Bursa Yıldırım Fidancı – Erik Fidanı ve Yetiştiriciliği

Erik Ağacında Gübreleme Rehberi: Ne Zaman, Hangi Gübre Verilmeli?

Erik yetiştiriciliğinde yüksek verim ve kaliteli meyve almanın yolu, ağacın ihtiyacı olan besini doğru zamanda ve doğru miktarda vermekten geçer. Erik, her yıl topraktan önemli miktarda besin maddesi kaldırır. Eğer bu eksilen besinler yerine konmazsa, ağacın gelişimi durur ve meyve kalitesi düşer. Ancak "tahminle" gübreleme yapmak, toprağın tuzlanmasına veya ağacın yanlış yönlenmesine sebep olabilir. Bu yüzden erikte gübreleme planı mutlaka toprak ve yaprak analizi sonuçlarına dayanmalıdır.

Gübreleme öncesi ilk adım: Analiz

Gübreleme yapmadan önce mutlaka toprak tahlili yaptırmalısınız. Verilecek gübre miktarı; toprağın yapısına, ağacın yaşına, verim durumuna, ekolojik koşullara ve alınan ürün miktarına göre değişir. Ayrıca, 15 Temmuz ile Ağustos başı arasındaki dönemde alınacak yaprak örnekleri ile hasat sonrası yapılacak toprak analizleri, ağacın besin durumunu en doğru şekilde ortaya koyar. Analiz sonuçlarını mutlaka bir ziraat mühendisine veya il/ilçe tarım müdürlüğüne yorumlatın.

Temel besin elementleri ve görevleri

• Azot (N): Ağacın sürgün ve yaprak gelişimini sağlar. Erik ağaçları azotu hem sülfat hem de nitrat formunda kullanmayı sever. Dikkat: Haziran ortasından sonra azotlu gübre uygulaması önerilmez; çünkü bu durum meyve rengini azaltır, sürgünleri aşırı uzatır ve ağacı kış soğuklarına karşı hassaslaştırır.
• Fosfor (P): Kök gelişimi ve çiçeklenme için hayati önem taşır.
• Potasyum (K): Meyve kalitesi, iriliği ve dayanıklılığı üzerinde doğrudan etkilidir.
• Kalsiyum (Ca) ve Bor (B): Bu mikro elementler meyve kalitesini, meyve yapısını ve raf ömrünü doğrudan etkiler.
• Organik Madde: İyi yanmış çiftlik gübresi, toprağın fiziksel yapısını iyileştirir ve organik maddece zenginleşmesini sağlar.

Besin eksikliği belirtileri

Toprakta veya yaprakta görülen değişimler, ağacın "aç" olduğunun işaretidir:

• Azot Eksikliği: Yapraklarda sararma (kloroz) ve zayıf sürgün gelişimi görülür.
• Fosfor Eksikliği: Gelişme yavaşlar ve dallar arasındaki boğum araları kısalır.
• Potasyum Eksikliği: Meyve kalitesinde düşüş ve ağacın çevresel streslere karşı direncinin azalması.

Gübreleme zamanı ve uygulama yöntemi

Gübreyi sadece vermek yetmez, doğru zaman ve doğru yer çok önemlidir:

• Kış Başı: Fosforlu ve potasyumlu gübreler bu dönemde verilmelidir. Genç ağaçlarda taç izdüşümü çevresine, meyve veren ağaçlarda ise sıralar arasına uygulanmalıdır.
• Kış sonunda, yani ilkbahar gelişmesi başlamadan hemen önce azotlu gübreler verilmelidir.
• Organik Gübreleme: 2 yılda bir, meyve veren ağaç başına yaklaşık 50 kg iyi yanmış çiftlik gübresi verilmesi faydalıdır. Ayrıca toprağın yapısını düzeltmek için 2 yılda bir yeşil gübreleme de yapılabilir.
• Uygulama Alanı: Kimyasal gübreler, ağacın gövdesiyle temas etmeyecek şekilde, ağacın taç izdüşümü (dalların yere değdiği halkanın altı) içerisine uygulanmalıdır.

