Kırşehir Boztepe Fidancı – Fiğ Fidanı ve Yetiştiriciliği

Fiğ Hasadı Sonrası: Tohum ve Yem Olarak Saklama, Kurutma ve Muhafaza Teknikleri

Fiğ bitkisinde hasat sonrası süreç, ürünün ya tohum olarak bir sonraki yıl kullanılmasını ya da kaba yem olarak hayvanlara sunulmasını belirleyen en kritik aşamadır. Yanlış kurutma veya saklama, hem tohumun canlılığını yitirmesine hem de yem kalitesinin düşmesine neden olur.

Tohum amaçlı hasat ve harman nasıl yapılır?

Eğer fiği tohum elde etmek için yetiştiriyorsanız, zamanlama hayati önem taşır. Alt kısımdaki baklalar kahverengi renk aldığında ve bitki sarardığında hasat zamanı gelmiş demektir.

• Hasat Zamanı: Tohum dökülmesini önlemek için hasadı sabahın erken saatlerinde veya akşam serinliğinde yapın. Geç kalırsanız alt baklalar çatlar ve tohumlar toprağa dökülür.
• Harmanlama: Hasat edilen ürünün dane kırılmasını önlemek için devir sayısı düşürülmüş harman makineleri kullanın.
• Kurutma: Harman sonrası tohumları gölge bir alana sererek iyice kurutun. Tam kurumadan çuvallara koymak tohumun bozulmasına yol açar.
• Verim: Fiğ türlerine göre dekardan yaklaşık 100–200 kg tohum elde edilebilir.

Fiğ otu (yem) kurutulurken nelere dikkat edilmeli?

Fiğden kaba yem (ot) elde edilecekse, kurutma işlemi ürünün besin değerini korumak için çok hassas yönetilmelidir. Yanlış yöntemler yaprak kaybına veya küflenmeye yol açar.

• Ot olarak kullanım: Macar fiğinde ot almak için çiçeklenmenin 1/3'üne ulaşıldığında biçim yapılır.
• Kurutma yöntemi: Fiğ sapları yapraklara göre daha geç kurur. Çok fazla kurutursanız yapraklar dökülür, az kurutursanız kızışma, çürüme ve küflenme meydana gelir.
• Korunga için özel durum: Korunga otları biçildikten sonra bir gün yerde soldurulmalı, ardından sabah serinliğinde tırmıklanmalıdır. Korunga sehpalar üzerinde kurutulmalıdır. Fazla kurutulması ürün kaybını artırır; az kurutulması ise çürümeye sebep olur.
• Besin kaybı uyarısı: Eğer korunga otunu güneşte kurutup yığın halinde depolarsanız, besin maddelerinin %30–40’ını kaybedebilirsiniz.

Yem ve tohum depolama koşulları nasıl olmalı?

Ürünü saklama amacınıza göre depo şartlarını mutlaka ayarlamanız gerekir.

Tohum Depolama:

• Tohumdaki nem oranı %9’un altında olmalıdır.
• Depo sıcaklığı yaklaşık 5 °C civarında, oransal nem ise %75 olmalıdır.
• Hava dolaşımı iyi ayarlanmalı, depo düzenli olarak dezenfekte edilmelidir.

Balya (Yem) Depolama:

• Balya haline getirilen fiğler; güneş görmeyen, kuru ve havadar ortamlarda saklanmalıdır.
• Açıkta depolama yapılacaksa balyaların üstü mutlaka kapatılmalıdır.
• Depolama alanına ürünün sızmasını önlemek için yağmur sularına karşı önlem alınmalı ve yangın riskine karşı tedbirler bulundurulmalıdır.
• Balyalar depoya düzgün bir şekilde istiflenmeli ve içlerinde kızışma olup olmadığı kontrol edilmelidir.

Fiğ nasıl değerlendirilebilir?

Fiğ, kullanım amacına göre farklı şekillerde değerlendirilen çok yönlü bir bitkidir:

• Silaj Yapımı: Fiğ, bakla gösterdiğinde (arpa dane oluşumu peynir kıvamındayken) biçilerek silaj yapılabilir. Fermantasyonu hızlandırmak için arpa kırması, kalın kepek veya melas eklenebilir.
• Kaba Yem: Biçilen ve kurutulan otlar hayvanlar için kaliteli bir yem kaynağıdır.
• Saman: Hasat sonrası geriye kalan sap ve yaprak artıkları saman olarak kullanılabilir.

