Konya Meram Fidancı – Bezelye Fidanı ve Yetiştiriciliği

Bezelye Gübreleme Rehberi: Hangi Gübre, Ne Zaman Verilmeli?

Bezelye, hem sofralarımız için değerli bir besin kaynağı hem de toprağa azot kazandıran bir baklagildir. Ancak bezelyede gübreleme yaparken "az çoktan iyidir" mantığıyla hareket etmek büyük bir hatadır. Yanlış zamanda veya aşırı miktarda verilen gübre, bitkinin meyve (tane) vermesini engelleyip sadece yaprak ve boylanmaya (vejetatif büyüme) neden olabilir. Bu yüzden bezelyede başarı, toprağı tanımaktan geçer.

Önce toprak analizi yaptırın

Bezelye yetiştiriciliğine başlamadan önce mutlaka toprak analizi yaptırmalısınız. Toprağınızın besin durumu, pH seviyesi ve kireç miktarı analiz sonucunda netleşir. Bezelye, toprağın asitliğine karşı hassastır; ideal olarak pH değerinin 5,5 ile 6,7 arasında olması istenir. Analiz sonuçlarını mutlaka bir ziraat mühendisine veya il/ilçe tarım müdürlüğüne yorumlatarak gübreleme programınızı oluşturun.

Temel besin elementleri ve görevleri

Bezelyenin sağlıklı gelişimi ve bol tane vermesi için şu elementler kritik rol oynar:

• Azot (N): Bitkinin yeşil aksamını oluşturur. Ancak bezelye bir baklagil olduğu için köklerinde bulunan Rhizobium leguminosarum bakterileri sayesinde havadan azot bağlayabilir. Bu yüzden aşırı azotlu gübreleme, bitkinin çiçek açıp tane vermesini olumsuz etkileyebilir.
• Fosfor (P): Kök gelişimi için hayati önem taşır. Köklerdeki yumru sayısını ve bu yumruların azot bağlama yeteneğini artırır.
• Potasyum (K): Bitki direnci ve tane kalitesi için gereklidir. Fosforla birlikte verildiğinde kök gelişimini ve bitkinin genel sağlığını destekler.
• Organik Madde: Ekimden önce toprağa karıştırılan iyi yanmış çiftlik gübresi, toprağın yapısını iyileştirerek besin maddelerinin bitki tarafından alınmasını kolaylaştırır.

Besin eksikliği belirtileri nelerdir?

Bitkinizin yapraklarını ve gelişimini gözlemleyerek eksiklikler hakkında ipucu alabilirsiniz:

• Azot eksikliği: Bitkinin genelinde gelişme yavaşlığı görülür.
• Fosfor ve Potasyum eksikliği: Toprağın verim durumuna göre değişmekle birlikte, bu elementlerin yetersizliği kök gelişimini ve tane dolumunu kısıtlayabilir. Zayıf bünyeli topraklarda ürün miktarı ciddi şekilde düşer.

Gübreleme zamanı ve yöntemi nasıl olmalı?

Gübreleme stratejisi, yetiştirme amacınıza ve toprak durumunuza göre değişir:

• Ekim Öncesi: Toprağın besin değerinin düşük olduğu durumlarda, ekimden önce iyi yanmış çiftlik gübresi veya potaslı gübreler verilmelidir.
• Kök Gelişimi Dönemi: Kök yumrularının oluştuğu süreçte fosfor ve potasyum desteği önemlidir.
• Yeşil Gübreleme Amacıyla: Eğer bezelyeyi bir sonraki ürün için "yeşil gübre" olarak yetiştiriyorsanız, bitki öldüğünde toprağa bıraktığı azot sayesinde toprağı zenginleştirir. Özellikle Austrian winter peas gibi türler, soğuğa dayanıklılıkları ve yüksek azot sağlama kapasiteleriyle bilinir.
• Dozaj: Gübre miktarları bölgeye, toprak tipine ve analiz sonuçlarına göre değişir. Toprak verimliliği düşükse, fosfor ve potasyum uygulamaları avantaj sağlar ancak kesin dozaj için mutlaka ruhsatlı ürünler ve etiket dozları esas alınmalı, tarım müdürlüklerine danışılmalıdır.

Not: Sırık bezelye yetiştiriyorsanız, bitki 10 cm boya ulaştığında mutlaka hereklerle desteklemelisiniz. Bu, bitkinin toprakla temasını keserek sümüklüböcek zararlarını azaltacaktır.

Bezelye Yetiştiriciliği: Ekim, Bakım ve Verim Artırma Teknikleri

Bezelye (Pisum sativum), serin iklimleri seven, protein değeri yüksek ve tarımsal açıdan oldukça kıymetli bir baklagil bitkisidir. Bezelye yetiştiriciliğinde "budama" gibi bir işlem uygulanmaz; ancak bitkinin sağlıklı gelişimi, doğru ekim mesafeleri ve düzenli bakım işlemleri verimi doğrudan etkiler. Bezelye, hem düşük boylu hem de tırmanıcı (vining) çeşitlere sahiptir. Tırmanıcı çeşitlerde bitkinin desteklenmesi, sağlıklı bir gelişim için şarttır.