Gübre miktarları; ağacın yaşına, toprağın pH değerine (pH 6,5 idealdir) ve analiz sonuçlarına göre belirlenmelidir. pH değeri 6,5'in altında olan topraklarda amonyum sülfat kullanımından kaçınılmalıdır. Yanlış doz ve yanlış zaman, emeğinizi ve kazancınızı riske atar. Hassas uygulamalar için mutlaka ruhsatlı ürünler kullanın ve etiket dozlarına uyun.

Erik Budama Rehberi: Şekil Verme, Verim Artırma ve Bakım Teknikleri

Erik yetiştiriciliğinde budama, ağacın verimini, meyve kalitesini ve ağaç ömrünü doğrudan etkileyen en kritik bakım işlemidir. Erik meyveleri, bir önceki yıl oluşmuş dallar ve bu dallar üzerindeki buket dallar üzerinde meydana gelir. Bu nedenle budama yaparken meyve taşıyan dalları korumak, ağacın iç kısmının ışık ve hava almasını sağlamak temel amaç olmalıdır.

Şekil (Terbiye) Budaması nasıl yapılır?

Dikimden sonraki ilk 3-5 yıl, ağacın iskeletini oluşturmak için şekil budaması yapılmalıdır. Bu dönemde yapılacak budamalar, ağacın meyveye yatmasını geciktirmemesi için dikkatli yönetilmelidir. Genç ağaçlarda aşırı kesimden kaçınılmalıdır.

• Terbiye Sistemleri: Çeşide göre sistem değişir. Japon grubu (örneğin Santa Rosa, Wickson) dik büyüdüğü için bu ağaçlarda yayvan büyüme teşvik edilmelidir. Avrupa grubu eriklerde ise dik gelişimi kontrol etmek için "merkezi terbiye" sistemi uygundur.
• Goble (Vazo/Kâse) Sistemi: Daha çok nemli bölgelerde tercih edilir. Ağacın orta kısmının açılarak ışık ve hava akımının sağlanması amaçlanır. Ana gövde üzerinde farklı yönlere bakan 3-5 ana dal oluşturulur.
• Dal Açısı: Dalların ana gövdeden çıkış açısının 45-60 derece aralığında olması yeterlidir. Eğer ağaç çok dik büyüyorsa, sürgünler dışa bakan göz üzerinden budanarak ağaç yayvanlaştırılabilir.
• Genç Ağaçlarda Dikkat: İkinci ve üçüncü yıllarda yan dallar oluşturulmaya çalışılmalı; dalların aynı noktadan çıkmamasına ve birbirine girmemesine özen gösterilmelidir.

Verim ve Ürün Budaması nasıl olmalıdır?

Verim çağındaki ağaçlarda amaç, meyve kalitesini korumak ve ağacın yükünü dengelemektir. Erikte meyveler mayıs buketlerinde oluştuğu için bu dallara zarar verilmemelidir.

• Budama Sıklığı: Ürün budaması her yıl yapılmak zorunda değildir; ancak her yıl veya iki yılda bir hafif şekilde yapılabilir.
• Yapılacak İşlemler: Sıkışıklık yapan, birbirine rakip olan, kuru, kırık veya obur (ağacın enerjini tüketen) dallar dipten kesilerek ağaçtan uzaklaştırılmalıdır.
• Japon Grubu Farkı: Japon erikleri daha kuvvetli çiçek tomurcuğu oluşturduğu için bu türlerde budama biraz daha sert yapılabilir. Bu, hem meyve seyreltmesine yardımcı olur hem de 3-4 yılda bir yeni sürgün oluşumunu teşvik eder.
• Yükseklik Kontrolü: Ağacın tepe yüksekliğinin 3-4 metre civarında tutulması, bakım ve hasat kolaylığı açısından önemlidir.

Yaz Budaması ve Dal Açımı neden önemlidir?