Fiğ (Vicia sativa) Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)

Aşağıdaki takvim Türkiye genelindeki yetiştiriciler için hazırlanmış bir rehberdir. İklim şartları bölgeden bölgeye farklılık gösterdiği için, özellikle kıyı bölgelerinde işler daha erken, iç kesimlerde ise daha geç dönemlerde yapılır. Uygulamalarınızı bölgenizdeki iklim verilerine ve bitkinin gelişim aşamalarına göre takip etmelisiniz.

Ocak – Şubat

• Kışlık ekim yapılmış alanlarda bitkinin gelişiminin gözlenmesi.
• Kışlık ekimlerde genellikle sulamaya ihtiyaç duyulmaz; ancak toprak yapısı ve yağış durumu takip edilmelidir.
• Eğer ikinci ürün olarak ekim planlanıyorsa, toprak hazırlığı ve gübreleme planlarının yapılması.

Mart – Nisan

• Korunga gibi ilkbahar ekimi yapılan bitkilerde ekim zamanının gelmesi (korunga fideleri soğuğa hassas olduğu için bu dönem en uygun zamandır).
• Korunga ekiminde tohumların bakteri kültürü ile aşılanması (100 kg tohum için 1 kg bakteri kültürü kullanılmalıdır).
• Aşılanan tohumların gölge bir yerde şekerli suyla nemlendirilmesi ve en geç 24 saat içinde ekilmesi.
• Korunga ekiminde mibzer kullanımı; toprak tipine göre 2,5–7,5 cm derinlikte ekim yapılması.
• Fiğ ve benzeri baklagiller için toprak hazırlığının tamamlanması ve ekim sürecinin yönetilmesi.

Mayıs – Haziran

• Fiğ yetiştiriciliğinde sulama zamanının belirlenmesi (özellikle çiçeklenme dönemine kadar sulama önemlidir).
• Sulama ihtiyacının tespiti için yaprakların sabah 10.00 veya öğleden sonra 16.00 civarında kontrol edilmesi; yapraklarda renk koyulaşması veya pörsüme görülmesi sulama vaktinin geldiğini gösterir.
• Sulama yönteminin seçilmesi: Su sıkıntısı yoksa salma sulama, imkân varsa yağmurlama sulama.
• Salma sulama yapılacaksa tarlanın çok iyi tesviye edilmiş olması; suyun bir yerde göllenmemesi ve bitkinin yatmaması için dikkat edilmesi.
• Kıyı bölgelerde sulama ihtiyacının artmasıyla birlikte sulama periyotlarının sıklaştırılması.

Temmuz – Ağustos

• Bitkinin su tüketiminin en yoğun olduğu dönemde sulamanın aksatılmaması.
• Fiğ türlerinde yatmaya meyilli bitkiler için hasat öncesi bitki kondisyonunun kontrol edilmesi.
• Eğer bitki ikinci ürün olarak yetiştiriliyorsa, toprak ve bitki besin maddesi ihtiyacına göre gübreleme takibinin yapılması.
• Hasat dönemine yaklaşan alanlarda yabancı ot kontrolünün yapılması.

Eylül – Ekim

• Hasat zamanının gelmesi; fiğlerin biçilmesi ve kurutulması.
• Hasat sırasında yatmaya meyilli bitkilerde oluşabilecek olumsuzluklara karşı dikkatli olunması.
• Tohum amaçlı hasat yapılıyorsa, fiğ tanelerinin depolanmadan önce doğal (gölgede) veya yapay yollarla kurutulması.
• Tohum kurutulurken yüksek sıcaklıklardan kaçınılması (tohum canlılığını korumak için önemlidir).
• Hasat edilen ürünün balya haline getirilerek kuru ve havadar ortamlarda istiflenmesi.

Kasım – Aralık

• Tohum depolama işlemlerinin tamamlanması.
• Depolanacak tohumların yabancı ot ve bitki artıklarından arındırılması; nem oranının %9'un altına düşürülmesi.
• Depo koşullarının sağlanması: Sıcaklığın 5 °C civarında, oransal nemin %75 olması ve hava dolaşımının iyi ayarlanması.
• Depo zararlılarına karşı dezenfeksiyon ve ilaçlama işlemlerinin yapılması.
• Balya halindeki yemlerin güneş görmeyen, kuru ve havadar yerlerde muhafaza edilmesi.

