Adana Fidancı – Nar Fidanı ve Yetiştiriciliği

Nar Zararlıları ve Mücadele Yolları: Unlu Bit, Harnup Güvesi ve Diğerleri

Nar bahçelerinde verim ve kaliteyi korumak, sadece ilaçlama yapmakla değil; zararlıların popülasyon dinamiklerini anlamak ve Entegre Zararlı Yönetimi (EZY) prensiplerini uygulamakla mümkündındır. Entegre mücadele; zararlının ekonomik zarar eşiğine ulaşıp ulaşmadığını saptayan, çevreye ve doğal düşmanlara en az zarar veren yöntemlerin bir arada kullanıldığı bir sistemdir. Bahçenizde sadece zararlıyı değil, onu baskılayan faydalı böcekleri de korumayı hedeflemelisiniz.

1. Nar Unlubiti (Planococcus citri) – En Kritik Zararlı

Fotoğraf: Unknown authorUnknown author · Public domain

Nar bahçelerinde unlubit mücadelesi, diğer zararlılara göre önceliklidir çünkü bu zararlı, diğer pek çok zararlıyı da bahçeye davet edebilir.

Zarar şekli: Bitki öz suyunu emerek beslenir. Salgıladığı tatlımsı sıvı madde (ballı madde), meyve, yaprak ve sürgünlerde fumajine (siyah küf tabakası) oluşmasına neden olur. Bu siyah tabaka fotosentezi engeller, bitki gelişimini zayıflatır ve meyvenin pazar değerini düşürür. Ayrıca salgıladığı bu tatlı madde; Harnup güvesi ve Portakal güvesi gibi zararlıları, ayrıca karıncaları cezbeder. Karıncalar, unlubitleri ağaçtan ağaca taşıyarak yayılımı hızlandırırken, bahçedeki faydalı böcekleri de uzaklaştırabilir.

Takip: Unlubit yumurta kümeleri haziran-temmuz aylarında ana gövde ve kök boğazındaki kabuk çatlaklarında; meyvelerde ise temmuz ayının ikinci yarısından itibaren görülmeye başlar. Yumurtadan çıkan nimfler meyve sap dibinde, meyvelerin birbirine temas ettiği yerlerde ve meyve kaliksinde (meyve tacı) yoğunlaşır.

Mücadele: Unlubit çok geniş bir konukçu yelpazesine sahiptir (zeytin, dut, bağ, muz vb.). Mücadelede öncelikle unlubit popülasyonunu düşürmeye odaklanılmalıdır. Kimyasal mücadele zorunluysa, doğal düşmanlara zarar vermeyen, ruhsatlı ve çevre dostu ürünler tercih edilmelidir. İlaçlama için uygun zaman ve doz konusunda mutlaka il/ilçe tarım müdürlüğüne danışın.

2. Harnup Güvesi (Eupoecilia ambiguella)

Zarar şekli: Larvalar yaşamlarının bir kısmını meyve tacı (kaliks) ve meyve içerisinde geçirir. Temmuz ayından itibaren yumurtalarını meyve tacına veya stamenlerin arasına bırakır. İlk dönemlerde meyve tacında beslenen larvalar, 3. dönemde meyve içine girerek tanelerde beslenmeye başlar. Zararın ilk belirtisi meyve kabuğunda kahverengileşme ve beneklenmedir; ardından kabukta çökme, çatlama ve meyvede tamamen çürüme görülür. Bu çürümeye, larvanın bulaştırdığı çürükçül mantarlar da eşlik eder.

Mücadele: Larvanın meyve içinde olması nedeniyle kimyasal mücadele oldukça güçtür. Bu nedenle kültürel önlemler ve unlubit mücadelesiyle dolaylı koruma çok önemlidir.

3. Nar Yaprakbiti (Aphis spp.)

Fotoğraf: Bibliographisches Institut Leipzig · Public domain

Zarar şekli: Yaprak altında, sürgün uçlarında, çiçek ve meyveler üzerinde koloniler kurarak beslenir. Bitki öz suyunu emerek bitki gelişimini durdurur. Salgıladığı tatlı madde sonucunda yine fumajin (siyah küf) oluşumuna yol açarak ürün kalitesini düşürür.

Risk Faktörleri: Sık dikim yapılmış, düzenli budanmamış (havasız kalmış) ve nem oranı yüksek bahçelerde daha yoğun görülür.

4. Zararlı ve Faydalı Akarlar – Takip ve Sayım Nasıl Yapılır?

Akar zararlıları (örneğin kırmızı örümcekler) ve onların doğal düşmanı olan faydalı akarların yoğunluğunu belirlemek için laboratuvar hassasiyetinde bir izleme yapılmalıdır.

İzleme Yöntemi: Bahçeyi temsil edecek şekilde, bahçenin farklı yön ve yüksekliklerinden seçilen 10 ağaçtan (ocak) toplam 100 adet yaprak (her ağaçtan 10 adet) toplanmalıdır. Bu örnekler bir polietilen torbada, buz kutusu içerisinde laboratuvara ulaştırılmalıdır. Laboratuvarda yapraklar fırçalanarak akarların vazelinli cam üzerine düşmesi sağlanabilir veya mikroskop altında doğrudan sayım yapılabilir.

Sayımlar: Vejetasyon süresince 1-2 hafta veya ayda bir aralıklarla; tomurcuk, çiçek, yaprak ve meyve üzerindeki zararlı ve faydalı türler kayıt altına alınmalıdır. Sayımlar gözle veya el lupu ile yapılabilir.