Erik ağaçlarında istenilen terbiye sistemini tam anlamıyla oluşturmak için yaz aylarında mutlaka dal açımı ve yaz budaması yapılmalıdır. Bu işlem, ağacın daha erken ürüne yatmasını sağlar ve gereksiz besin harcanmasını engeller.

Yazın yapılacak dal açımlarında, dalları istenen açıda tutmak için dal ile gövde arasına bir kargı yerleştirilip rafya ile gövdeye veya yere bağlanabilir. Özellikle ağaçların ilk yıllarında dalların gövdeden çıkış açısını genişletmeye özen gösterilmelidir.

Budamada Hastalık ve Zararlı Önlemleri

Budama işlemleri, ağaçlarda enfeksiyon riskini de beraberinde getirir. Özellikle kış donları sırasında oluşan kabuk çatlakları ve budama yaraları hastalıkların giriş kapısıdır.

• Budama Aletleri: Budama makaslarını her ağaçtan sonra mutlaka temizlemelisiniz. Kuru dallarda bulunan hastalık etmenleri (konidiosporlar) yağmur, böcek veya kirli aletlerle diğer ağaçlara kolayca bulaşabilir.
• Kanser Belirtileri: Eğer bir dalda kanser belirtisi (kahverengi bantlar veya kırmızımsı kahverengi hatlar) görürseniz, hastalıklı kısmı sağlıklı dokunun üzerine kadar uzunlamasına keserek uzaklaştırmalısınız.
• Yara Yönetimi: Erik ağaçlarında kalın dal kesimleri ağacın zamk çıkarmasına neden olabilir; bu yüzden kesimlerin uygun şekilde yapılması gerekir.

Erik Hastalıkları: Belirtiler, Nedenleri ve Korunma Yolları

Erik yetiştiriciliğinde başarılı bir verim almanın yolu, hastalığı henüz belirti vermeden fark etmekten geçer. Erik ağaçları; nemli, hava akımının az olduğu ve budama hatalarının yapıldığı bahçelerde hastalıklara karşı oldukça savunmasızdır. Mücadelede en temel kural, kimyasal ilaçlardan önce bahçe hijyenini sağlamaktır. İlaçlama yapmanız gerektiğinde ise mutlaka ruhsatlı ürünleri, etiket dozunda ve zamanında kullanmalı, uygulama öncesinde mutlaka il/ilçe tarım müdürlüklerine danışmalısınız.

1. Monilya (Monilinia fructicola)

Fotoğraf: Mary Ann Hansen · CC BY 3.0 us

Belirtiler: Bu mantar hastalığı çiçek, meyve ve sürgünlerde ciddi hasar bırakır. Çiçekler kahverengileşerek dal üzerinde kurur ve "mumyalaşmış" bir görünüm alır. Meyvelerde ise çürüklük görülür; meyve yüzeyinde kahverengi, ıslak görünümlü lekeler oluşur. Hastalık ilerledikçe meyve üzerinde kahverengi mantar tüyleri (püstüller) belirginleşir.

Nasıl yayılır? Yüzey nemi ve ılıman sıcaklıklar hastalığın gelişimini hızlandırır. Rüzgar, dolu, böcekler veya mekanik yaralar meyvenin enfekte olmasını kolaylaştırıcı etkendir. Hastalık etmeni, kışın enfekte olmuş meyvelerde (mumya meyveler) ve eski meyve saplarında kışı geçirir.

Korunma ve Mücadele:

• Sonbahar döneminde bahçedeki tüm hastalıklı dalları ve siyah kabuklu, kurumuş "mumya" meyveleri toplayıp bahçeden uzaklaştırmalısınız.
• Meyve ağaçlarında meyve yüzeyinde yaralanmaları önlemek için dikkatli hasat yapın.
• Hastalıkla mücadelede ruhsatlı fungisitler kullanılabilir; ancak en önemli adım bahçe temizliğidir.