Fiğ Yetiştiriciliğinde Verim ve Ekonomik Değer

Fiğde verim ne kadar olur?

Fiğde elde edilecek ürün miktarı; yetiştirilen bölgenin iklimine, sulama imkanlarına, toprak yapısına ve bitkinin hangi amaçla (ot mu, tohum mu, silaj mı) yetiştirildiğine göre büyük farklılıklar gösterir. Kaynaklardaki verilere göre beklenen verim miktarları şöyledir:

Ot üretimi için (Yeşil ve Kuru Ot):

• Kurak bölgelerde: Dekardan yaklaşık 750–1.000 kg yeşil ot veya 200–250 kg kuru ot alınabilir. Kıraç alanlarda tek başına yetiştirildiğinde yeşil ot verimi dekara 800–1.500 kg arasında değişmektedir.
• Sulanan yerlerde ve kıyı şeridinde: Dekardan 2–3 ton yeşil ot veya 500–750 kg kuru ot elde edilebilir.

Tohum üretimi için:

• Tohum verimi bölgeye göre değişmekle birlikte, dekara 80–100 kg arasında tohum alınabilmektedir.

Silaj yapımı için:

• Silajlık üretimde dekara yaklaşık 7 kg tohum ekilmesi önerilmektedir.

Verimi etkileyen en önemli faktörler nelerdir?

Fiğin yüksek verim vermesi için belirli çevresel şartların bir araya gelmesi gerekir. Verimi düşüren veya artıran temel etkenler şunlardır:

• İklim ve Sıcaklık: Fiğ, nemli ve serin yerlerde çok iyi gelişir ve ot verimi yüksek olur. Kurağa dayanıklı bir bitki olsa da çok kurak geçen yıllarda verim ciddi oranda düşer. Ayrıca bitki fideleri 0°C'nin altındaki sıcaklıklarda zarar görebilir; bu nedenle her bölgede kışlık olarak ekilmesi uygun olmayabilir.
• Toprak Yapısı: Toprak seçiciliği azdır ancak derin, kireççe zengin, killi ve verimli topraklarda yüksek verim verir. Kumlu ve hafif topraklarda iyi gelişmez; bu tür alanlarda tatmin edici verim için çok iyi gübreleme yapılması şarttır.
• Yatma Sorunu: Fiğ bitkisi hızlı yayıldığı için yatma eğilimindedir. Yatması, hem ot kalitesini hem de verimi düşürür. Bunu engellemek için arpa, buğday veya yulaf gibi dik büyüyen hububatlarla karışık ekim yapılması tavsiye edilir.

Karışık ekim verimi nasıl etkiler?

Türkiye'de yaygın olarak uygulanan karışık ekim, fiğin yatmasını önlemek amacıyla yapılır. Ancak bu yöntemin ekonomik ve besleyici değeriyle ilgili dikkat edilmesi gereken noktalar vardır:

Karışık ekimde fiğ, hububatın gövdesine sarılarak dik durur. Fakat karışımda kullanılan tahıl (arpa, buğday, yulaf) az yapraklı ve çabuk kartlaşan bir türse, elde edilen otun kalitesi saf fiğe göre daha düşük olur. Ayrıca fiğin yüksek protein ve mineral değerine, karbonhidratça zengin tahıl otu karıştığında toplam yem değeri düşebilir. Bu nedenle karışım yapılırken tahıl oranının çok yüksek tutulmaması ve hasat zamanının iyi ayarlanması gerekir.

Pazar değeri ve kullanım alanları

Fiğ, hayvancılık sektörü için kritik bir yem bitkisidir. Hem yeşil ot hem de kuru ot olarak hayvanlar tarafından severek tüketilir. Protein ve mineral açısından zengin olması sebebiye hayvancılığın gelişimi için büyük önem taşır. Ayrıca baklagil grubunda yer aldığı için ekim nöbetine alınarak yetiştirilmesi, toprağın organik madde içeriğinin artırılmasına ve toprak yapısının iyileştirilmesine de katkı sağlar.