Konya Bozkır Fidancı – Fiğ Fidanı ve Yetiştiriciliği

Fiğ Zararlıları ve Mücadele Yolları: Yonca Hortumlu Böceği, Kök Boğaz Kurtları ve Diğerleri

Fiğ yetiştiriciliğinde zararlılarla mücadele, bitkinin gelişim dönemlerine göre strateji belirlemeyi gerektirir. Baklagil yem bitkileri olan fiğde, zararlı popülasyonunu kontrol altında tutmak için sadece kimyasal yöntemlere değil; kültürel önlemler, münavebe (ekim nöbeti) ve biyolojik dengenin korunması gibi entegre yöntemlere odaklanılmalıdır. Zararlılarla mücadelede temel amaç, bitkinin verimini ve tohum kalitesini korurken, toprağın organik yapısını iyileştirme özelliğinden ödün vermemektir.

1. Korunga çiçek tomurcuğu zararlısı (Cercopis vulnerata / ilgili türler)

Fotoğraf: Richard Bartz, Munich aka Makro Freak · CC BY-SA 2.5

Zarar şekli: Bu zararlı, bitkinin çiçeklenme döneminde büyük ekonomik kayıplara yol açabilir. Ergin böcekler, bitkinin çiçek tomurcuklarına üst kısımdan girerek tomurcuk içindeki erkek ve dişi üreme organlarını yiyerek zarar verirler. Bu beslenme sonucunda zarar gören tomurcuklar sağlıklı bir şekilde çiçek açamaz; bir süre sonra kuruyarak bitkiden dökülür. Bu durum doğrudan verim kaybı demektir.

Belirtiler: Çiçek salkımlarında açılmamış, kurumuş veya dökülmüş tomurcuklar en belirgin işarettir. Ergin böcekler siyah renkte, oval yapılıdır; üst kısımları sık noktalı ve beyaz tüylerle kaplıdır. Boyları yaklaşık 1,4–1,8 mm arasındadır.

Mücadele: Bu zararlı için ülkemizde bilinen etkili bir kimyasal mücadele yöntemi bulunmamaktadır. Bu nedenle en etkili yöntem, bitkiyi bu zararlıya karşı dayanıklı hale getirecek çalışmaların ve kültürel önlemlerin takibidir. Zararlı kışı ergin dönemde, ekim alanlarının çevresindeki işlenmemiş arazilerde geçirir; bu alanların yönetimi dolaylı bir önlem olabilir.

2. Korunga kök boğaz kurtları (Larva aşaması)

Fotoğraf: William Warby · CC BY 2.0

Zarar şekli: Zarar, böceğin kendisinden ziyade larvaları tarafından meydana getirilir. Larvalar, bitkinin özellikle ikinci ve üçüncü yılında köklerin orta kısmına yerleşir. Kökün içinde tüneller açarak kökü içten yemeye başlarlar. Bu durum bitkinin besin ve su iletimini keserek gelişimini durdurur ve nihayetinde bitkinin ölmesine neden olur.

Belirtiler: Bitkide ani gelişim durması ve kurumalar görülür. Kökler incelendiğinde, bir kök içerisinde 3–4 adet larva görülebilir. Kök sistemindeki bu tüneller bitkinin toprakla olan bağını zayıflatır.

Mücadele: Kök bölgesindeki bu tür zararlılarla mücadelede kültürel önlemler ve toprağın uygun işlenmesi önemlidir. Zararlı yoğunluğu tespit edildiğinde, bölgeye ve çeşide göre değişen yöntemler için mutlaka il/ilçe tarım müdürlüğüne danışılmalıdır.

3. Yonca hortumlu böceği (Hypera cruciferarum) ve Diğer Baklagil Zararlıları

Zarar şekli: Fiğ türlerinde görülen zararlılar, diğer baklagil türlerinde görülen zararlılarla benzerlik gösterir. Yonca hortumlu böceği gibi zararlılar, bitkinin yaprak ve sürgün kısımlarına zarar vererek fotosentez kapasitesini düşürür ve bitki gelişimini olumsuz etkiler.

Diğer önemli zararlılar: Fiğ tarlalarında karşılaşılabilecek diğer kritik zararlı grupları şunlardır:

• Baklagil tohum böcekleri: Özellikle tohum oluşum döneminde tanelere zarar verebilirler.
• Bezelye afidi (yaprak biti): Bitki özsuyunu emerek yapraklarda deformasyon ve gelişim bozukluğu yaparlar.
• Mısır koçan kurdu: Farklı bitki türlerinde de görülebilen bu zararlı, fiğde de istenmeyen etkiler yaratabilir.
• Çim hortumlu böceği ve kesici kurtlar: Özellikle yeni ekim döneminde fidelerin zarar görmesine ve çıkışların azalmasına neden olurlar.

Mücadele: Bu zararlılarla mücadelede hem kültürel (toprak hazırlığı, münavebe) hem de ihtiyaç halinde ruhsatlı ürünlerle kimyasal mücadele yöntemleri uygulanmalıdır. İlaçlama zamanı ve uygulama yöntemi için bölgenizdeki tarım müdürlüklerinden teknik destek almanız hayati önem taşır.