2. Bakteriyel Kanser ve Zamklanma (Pseudomonas syringae)

Fotoğraf: Dr. Jan Hinrichs-Berger, Landwirtschaftliches Technologiezentrum Augustenberg, K · CC BY-SA 4.0

Belirtiler: Gövde, ana dallar ve sürgünlerde kanserler oluşur. Bu kanserlerin yüzeyi ıslak ve yanık görünümlü olabilir; bu bölgelerden dışarıya doğru zamk çıkışı gözlenir. İnce dallarda ve sürgünlerde yanıklık, kabukta ise esmer, çökük lekeler görülür. Şiddetli vakalarda dallar tamamen kuruyabilir.

Nasıl yayılır? Bakteriler, kışın kanserli dokulardaki kabuk çatlaklarında kışı geçirir. İlkbaharda bakteriler çoğalmaya başlar; yağmur damlalarıyla çiçeklere ve genç yapraklara yayılır. Budama yaraları ve gözlerdeki çatlaklar bakterinin bitkiye girmesi için en uygun kapılardır.

Korunma ve Mücadele:

• Budama işlemlerini ağaçlar tam uyku (dormansi) halindeyken, yani Ocak ve Şubat aylarında yapın.
• Budama yaparken kullandığınız makasları her ağaç geçişinde dezenfekte edin.
müsadenin olduğu dönemlerde, ağaçlar uyku halindeyken bakırlı preparatlar kullanılabilir.
• Yaz sonuna doğru aşırı azotlu gübreleme yapmaktan kaçının; çünkü aşırı sulu ve taze sürgün gelişimi bakterinin enfekte olmasını kolaylaştırır.
• Hastalık belirtisi gösteren dalları, kanserli bölgenin 5-10 cm altından keserek bahçeden uzaklaştırın.

3. Yaprak Delen / Çil (Schizomelas / Çil benzeri etkiler)

Belirtiler: Yapraklarda küçük, yağ yeşili veya sarımtırak haleli lekeler oluşur. Zamanla bu lekeler morumsu-kahverengi bir renk alır, kurur ve yapraktan düşer. Bu durum yaprağın "saçma ile delinmiş" gibi görünmesine neden olur. Ayrıca tomurcuklar da kuruyabilir.

Korunma ve Mücadele:

• Sonbahar döneminde hastalıklı dalları budayarak kesin ve bu dalları mutlaka yakarak imha edin.
• Bahçedeki bitki temizliğine (sanitasyon) her zaman önem verin.

4. Erik Pası (Gymnosporangium asiaticum / Tranzschelia türleri)

Fotoğraf: Atsushi Nakajima · CC BY 4.0

Belirtiler: Hastalığın ilk belirtileri Mayıs-Haziran aylarında yaprağın üst yüzeyinde parlak sarı renkli lekeler şeklinde görülür. Daha sonra yaprağın alt yüzeyinde bu lekelerin altında turuncu renkli püstüller (kabarcıklar) oluşur. Yaz sonuna doğru bu püstüller koyulaşır.

Korunma ve Mücadele:

• Bu hastalık genellikle şiddetli zarar oluşturmasa da yaprak dökümünü artırabilir.
• Bahçedaki bitki sağlığını korumak için dengeli besleme ve uygun budama yapılması önemlidir.

5. Kök Çürüklükleri (Armillaria ve diğerleri)

Belirtiler: Kök sistemini etkileyen bu hastalıklar, ağacın su ve besin iletimini keser. Belirtiler arasında sürgün oluşumunun azalması, yaprakların sararması ve zamanla ağacın tamamen kuruması yer alır. Köklerde çürüklük oluşur; bazı türlerde kök boğazında kabuk ile odun dokusu arasında beyaz bir tabaka görülebilir.

Korunma ve Mücadele:

• Drenajı iyi olmayan, su biriken topraklarda erik yetiştirmekten kaçının.
• Ağaç dikerken kök bölgesinin havalanmasını sağlayacak uygun toprak yapısı oluşturun.
• Ağaçların kök sistemini zayıflatacak aşırı sulama hatalarından kaçının.