Bursa Karacabey Fidancı – Kiraz Fidanı ve Yetiştiriciliği

Kiraz Hasat Sonrası: Taşıma, Soğuk Zincir ve Doğru Depolama Yöntemleri

Kiraz, ince kabuklu ve hassas bir meyve yapısına sahiptir. Klimakterik olmayan bir meyve olduğu için hasat sonrası nefes alma hızı düşü meyve olsa da, raf ömrü oldukça kısadır. Ağaçtan koparıldığı andan itibaren doğru adımların atılmaması, meyvenin hızla yumuşamasına, ağırlık kaybetmesine ve kalitesinin bozulmasına neden olur.

Hasat ve Taşıma Esnasında Dikkat Edilmesi Gerekenler

Kirazın kalitesini korumak, meyve henüz dalındayken başlar ve toplama anında devam eder.

• Toplama kapları: Meyvelerin ezilmemesi için toplama kapları büyük olmamalı ve aşırı doldurulmamalıdır. Kapların iç yüzeyi mutlaka yumuşak ve hijyenik olmalıdır.
• Güneş ve rüzgar teması: Hasat edilen kirazlar, kısa süreliğine bile olsa güneş ışığına ve rüzgara maruz bırakılmamalıdır.
• Ayıklama: Eğer bahçede hızlı bir ayıklama yapılacaksa, bu işlem bahçenin en gölge ve en serin yerinde, çok hızlı bir şekilde gerçekleştirilmelidir.
• Sıcaklık yönetimi: Hasat mevsiminde bahçe sıcaklıkları 30 °C'nin üzerine çıkabilmektedir. Meyvenin üzerindeki bu yüksek sıcaklığı düşürmek, hasat sonrası ömrü yakalamak için hayati önem taşır.
meyvelerin çekirdek evi sıcaklığının 2 °C'ye kadar düşürülmesi için hydrocooling (su ile soğutma) yöntemi kullanılabilir. Bu işlemde kullanılan suyun sıcaklığı 0 - 0,5 °C arasında olmalıdır. Su içerisinde mikrobiyal yükü azaltmak için kalıntı bırakmayacak şekilde klor bileşikleri (25 - 50 ppm) kullanılabilir.

Kiraz Depolama Koşulları ve Raf Ömrü

Kirazın raf ömrünü uzatmak için sıcaklık ve nem dengesi çok hassas bir şekilde ayarlanmalıdır.

• Soğuk zincir: Ön soğutma işleminden sonra, tüm tedarik zinciri boyunca soğuk zincir asla kırılmamalıdır.
• Modifiye Atmosfer (MAP): Uygun ambalajlama (MAP poşetleri) ile 0 °C sıcaklıkta ve %90 - 95 bağıl nem koşullarında kirazlar 45 - 55 gün kadar muhafaza edilebilmektedir.
• Kontrollü Atmosfer: Daha profesyonel sistemlerde 0 °C sıcaklık, %90 - 95 nem, %6 - 8 O₂ ve %8 - 10 CO₂ seviyelerinde depolama yapılabilmektedir.
• Vişne için not: Vişnelerde uzun süreli soğuk depolama pek mümkün değildir. Vişne meyveleri -1 ºC sıcaklıkta ve %90 nemde en fazla 1 hafta muhafaza edilebilir; daha uzun bekletmelerde renk matlaşması ve tat bozulması görülür.

Kaliteyi Artıran Uygulamalar

Meyve kalitesini korumak ve depolama süresini uzatmak için bilimsel olarak önerilen bazı yöntemler bulunmaktadır:

• Melatonin uygulaması: Yapılan araştırmalar, melatonin uygulamasının meyve eti sertliğini korumada ve ağırlık kaybını azaltmada etkili olduğunu göstermektedir.
• UV-C ve Sıcak Su: Özellikle 'Regina' gibi çeşitlerde, UV-C ışığı uygulaması meyvenin 20 gün boyunca başarılı bir şekilde depolanmasına yardımcı olabilmektedir. Sıcak su ve UV-C kombinasyonları da kalite parametrelerini korumada etkili yöntemler arasındadır.

