Gaziantep Nurdağı'da fidan arayanlar için mercimek yetiştiriciliğini 5 dönümlük örnek bir arazi üzerinden anlattık. Aşağıdaki hesaplama aracına kendi arazinizi yazarak kaç fidan gerektiğini ve beklenen verimi görebilirsiniz.
Standart ekim: sıra arası 20–30 cm; dekara 10–15 kg tohum.
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Ayrı sayfada hesaplayın: Mercimek tohumu hesaplama · Mercimek verim hesaplama
Mercimek, doğru ekim ve bakım yapıldığında yüksek verim potansiyeline sahip bir bitkidir. Ancak zamanla toprak yorgunluğu, hastalık birikimi veya iklimsel faktörler nedeniyle tarladaki verim düşebilir. Mercimek yetiştiriciliğinde sürdürülebilir bir döngü kurmak için eski alanları nasıl yönetmeniz gerektiğini bilmeniz gerekir.
Mercimek tarlanızda her geçen yıl ürün miktarı azalıyorsa, bunun birkaç temel sebebi olabilir:
Mercimek, tek yıllık bir bitki olduğu için zeytin veya meyve ağaçlarındaki gibi "budama ile gençleştirme" şansı yoktur. Bitki öldüğünde veya verimden düştüğünde tek seçenek alanı yenilemektir. Ancak bu yenileme sürecinde şu adımları izlemelisiniz:
Eski mercimek alanına yeniden ekim yapacaksanız, "toprak yorgunluğu" ve "hastalık döngüsü" en büyük düşmanınızdır. Yeniden ekim sürecinde şu stratejileri izleyin:
Unutmayın, mercimekte verim sadece tohumla değil, tarlanın geçmişiyle de ilgilidir. Toprağı dinlendirmek ve doğru çeşit-zaman eşleşmesini yapmak, uzun vadeli kazancınızın anahtarıdır.
Mercimek, doğru tekniklerle yetiştirildiğinde hem verimli hem de ekonomik değeri yüksek bir üründür. Ancak yanlış uygulamalar, toprağın yapısından ekim zamanına kadar birçok faktör, emeğinizin karşılığını almanızı engelleyebilir. İşte mercimek yetiştiriciliğinde en sık yapılan hatalar ve dikkat etmeniz gereken doğrular:
Bir ipucu daha: Mercimek yetiştiriciliğinde girdi maliyetlerini (mazot, gübre, tohum) iyi hesaplamak için bölgenizdeki güncel piyasa verilerini ve devlet desteklerini takip etmeniz, karlılığınızı korumanıza yardımcı olur.
Mercimek ekim zamanı yetiştirilecek çeşidin türüne göre değişir. Kırmızı mercimek Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde kışlık olarak Kasım ayında ekilirken; yeşil mercimek Orta Anadolu, Doğu Anadolu ve Batı Geçit Bölgelerinde yazlık olarak yetiştirilir. Yazlık çeşitlerin ekimi erken ilkbaharda, yani Şubat sonu ile Mart başı arasında yapılmalıdır. Trakya bölgesinde ise genellikle Mart ayı başında ekim gerçekleştirilir. Ekimde yaşanacak gecikmelerin doğrudan verim kaybına yol açacağını unutmamak gerekir.
En temel fark, bitkinin soğuğa dayanıklılığı ve ekim dönemidir. Kışlık çeşitler soğuktan etkilenmez ve bölgeye göre Kasım ayında ekilir. Yazlık çeşitler ise kışlık olarak ekilirse soğuktan zarar görür ve verim alınamaz. Tescilli kışlık çeşitlere örnek olarak Fırat-87, Kayı-91, Sazak-91, Seyran, Kafkas, Çiftçi ve Özbek verilebilir. Yazlık tescilli çeşitler arasında ise Sultan-I, Malazgirt-89, Erzurum-89, Alidayı ve Meyveci-2001 bulunmaktadır. Bölgenize en uygun çeşidi seçmek için yerel tarım müdürlüklerine danışabilirsiniz.
Yüksek verim almanın ilk şartı kaliteli tohumdur. İyi bir tohumluk; çimlenme gücü yüksek, karışıksız, temiz, dolgun taneli, hastalıksız ve herhangi bir sebeple fiziksel zarar görmemiş olmalıdır. Özellikle tohumla taşınabilen hastalıklardan korunmak için, ekilecek tohumun hastalıksız bir tarladan alınmış olması kritik önem taşır. Bölgenizdeki hastalıklara karşı genetik dayanıklılığı olan, yüksek verimli ve bölgeye adapte olmuş tescilli, sertifikalı tohumları tercih etmelisiniz.