5. Genel Bahçe Yönetimi ve Önlemler

• Gübreleme ve Besleme: Yaprak analizlerine göre hareket edilmelidir. İyi yanmış çiftlik gübresi (genç ağaçlarda 10-15 m³/da, yaşlılarda 25-30 m³/da) ve bakla, fiğ gibi bitkilerle yapılan yeşil gübreleme toprağı azotça zenginleştirir. Ancak aşırı azot (N) kullanımı meyvenin geç olgunlaşmasına ve soğuk zararlarına karşı hassasiyet oluşmasına neden olabilir.
• Kültürel Önlemler: Düzenli budama yaparak ağaç içindeki hava sirkülasyonunu artırmak, unlubit ve yaprak biti gibi nem seven zararlıların yoğunluğunu azaltır.
• Biyolojik Dengenin Korunması: Zararlı popülasyonunu kontrol altında tutan faydalı böceklerin ve akarların korunması için geniş spektrumlu, çevreye zarar veren ilaçlardan kaçınılmalıdır.

Nar Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Toplanır?

Nar yetiştiriciliğinde hasat zamanı ve yöntemi; meyvenin kalitesini, raf ömrünü ve ticari değerini belirleyen en kritik aşamalardan biridir. Yanlış zamanda yapılan hasat, meyvelerin erkenden çatlamasına veya kalitesinin düşmesine neden olabilir.

Narın hasat olgunluğu nasıl anlaşılır?

Nar, klimakterik olmayan bir meyvedir; yani toplandıktan sonra şeker ve asit dengesi değişerek olgunlaşmaya devam etmez. Bu nedenle hasat zamanını doğru belirlemek hayati önem taşır. Olgunluk şu belirtilerle takip edilebilir:

• Renk ve Görünüm: Meyveler çeşidine özgü rengi ve iriliğini aldığında hasada hazır demektir. Meyvenin uç kısmındaki kaliks (taç görünümü) dışarıya doğru açılmaya başladığında ve stamenler kuruduğuna dikkat edilmelidir.
• Şeker ve Asit Oranı: En güvenilir yöntem şeker/asit oranına bakmaktır. Örneğin, Hicaz çeşidinde asitlik %1.8'in altında, çözünür şeker miktarı %17 civarında ve şeker/asit oranı 10 seviyelerinde olmalıdır. 'Wonderful' gibi diğer çeşitlerde bu değerler farklılık gösterebilir.
• Fiziksel Test: Deneyim kazanan üreticiler, meyveye hafifçe vurarak içinden metalik bir "çın" sesi gelip gelmediğini dinleyerek de olgunluk testi yapabilirler.

Hasat zamanı ne zamandır?

Hasat dönemi, bitkinin çiçeklenme döneminden yaklaşık 135-170 gün sonra, genellikle Eylül ile Kasım ayları arasında gerçekleşir. Ancak bu süre şu faktörlere göre değişebilir:

• Çeşit Farkı: Erken olgunlaşan çeşitler Ağustos sonuna doğru hasat edilebilirken, geççi çeşitler Ekim veya Kasım başına kadar ağaçta kalabilir.
• İklim Etkisi: Nar, meyvesini olgunlaştırmak için yüksek sıcaklık toplamına ihtiyaç duyar. Çok sıcak veya çok soğuk geçen sezonlar hasat takvimini kaydırabilir.

Doğru toplama yöntemi nasıl olmalıdır?

Meyvelerin zarar görmeden ve uzun süre dayanacak şekilde toplanması için şu adımlar izlenmelidir:

• Makas Kullanın: Meyveler dalından koparılırken mutlaka makas kullanılmalıdır. Meyve sapı, dalda mümkün olduğunca kısa bırakılacak şekilde kesilmelidir.
• Parça Parça Hasat: Nar ağaçları her zaman aynı anda çiçek açmayabilir. Bu nedenle sezon boyunca iki ila dört kez, meyveler olgunlaştıkça parça paracı hasat yapılması önerilir.
• Hasat Sonrası İşlem: Taze tüketim için ayrılan meyveler yıkanıp sınıflandırılmalıdır. Depolama yapılacaksa, meyvelerin nem kaybını önlemek ve raf ömrünü uzatmak için uygun soğuk hava depolarına alınması faydalıdır.

Hasatta yapılan hatalar ve dikkat edilmesi gerekenler

• Meyve Çatlaması: En büyük risklerden biridir. Olgunluk ilerledikçe hasat edilmeyen meyvelerde, iç basıncın kabuğa baskı yapmasıyla çatlamalar artar. Bu durum verim kaybına yol açabilir.
• Geç Hasat Riski: Tam olgunluğu beklemek meyve çatlamasına, çok erken hasat etmek ise meyve kalitesinin (şeker ve renk) düşük olmasına neden olur.
• Fiziksel Zararlar: Dalların meyvelere sürtünmesi veya şiddetli rüzgarlar meyve kalitesini düşürebilir. Ayrıca, ağaçlar büyüdükçe ağırlaşan dalların kırılmasını önlemek için herekleme (destekleme) yapılmalıdır.
• Hijyen ve İmha: Hasat sırasında ağaç üzerinde kalan veya yere dökülen meyveler, zararlıları çekmemesi için mutlaka toplanmalı ve imha edilmelidir (gömülmelidir).