Tohum Saklama ve Muhafaza

Eğer kiraz tohumu elde etmek ve saklamak istiyorsanız, şu kurallara uymalısınız:

• Kaynak: Rastgele tohum almak risklidir; tohumun hangi ağaçtan alındığı, nasıl temizlendiği ve kurutulduğu mutlaka bilinmelidir.
• Seçim: Tohumlar iyi olgunlaşmış, taze ve hastalık/zararlıdan etkilenmemiş meyvelerden alınmalıdır.
• İşlem: Meyveden çıkarılan tohumlar yıkanmalı ve mutlaka gölgede kurutulmalıdır. Güneş altında kurutma çimlenmeyi olumsuz etkiler.
• Saklama: Tohumlar havadar, nemsiz ve farelerden korunmuş küçük bez torbalarda muhafaza edilmelidir.

Kiraz Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)

Aşağıdaki takvim Türkiye genelindeki kiraz yetiştiricileri için hazırlanmış bir rehberdir. İklim koşullarına göre işlerin zamanlaması değişebilir; sahil bölgelerinde süreçler daha erken başlarken, iç kesimlerde (don riskinin olduğu yerlerde) daha geç tamamlanır. Tarihleri bahçenizin sürgün gelişimine, hava sıcaklığına ve ağaçlarınızın yaşına göre mutlaka ayarlayın.

Ocak – Şubat

• Kış Budaması: Ağaçlar uyku (dormant) dönemindeyken budama yapılmalıdır.
• Şekil Budaması: Genç ağaçlarda nihai formun (4-5 katlı yapı) oluşturulması için budama işlemleri yürütülme dönemidir.
• Hastalık Kontrolü: Ağaçlarda görülen hastalıklı dalların temizlenmesi ve çıkarılması.
• Toprak Hazırlığı: Eğer yeni bir bahçe kurulacaksa, dikim öncesi toprak hazırlığı ve çukur açma planlarının yapılması.

Mart – Nisan

• Tepe Kesimi: Gözler iyice kabardığında, yeni oluşacak dalların geniş açılı olması için tepe kesimi yapılmalıdır (aşı gözünün karşı yönündeki uygun bir gözden yaklaşık 70 cm civarında).
• Gübreleme: Azot uygulamalarının ilk dilimi bu dönemde yapılabilir.
• Sulama Yönetimi: Kurak geçen yıllarda, çiçeklenme döneminde toprağın yeterince nemli olduğundan emin olunmalıdır.
• Fidan Dikimi: Sonbahar dikimlerinin ardından, uygun iklim şartlarında yeni fidan dikimi planlanabilir.

Mayıs – Haziran

• Çiçeklenme Dönemi: Çiçek dökümünden sonra azotlu gübrelemenin ikinci dilimi uygulanabilir.
• Sulama Takibi: Kiraz çok suyu sevmez ancak kuraklıktan da etkilenir. Çiçeklenme döneminde nem dengesi korunmalıdır.
Döllenme Kontrolü: Bahçede dölleyici (Starks Gold, Merton Late, B. Gauçher, Noble, Jübile gibi) çeşitlerin varlığı ve durumu kontrol edilmelidir.
• Yabancı Ot Mücadelesi: Genç ağaçlarda ara tarımı ve yabancı ot kontrolü yapılmalıdır.

Temmuz – Ağustos

• Yaz Budaması: Ağaçların formunu korumak ve ışık almasını sağlamak amacıyla Temmuz sonuna kadar devam edebilen yaz budaması işlemleri.
• Gübreleme: Hasat sonrası üçüncü dilim azot uygulaması yapılabilir.
• Toprak İşleme: Ağustos-Eylül aylarında, dikim yapılacak alanlar için 90 cm aralıklarla baklava dilimi şeklinde dip kazana sürüm yapılmalıdır.
• Zararlı Takibi: Kiraz sineği mücadelesi için yabancı ot kontrolü ve gerekli durumlarda ruhsatlı ürünlerle mücadele.

Eylül – Ekim

• Hasat Sonrası Bakım: Hasattan hemen sonra, yeni oluşacak çiçek gözlerinin gelişimi için sulama yapılmalıdır.
• Gübreleme: Bölgesel alışkanlıklara göre fosforlu ve potasyumlu gübrelerin (varsa) uygulanması.
• Toprak Hazırlığı: Sonbaharda yüzlek toprak işleme yapılmalıdır; bu işlem kiraz sineği mücadelesine de katkı sağlar.
• Yeni Dikim Hazırlığı: Sonbahar dikimleri için fidanların temini ve çukur açılması (50-60 cm genişlik, 60 cm derinlik).