Yabancı otlarla mücadele sadece mercimek verimini artırmakla kalmaz, aynı zamanda "görünmeyen" bir ekonomik fayda da sağlar. Yapılan etkili bir yabancı ot mücadelesi, mercimek veriminde %22 ile %35 arasında bir artış sağlayabilir. Daha da önemlisi, mercimek tarlasında yapılan bu mücadele, mercimekten sonra ekilecek olan buğdayın verimini de %11 oranında artırarak çiftçiye çift yönlü kazanç sağlar.
Mercimeğin derinlere inebilen kök yapısı ve kuraklığa karşı direnci sayesinde toprak seçiciliği oldukça azdır; hemen hemen her çeşit toprakta yetişebilir. Ancak en ideal sonuçlar için kumlu-tınlı, drenaj problemi olmayan, geçirgenliği iyi, besin maddelerince zengin ve pH değeri 6-8 (nötr'e yakın) olan topraklar tercih edilmelidir. Çok tuzlu topraklar üretimi sınırlandırırken, aşırı kireçli topraklarda yetişen mercimeklerin daneleri sert olur ve pişmesi zorlaşır.
Evet, verir. Kısa süreli de olsa tarla yüzeyinde su göllenmesi yaşanması, bitki gelişimini yavaşlatır. Ayrıca bu durum kök ve sap çürüklüğü gibi ciddi hastalıklara zemin hazırlar. Bu nedenle drenajı iyi, suyun birikmediği alanlar seçilmelidir.
Gübrelemede denge çok önemlidir. Özellikle azotlu gübrelerin aşırı verilmesi, bitkinin sadece yeşil aksamının (vejetatif kısım) çok fazla gelişmesine neden olur; bu da maalesef tohum verimini düşürür. Kök sistemini güçlendirmek ve olgunlaşmayı hızlandırmak için dekara (da) 5-6 kg fosfor (P2O5) verilmesi uygundur. İhtiyaç durumuna göre 3-4 kg/da potasyum (K) kullanımı da önerilir. Uygulama miktarları ve türü için mutlaka bölgenizdeki tarım uzmanlarına danışın.
Mercimekte nohutta olduğu gibi dane dökme problemi yoktur, bu yüzden bitkiler iyice olgunlaştığında sökülerek hasat edilir. Hasat edilen bitkiler kurutulması için yığın yapılır. Yığın yaparken kök kısımlarının yukarı gelmesine dikkat edilmelidir; böylece asılı kalan çakıldakların kolayca kuruması sağlanır. Bitkiler bir hafta boyunca bu şekilde kurutulmalı ve her tarafın eşit düzeyde kuruması için yığınlar zaman zaman çevrilmelidir. Tamamen kuruyan bitkiler daha sonra harman makineleri veya patoz ile harmanlanır.
Dünya mercimek üretiminde Kanada ilk sırada yer almaktadır ve üretimin yaklaşık %37,8'ini karşılamaktadır. Onu Hindistan takip etmektedir; ancak Hindistan, iklim değişikliği ve doğal afetler nedeniyle verim kaybı yaşayabilmektedir. Üçüncü sırada Avustralya yer alırken, Türkiye de yaklaşık 354 bin tonluk üretimi ile dünya genelinde dördüncü sırada önemli bir oyuncudur.
Mercimek üretiminde girdi maliyetleri; mazot, gübre (DAP gibi) ve tohum fiyatlarına doğrudan bağlıdır. Üreticinin karlılığı, ürün fiyatı ile bu girdilerin fiyatı arasındaki dengeye (pariteye) göre belirlenir. Devlet tarafından sağlanan ürün destekleri de toplam geliri ve işletme karlılığını doğrudan etkileyen önemli bir unsurdur.
Hastalıkla mücadelenin en etkili yolu, sağlıklı ve sertifikalı tohum kullanmaktır. Özellikle tohumla geçen hastalıkların (örneğin antraknoz gibi) önüne geçmek için, ekilen tohumun hastalıksız bir tarladan temin edilmesi şarttır. Bitkide hastalık belirtileri görüldüğünde, bölgenize özel ruhsatlı ürünler ve etiket dozları hakkında bilgi almak için mutlaka il/ilçe tarım müdürlüklerine veya ziraat mühendislerine danışmalısınız.
Öncelikle iklim koşullarına uygun çeşidi seçmeli, ekim zamanını (kışlık veya yazlık olmasına göre) kaçırmamalı ve toprağın drenaj durumunu kontrol etmelisiniz. Yabancı ot mücadelesini ihmal etmemek hem o yılın hem de bir sonraki yılın verimini korumak adına hayati önem taşır. Ayrıca aşırı azot kullanımından kaçınarak bitkinin sadece yaprağa değil, dane verimine odaklanmasını sağlamalısınız.
Mercimek rehberinin tamamını okumak istiyorsanız:Mercimek Yetiştirme Rehberi →