Genel Korunma ve Kültürel Önlemler

Fiğ ve korunga gibi yem bitkilerinde zararlı baskısını azaltmak için şu genel kurallara dikkat edilmelidir:

• Ekim Nöbeti (Münavebe): Fiğ ve korungayı sürekli aynı alana ekmek yerine, ekim nöbetine alarak toprakta biriken zararlı popülasyonunun kırılması sağlanmalıdır.
• Toprak Hazırlığı: Ekim öncesi toprağın iyi hazırlanması, sağlıklı kök sisteminin gelişmesine ve bitkinin zararlılara karşı direncini artırmasına yardımcı olur.
• Gözlem: Tarlada düzenli kontroller yaparak zararlı belirtilerini (yaprakta renk değişimi, pörsüme, tomurcuk dökümü) erkenden tespit etmek, müdahale şansını artırır.

Fiğ Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Yapılmalıdır?

Fiğ yetiştiriciliğinde hasat zamanı ve yöntemi, bitkiyi hangi amaçla (tohum veya yem/ot) yetiştirdiğinize göre tamamen değişir. Yanlış zamanda yapılan biçim, ya tohumların dökülüp ziyan olmasına ya da elde edilen otun besin değerinin düşmesine neden olur.

Tohum elde etmek için ne zaman hasat edilir?

Eğer amacınız kaliteli tohum üretmekse, bitkinin olgunlaşma sürecini çok yakından takip etmelisiniz. Yanlış zamanlama, tohum kaybının en büyük sebebidir.

• Olgunluk belirtisi: Alt taraftaki baklalar kahverengi renk aldığı dönemde hasat yapılmalıdır. Bu aşamada bitki genel olarak sararmış bir görünüm sergiler.
• Hasat saati: Tohumların baklalardan dökülüp ziyan olmasını önlemek için hasat mutlaka sabahın erken saatlerinde veya akşam saatlerinde yapılmalıdır.
• Hasat yöntemleri:
  • Geniş ekim alanlarında biçerdöver kullanılması en pratik yöntemdir.
  • Bitkilere önce yaprak dökücü veya kurutucu kimyasallar uygulanıp ardından biçerdöverle hasat ve harman yapılabilir.
  • Alternatif olarak; bitkiler çayır biçme makineleriyle biçilip namlular halinde arazi üzerinde birkaç gün kurutulduktan sonra biçerdöver veya batöz ile harmanlanabilir.
• Verim: Fiğ türlerinde dekardan yaklaşık 100–200 kg tohum elde edilmesi beklenir.

Kuru ot elde etmek için ne zaman biçilir?

Hayvan yemi olarak kullanılacak otun kalitesi, bitkinin protein ve selüloz dengesine bağlıdır. Bu yüzden biçim zamanı çok kritiktir.

• En uygun zaman: Ot için en uygun biçim zamanı, toprağa yakın birkaç baklanın tam şeklini aldığı ve tohumların dolduğu dönemdir. Bu dönemde hem ot verimi hem de kalitesi en yüksek seviyededir.
• Çiçeklenme dönemi: Genel olarak çiçeklenme başlangıcında (yaklaşık %10 çiçeklenme oranı) biçim yapılması önerilir.
• Gecikmenin zararları: Hasat geciktirilirse bitki sapları sertleşir, selüloz oranı artarken ham protein oranı düşer. Bu da hayvanlar için besleyici değeri düşük bir yem demektir.
• Verim beklentisi: Kurak bölgelerde dekardan 200–250 kg kuru ot, sulanan yerlerde ve kıyı şeridinde ise 500–750 kg kuru ot alınabilir.

Hasat ve kurutmada dikkat edilmesi gerekenler nelerdir?

Hasat sonrası yapılan işlemler, ürünün depolanabilirliğini ve kalitesini belirler.

• Kurutma işlemi: Fiğin sapları yapraklarına göre daha geç kurur. Kuruturken çok dikkatli olunmalıdır; fazla kurutulursa yapraklar dökülür, az kurutulursa kızışma, çürüme ve küflenmeler meydana gelir.
• Harmanlama: Tohum elde ediliyorsa, dane kırılmasını önlemek için devir sayısı düşürülmüş harman makineleri kullanılmalıdır. Harman sonrası tohumlar gölge bir yere serilerek iyice kurutulmalı ve ardından çuvallanmalıdır.
• Hasat sonrası artıklar: Hasat sonrası geriye kalan sap, yaprak ve diğer artıklar saman haline getirilerek hayvan yemi olarak değerlendirilebilir.

Hasatta yapılan hatalar ve riskler

• Balyalama hatası: Özellikle korunga gibi bitkilerde, hasat edilen sahalarda balyalama işlemi yapıldıktan sonra balyalar tarladan hızlıca kaldırılmalıdır. Aksi takdirde balya altında kalan bitkilerde havasızlığa bağlı küflenme, çürüme ve ölümler görülebilir.
• Taşıma sırasında dikkat: Fiğ otu ince saplı olduğu için taşıma esnasında veya henüz tam kurumadan yapılacak sert hareketlerde yaprak dökülmesi yaşanabilir; bu da verimi düşürür.