Kasım – Aralık

• Sonbahar Dikimi: Fidanların dikimi için en uygun dönemlerden biridir. Dikim sırasında toprak tavında olmalıdır.
• Kök Bakımı: Dikim öncesi yaralı köklerin kesilmesi ve kök tuvaleti (fungusit uygulaması) yapılması.
• Malçlama: Sonbahar dikimlerinde don tehlikesi varsa, fidanları korumak için malç uygulaması yapılmalıdır.
• Gübreleme: Dikim çukurlarına yanmış ahır gübresi veya gerekli görülen fosfor/azot takviyelerinin karıştırılması.

Kiraz Yetiştiriciliğinde Verim, Ekonomi ve Üretim Verileri

Kiraz ağacı ne zaman verim verir?

Kiraz ağaçlarında meyve verme süreci ağacın yaşına göre değişiklik gösterir. Genç ağaçlarda 3. yaştan itibaren tek tük meyveler görülmeye başlanır. Ağaçlar 5-6 yaşında verim dönemine girse de, ekonomik anlamda tam verime yatması 1asyon 12 yaş arasına kadar sürer. İyi bakılan, hastalık ve zararlılardan korunan, yerini sevmiş bazı numunelik ağaçların 100 yaşını geçtikleri halde verim vermeye devam ettiği bilinmektedir. Bu da kiraz bahçesinin uzun vadeli bir yatırım olduğunu gösterir.

Bir ağaç kaç kilo meyve verir?

Kirazda ağaç başına düşen verim; toprağın yapısına, ağacın yaşına, anacın cinsine, sulama imkanlarına ve yapılan bakıma göre çok değişir. Türkiye koşullarında ağaç başına ortalama verim 25-30 kg civarındadır. Bazı yıllarda yapılan ölçümlerde bu verimin 33 kg/ağaç seviyelerine çıktığı da görülmüştür. Verim miktarını artırmak için ağacın besleme ihtiyacına dikkat edilmelidir.

Verimi ve kaliteyi etkileyen temel unsurlar nelerdir?

Kirazda meyve kalitesini ve miktarını belirleyen en kritik faktörler şunlardır:

• Besleme ve Gübreleme: Verim döneminde alınan her ton meyve için 14 kg azot, 3 kg saf fosfor, 10 kg saf potasyum, 1,8 kg magnezyum ve 9,9 kg kalsiyum önerilmektedir. Özellikle kalsiyum, meyvede çatlamaları önlemek ve kaliteyi artırmak için hayati önem taşır.
• Element Eksiklikleri: Çinko eksikliği yapraklarda küçülme ve rozetleşmeye neden olur. Bor ihtiyacı ise tomurcuk kabarması ile çiçeklenme arasındaki dönemde artar; bor, meyve tutumunu doğrudan etkiler.
lag
• Toprak ve Bakım: Toprağın yapısı, sulama düzeni ve ahır gübresi kullanımı ağacın kondisyonunu ve dolayısıyla verimi doğrudan etkiler.

Türkiye'nin dünyadaki yeri ve ekonomi

Türkiye, kiraz üretiminde dünya genelinde birinci sırada yer alan çok önemli bir üreticidir. Dünya kiraz üretiminin yaklaşık %13'ü ile %27'sine (veriler yıllara göre farklılık göstermektedir) Türkiye tek başına sahip olabilmektedir. Üretim değerleri açısından bakıldığında ise Türkiye, dünya üretim payına oranla daha düşük bir ekonomik değere sahip olabilmektedir. Bu durum; ürünün çeşidine, paketleme, ilaçlama ve pazarlama stratejilerine bağlıdır. Katma değeri artırmak için yetiştiricilikten pazarlamaya kadar tüm süreçlerin iyileştirilmesi gerekmektedir.

Öne çıkan kiraz çeşitleri

Bölgeye ve kullanım amacına (sofralık veya sanayi) göre farklı çeşitler tercih edilmektedir. Yaygın olarak bilinen bazı çeşitler şunlardır:

• 0900 Ziraat
• Merton Premier
• Merton Bigarreau
• Merton Marvel
• Merton Late
• Karabodur
• Karagevrek
• Lambert