Ekim ve İdeal Sıcaklık Koşulları Nedir?

Bezelye, serin mevsim bitkisidir. Tohumların ekimi için toprak sıcaklığının en az 10 °C seviyesine ulaşması beklenmelidir. Bitkinin en iyi gelişimi gösterdiği sıcaklık aralığı ise 13 ile 18 °C arasıdır. Yaz sıcakları ve aşırı sıcak iklimler bezelye için uygun değildir; bu tür koşullarda bitki gelişimi durabilir. Birçok bezelye çeşidi, ekimden yaklaşık 60 gün sonra olgunluğa erişir.

Ekim Mesafesi ve Yerleşim Nasıl Olmalıdır?

Verimli bir üretim için ekim sırasında sıra arası ve sıra üzeri mesafelerin doğru ayarlanması gerekir. Yapılan çalışmalar ve yerel genotipler üzerindeki gözlemler ışığında, ideal ekim düzeni şu şekilde planlanabilir:

• Sıra arası mesafe: Yaklaşık 50 cm.
• Sıra üzeri mesafe: Yaklaşık 15 cm.
• Ekim yöntemi: Her genotip veya çeşit, karışıklığı önlemek adına tek sıra halinde ekilmelidir.

Bitki Bakımı ve Destekleme İşlemleri

Bezelye yetiştiriciliğinde bakım, bitkinin türüne göre farklılık gösterir:

• Destekleme (Çubuk/Askı Kullanımı): Tırmanıcı bezelye çeşitleri, yapraklarından çıkan ince sarmal kolları (tendril) kullanarak desteklere tutunurlar. Bu bitkiler 1 ila 2 metre yüksekliğe ulaşabilir. Bu nedenle, ağaç dallarından kesilen çubuklar (bezelye çubukları), metal çitler, ip veya fileler kullanılarak bitkiye destek sağlanmalıdır. Sık ekim yapılan alanlarda bitkiler birbirine doğal destek sağlayabilir.
• Yabancı Ot Kontrolü: Bezelye gelişim sürecinde yabancı otlarla rekabet edemez. Bu nedenle, ihtiyaç duyuldukça bitki çevresinin çapa yapılarak temizlenmesi, bitkinin besin ve suya daha rahat ulaşmasını sağlar.
• Gübreleme: Ekimle birlikte dekara uygun miktarda azot (N) hesabı yapılarak gübreleme yapılabilir.

Bezelyenin Agronomik Özellikleri ve Verim

Bezelye verimi; bitki boyu, dal sayısı ve bakla yapısına göre değişkenlik gösterir. Yerel genotiplerde gözlemlenen bazı karakteristik özellikler şunlardır:

Genel Bahçecilik ve Hijyen Notları

Bahçecilikte kullanılan tüm tarım aletleri (çapa, budama makası vb.) her kullanım sonrası temizlenmelidir. Özellikle toprakla temas eden aletlerin temiz tutulması, toprak kaynaklı hastalıkların bir bitkiden diğerine taşınmasını önler. Bezelye gibi baklagiller toprağa azot kazandırdığı için ekim nöbeti (münavebe) planlamasında önemli bir yere sahiptir.

Bezelye Hastalıkları: Belirtiler, Zararlılar ve Korunma Yolları

Bezelye yetiştiriciliğinde verimi ve kaliteyi düşüren en büyük etkenler mantari hastalıklar, bakteriyel enfeksiyonlar, virüsler ve zararlı böceklerdir. Hastalıklarla mücadelede en etkili yol, bitkiyi zayıflatmadan önce doğru kültürel önlemleri almaktır. Eğer hastalık yayılıyor ve kontrol altına alınamıyorsa, mutlaka ruhsatlı ürünleri, etiket dozunda ve zamanında kullanmalı; uygulama öncesi bölgenizdeki il/ilçe tarım müdürlüklerinden bilgi almalısınız.

1. Yaprak ve Gövde Hastalıkları

Bezelye yapraklarında ve gövdesinde görülen hastalıklar, bitkinin fotosentez kapasitesini düşürerek doğrudan verim kaybına yol açar.

