olabilir. Bu durumda tohumları mutlaka bakteri kültürü ile aşılamalısınız.
• Toprak Hazırlığı: Yeniden ekim yapmadan önce toprak yatağının düz, bastırılmış ve kesekleri kırılmış olduğundan emin olun. Kötü hazırlanmış bir toprakta tohumlar düzensiz gelişir.
• Gübreleme Dengesi: Eğer önceki ana bitki (örneğin buğday) tarlayı çok yormuşsa veya bol gübre verilmişse, fiğ için ekstra gübreleme ihtiyacı değişebilir. Kıyı bölgelerde ekimle birlikte 1-3 kg/da azot verilebilirken, fosforca fakir ve sulanabilen alanlarda 8-10 kg/da fosfor kullanımı verimi artırabilir. Ancak kıraç alanlarda fosforlu gübreleme verimi çok fazla etkilemeyebilir.
• Tohum Kalitesi: Yeniden ekimde kullanılacak tohumların yabancı ot tohumlarından ve bitki artıklarından arındırılmış olması, ayrıca nem oranının %9'un altında olması hayati önem taşır.

Korunga ile karışık ekim yapılıyorsa dikkat!

Eğer tarlayı sadece fiğ değil, korunga gibi bitkilerle karışık olarak yeniden düzenlemek isterseniz, ekim mesafelerine dikkat etmelisiniz. Karışık ekimlerde ikili karışımlar için sıra arası 20 cm, üçlü karışımlar için ise 20–60 cm arası mesafe bırakılması önerilir. Korunga gibi yavaş gelişen ve soğuğa hassas bitkilerde ekim zamanını ilkbahar aylarına çekmek, bitkinin hayatta kalma şansını artırır.

Doğru münavebe ve doğru aşılama teknikleriyle, toprağınızın verimini koruyabilir ve hayvancılık için kaliteli yem bitkisi üretimini sürdürebilirsiniz. Bölgenizdeki toprak yapısına en uygun gübreleme ve ekim planı için mutlaka il/ilçe tarım müdürlüklerine danışın.

Fiğ Yetiştiriciliğinde En Sık Yapılan 10 Hata

Fiğ, hem toprak yapısını iyileştiren hem de hayvanlar için kaliteli yem sağlayan çok değerli bir baklagildir. Ancak ekimden hasat sonrasına kadar yapılan küçük hatalar, tarladaki verimi ciddi oranda düşürebilir veya tohumun canlılığını yitirmesine neden olabilir. İşte yetiştiricilerin en çok yaptığı hatalar ve dikkat edilmesi gereken doğrular:

1. Uzun süre ekilmemiş tarlaya aşılama yapmadan ekim yapmak. Ülkemizdeki topraklarda fiğ kökünde nodül oluşturan bakteriler genellikle bol bulunur; ancak uzun yıllar fiğ veya bezelye ekilmemiş tarlalarda bu bakteriler azalmış olabilir. Doğrusu: Eğer arazi uzun süredir baklagil görmemişse, 100 kg tohum için 1 kg bakteri kültürü kullanarak tohumları şekerli suyla ıslatıp aşılayın (Tohum Hazırlığı).
2. Aşılanmış tohumları geç ekmek. Bakteri ile aşılanan ıslak tohumlar bekletilirse canlılığını yitirir. Doğrusu: Aşılanan tohumları kurumasına izin vermeden, en geç 24 saat içinde toprağa ulaştırın.
3. Tohum ilaçlamasını yanlış yöntemle yapmak. Az miktardaki tohumu büyük kaplarda veya çok miktardaki tohumu düzensiz şekilde ilaçlamak, ilacın her tohuma eşit dağılmasını engeller. Doğrusu: Az miktar için bidon içerisinde 4-5 dakika çevirerek, çok miktar için ise rüzgârsız bir havada toz ilacı bir konserve kutusu yardımıyla her yere eşit serperek ilaçlayın (Tohum İlaçlama).
4. Korunga ekiminde yanlış derinlik ve miktar belirlemek. Korunga iri tohumlu bir bitkidir; çok derine ekilirse çıkamaz, çok yüzeyde kalırsa kurur. Doğrusu: Toprak tipine göre ekim derinliğini 2,5–7,5 cm arasında tutun ve ekilecek miktarı yetiştirme amacınıza göre (ot veya tohum için) dekara 5-10 kg arasında ayarlayın (Ekim).
5. Sulama zamanını sadece bitkinin pörsümesine bırakmak. Bitki pörsüdüğünde su stresi çoktan ilerlemiş demektir. Doğrusu: Sulama zamanını belirlemek için sabah 10.00 veya öğleden sonra 16.00 civarında yaprakların durumunu kontrol edin; yapraklarda renk koyulaşması başladığında sulama zamanı gelmiş demektir (Sulama).
6. Salma sulamada tarlanın tesviyesine dikkat etmemek. Tarlada çukur veya tümsek varsa su bir yerde göllenir, diğer yerlere gitmez. Doğrusu: Salma sulama yapacaksanız arazinin çok iyi tesviye edilmiş olduğundan emin olun ki su her yere eşit dağılsın (Sulama).
7. Fiğ bitkisinde aşırı su birikmesine izin vermek. Su biriken yerlerde bitki kökleri boğulabilir. Doğrusu: Salma sulama yaparken bitkide yatmaya neden olmayacak şekilde ve suyun göllenmesine izin vermeden sulama yapın.
8. Hasat sonrası tohumları nemli veya kirli depolamak. Yabancı ot tohumları ve bitki artıklarıyla karışık, nemli depolanan tohumlar hızla bozulur. Doğrusu: Tohumları depolamadan önce temizleyin, yabancı otlardan arındırın ve nem oranının %9'un altında olduğundan emin olun (Muhafaza).
9. Yapay kurutmada yüksek sıcaklık kullanmak. Tohumları hızlı kurutmak için çok yüksek ısı kullanmak tohumun çimlenme gücünü öldürür. Doğrusu: Doğal kurutmada gölge bir alan tercih edin; yapay kurutmada ise tohum canlılığını korumak için sıcaklığı dikkatli ayarlayın (Muhafaza).
10. Depo koşullarını ve hijyeni ihmal etmek. Sıcak, nemli ve kirli depolar hem tohumu hem de balyalanmış kaba yemi çürütür. Doğrusu: Depo sıcaklığını 5 °C civarında, oransal nemi %75 civarında tutun; deponun hava dolaşımını sağlayın ve depo zararlılarına karşı dezenfeksiyon yapın (Muhafaza).

Bir ipucu daha: Fiğ türleri genellikle yatmaya meyillidir. Hasat sırasında bu durumun sorun yaratmaması ve hastalıkların (gölgelenme ve çürüme gibi) oluşmaması için bitki gelişimini ve hasat zamanını dikkatle takip etmelisiniz.

Fiğ Yetiştiriciliği Hakkında Sık Sorulan Sorular