Zeytin Nasıl Çoğaltılır? Tohum, Çelik ve Aşı
Umut Fidancılık Uzman Ekibi2 dk okuma
Zeytin tohumdan yetişir mi? Zeytin fidanı nasıl üretilir: çelikle köklendirme, aşı ve delice (yabani zeytin) aşılama.
Zeytin üç yolla çoğaltılabilir: tohumla, çelikle ve aşıyla. Bahçe kurmak için kullanılan fidanların neredeyse tamamı çelikle ya da aşıyla üretilir.
Tohumla çoğaltma
Zeytin çekirdeği ekilirse çimlenebilir, ancak çıkan ağaç anne ağaca benzemez. Meyve iriliği, yağ oranı ve verim tamamen farklı olabilir; ayrıca tohumdan gelen ağaç çok geç meyveye yatar. Bu yüzden tohum yalnızca araştırmada (yeni çeşit geliştirme) ve aşı için anaç (çöğür) yetiştirmede kullanılır. Bahçe kurmak için tohumdan ağaç yetiştirmek önerilmez.
Çelikle çoğaltma (en yaygın yöntem)
Günümüzde zeytin fidanlarının büyük bölümü, yarı odunsu çeliklerin sisleme altında köklendirilmesiyle üretilir. Kısaca:
- Sağlıklı ve çeşidi belli ağaçlardan, bir yaşlı sürgünlerden 12–15 cm boyunda, birkaç yapraklı çelikler kesilir.
- Çeliklerin dip kısmı köklenmeyi hızlandıran bir hormona (genellikle IBA) batırılır.
- Çelikler perlit gibi havalı bir ortama dikilir ve nemin sürekli yüksek tutulduğu sisleme serasında köklendirilir.
- Köklenen çelikler tüplere (poşetlere) aktarılır ve bir–iki yıl fidanlıkta büyütülür.
Bu yöntemle üretilen fidan, anne ağacın birebir kopyasıdır; yani Gemlik ağacından alınan çelik Gemlik fidanı olur. Çelikle üretilen fidanlar kendi kökü üzerinde büyür.
Aşıyla çoğaltma
Aşıda istenen çeşidin gözü ya da kalemi, bir anacın (tohumdan yetişmiş zeytin veya yabani zeytin) üzerine takılır. Zeytinde en çok kabuk aşısı ve yarma aşı kullanılır. Aşı, ağaçta kabuğun kolayca kalktığı ilkbahar döneminde (bölgeye göre genellikle nisan–mayıs) yapılır.
Zeytin Fidanı ve Öne Çıkan Ürünler
Delice (yabani zeytin) aşılama
Ege ve Akdeniz'in makilik alanlarında doğal olarak yetişen delice (yabani zeytin), kültür çeşitleriyle aşılanarak verimli zeytin ağacına dönüştürülebilir. Delicenin derin ve güçlü kök sistemi olduğu için aşılanan ağaç hızla gelişir. Devlet arazisindeki delicelerin aşılanması ve kullanımı izne tabidir; bunun için bölgenizdeki orman ve tarım müdürlüklerine danışmalısınız.
Fidan alırken yasal uyarı
Ülkemizde fidan üretimi ve satışı 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu'na tabidir. Kayıt dışı fidan üretimi ve satışı yasaktır. Bahçe kuracaksanız Tarım ve Orman Bakanlığı'nın yetkilendirdiği üreticilerden, sertifikalı ve etiketli fidan alın. Sertifikalı fidan kullanımı için devlet desteği de verilmektedir.
Zeytin hesaplama araçları
Zeytin fidanı hesaplama – arazime kaç zeytin fidanı sığar?
Zeytin verim hesaplama – zeytin ağaçlarımdan kaç kilo zeytin alırım?
Bakanlık örnek bahçe projesindeki ortalama değerlerdir (geleneksel bahçe). Sulama, bakım, çeşit ve var–yok yılına göre gerçek verim çok farklı olabilir.
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Ayrı sayfada hesaplayın: Zeytin fidanı hesaplama · Zeytin verim hesaplama
Kaynaklar
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı – Zeytin Bahçe Tesisi Projesi Fizibilite Raporu (Fidan Seçimi, 5553 sayılı Kanun)
- MEB MEGEP – Zeytin Yetiştiriciliği modülü (2013)
Zeytin hakkında diğer yazılar
- Zeytin Budama: Şekil, Verim ve Gençleştirme Budaması
- Zeytin Fidanı Nasıl Dikilir? Adım Adım Dikim
- Zeytin Fidanı Seçimi: Çeşit ve Kaliteli Fidan
- Zeytin Gübreleme ve Besin Eksiklikleri
- Zeytin Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Toplanır?
- Hasat Sonrası: Zeytinin Taşınması, Sıkımı ve Saklanması
- Zeytin Hastalıkları: Belirtiler ve Mücadele
- Zeytin İçin İklim ve Toprak İstekleri
- Zeytin Yetiştiriciliğinde En Sık Yapılan 10 Hata
- Zeytin Sulama: Ne Zaman, Ne Kadar, Hangi Yöntemle?
- Zeytin Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)
- Zeytinde Verim ve Ekonomi
- Yaşlı Zeytinliklerin Gençleştirilmesi ve Yeniden Dikim
- Zeytin Zararlıları: Zeytin Sineği, Güve, Koşnil ve Diğerleri