• Ascohytca Yanıklığı (Ascochyta pisi): Yapraklarda ve gövdede küçük, kahverengi lekeler şeklinde görülür. Bu lekeler zamanla büyüyerek bitkinin genel sağlığını bozar.
• Bakteriyel Yanıklık (Pseudomonas syringae pv. pisi): Yapraklarda su lekelerine benzeyen, ardından kahverengiye dönen lekeler oluşturur.
• Külleme (Erysiphe pisi): Yaprak yüzeylerinde beyaz, unsu bir tabaka şeklinde görülür.
• Mildiyö (Peronospora viciae f. sp. pisi): Yaprakların altında görülen tüylü yapılarla karakterizedir; bitkiyi hızla zayıflatabilir.
• Septoria Yanıklığı (Septoria pisi): Yapraklarda küçük, noktasal lekeler oluşturur.
• Beyaz Küf (Sclerotinia sclerotiorum): Özellikle bitki tacında ve gövdede beyaz, pamuksu bir küf tabakası oluşturarak çürümeye neden olur.

Korunma Yolları:

• Hastalık döngüsünü kırmak için bezelyeyi her yıl aynı yere ekmeyin; uygun münaveye (ekim nöbeti) uygulayın.
• Bitkilerin hava almasını sağlamak için aşırı sık dikimden kaçının.
• Hastalık bulaşmış bitki artıklarını tarlada bırakmayın, imha edin.

2. Kök ve Tohum Çürüklükleri

Toprak kökenli olan bu hastalıklar, özellikle nemli ve drenajı kötü topraklarda çok hızlı yayılır.

• Tohum ve Çimlenme Çürüklüğü: Rhizoctonia solani ve Pythium türleri, tohumların çimlenmesini engelleyebilir veya yeni çıkan fidelerin "çökerten" denilen şekilde ölmesine yol açabilir.
• Kök Çürüklükleri: Fusarium solani f. sp. pisi, Aphanomyces euteiches ve Fusarium oxysylum f. sp. pisi gibi etmenler kök sistemini tahrip ederek bitkinin su ve besin almasını engeller.

Korunma Yolları:

• Tohum ekimi yapmadan önce toprağın drenaj kapasitesini kontrol edin; su biriken yerlerden kaçının.
• Sertifikalı ve sağlıklı tohum kullanmaya özen gösterin.
• Toprak yapısını iyileştirmek için organik madde desteği sağlayın.

3. Viral Hastalıklar

Bezelyede virüs hastalıkları dünya çapında ekonomik öneme sahiptir. Virüsler genellikle başka böcekler aracılığıyla taşınır.

Önemli Virüsler: Fasulye sarı mozaik virüsü (BYMV), bezelye enasyon mozaik virüsü (PEMV), bezelye tohumdan bulaşan mozaik virüsü (PSbMV), kırmızı yonca damar mozaik virüsü (RCVMV) ve bezelye çizgili virüsü (PeSV).

Mücadele: Virüslerin doğrudan bir ilacı yoktur. En iyi yöntem, virüsü taşıyan böceklerin (yaprak bitleri vb.) popülasyonunu kontrol altında tutmaktır.

4. Zararlı Böcekler ve Zararları

Zararlılar hem doğrudan bitkiyi yerler hem de hastalık taşıyıcılığı yaparlar.

• Bezelye Yaprak Bitleri (Acyrthosiphon pisum): Bitki özsuyunu emerek zayıflatır ve virüs taşırlar.
• Bezelye Yaprak Galeri Sineği (Liriomyza huidobrensis): Yapraklar üzerinde galeriler (tüneller) açarak yaprağın işlevini bozar.
• Bezelye Yaprak Weevil'ı (Sitona lineatus): Yetişkinleri yapraklarda "C" şeklinde çentikler oluştururken, larvaları bitkinin azot sağlayan kök nodüllerini yiyerek bitkiyi besinsiz bırakır.
• Bezelye Tohum Böceği (Bruchus pisorum): Özellikle tohumlarda ve baklalarda zarar yaparak ürünün ticari değerini yok eder.
• Lygus Böcekleri (Lygus spp.): Bitki dokularına zarar vererek gelişim bozukluklarına yol açar.
• Örümcek Akarları (Spider mites): Yaprakların alt yüzeyinde beslenerek bitkiyi kurutabilir.
• Tohum Mısır Sineği (Delia platura): Çimlenen tohumlara ve fidelere zarar verir.

Genel Korunma ve Yönetim:

• Münavebe: Bezelye ve diğer baklagillerin ekim nöbetine dahil edilmesi, hastalık ve zararlı döngülerini kırmak için çok önemlidir. Baklagiller toprağa azot kazandırırken, doğru rotasyon toprak mikrobiyal çeşitliliğini korur.
• Depolama: Hasat edilen ürünlerin fiziksel zedelenmemesi çok kritiktir. Çizik ve yaralar hastalıkların hızla yayılmasına neden olur. Depolama sırasında sıcaklık değişimlerinden kaynaklanan yoğunlaşma (nem) sporların çimlenmesine yol açar; bu yüzden düşük sıcaklık ve kontrollü nem şarttır.
• Temizlik: Depoya girecek ürünlerin yaralı, bereli veya çürük olanları ayıklanmalıdır. Temiz ambalaj ve taşıma kapları kullanılmalıdır.