Enginar Hastalıkları: Belirtiler, Nedenleri ve Korunma Yolları
Umut Fidancılık Uzman Ekibi3 dk okuma
Enginarda yaş çürüklüğü, beyaz çürüklük, kök çürüklüğü ve kurşun küf hastalıkları nasıl anlaşılır? Hastalıklarla mücadelede kültürel önlemler ve doğru bakım teknikleri nelerdir?
Enginar yetiştiriciliğinde verimi ve kaliteyi doğrudan etkileyen en büyük sorun hastalıklar ve bu hastalıkların tetiklediği iklimsel etkilerdir. Enginar, özellikle nemli ortamları seven bir bitki olduğu için doğru drenaj ve hava akımı sağlanmadığında mantari hastalıklara karşı oldukça savunmasız kalabilir. Hastalıklarla mücadelede en etkili yöntem, bitkiyi strese sokmayan doğru kültürel önlemler almaktır. Eğer hastalık yayılıyorsa, yalnızca ruhsatlı ürünleri, etiketindeki doz ve zamanda kullanın ve mutlaka il/ilçe tarım müdürlüklerine danışın.
1. Enginar Yaş Çürüklüğü
Belirtiler: Bu hastalık genellikle enginarların baş bağlamaya başladığı dönemde; yağmur, aşırı soğuk veya dolu gibi iklim olaylarının ardından ortaya çıkar. İlk belirti, çiçek goncasındaki yaprak kısmının siyahlaşarak çürümesidir. Hastalıklı goncalar sağlamlara göre çok daha yavaş gelişir ve bu durum bitkide küçükbaş (küçük boyutlu) oluşumuna neden olur. Nemli havaların devam etmesiyle hastalık goncalardan gövdeye, hatta yapraklara sıçrayarak tüm bitkiyi kurutabilir.
Korunma ve Kültürel Mücadele:
- Çeşit seçimine dikkat edilmelidir; örneğin "Sakız" çeşidi bu hastalığa karşı çok duyarlıyken, "Bayrampaşa" çeşidi daha dayanıklıdır.
- Bulaşık olduğu bilinen tarlalarda üretim yapmaktan kaçınılmalıdır.
- Bitkinin erken uyandırılmasından kaçınılmalıdır.
2. Beyaz Çürüklük (Sclerotinia spp.)
Fotoğraf: Jymm · Public domainBelirtiler: Özellikle nemli ortamları seven bu hastalık, kök ve kök boğazında ıslak çürümelerle kendini gösterir. Gelişmiş bitkilerde belirtiler önce kök boğazında ve toprağa yakın olan alt yapraklarda başlar; ardından yaprak ve sürgünlerde solgunluk görülür. Genç fidelerde ise bitkinin kök boğazından yattığı gözlemlenir.
Korunma ve Kültürel Mücadele:
- Fidelerin arasında hava akımının olması sağlanmalı, bitkiler çok sık dikilmemelidir.
- Aşırı sulamadan ve fazla azotlu gübre kullanımından kaçınılmalıdır.
- Hastalıklı bitkiler derhal sökülerek tarladan uzaklaştırılmalı ve imha edilmelidir.
- Hasattan sonra tüm bitki artıkları toplanmalı ve yakılmalıdır.
- Zarar görmüş fideliklerde toprak temizlenmeli ve yeniden hazırlanmalıdır.
- Fideler bol güneş alan ve soğuk rüzgârları doğrudan almayan yerlere kurulmalıdır.
İlaçlama (Bakanlık talimatı): Çevrede hastalık belirtileri görüldüğünde veya bitkiler çiçeklenme dönemindeyken ilaçlamaya başlanabilir. Fideler şaşırtıldıktan 20 gün sonra ilk ilaçlama yapılmalı, sonraki uygulamalar 10 gün arayla sürdürülmelidir. Son ilaçlama ile hasat arasında en az 15 gün bırakılmalıdır.
3. Sebze Fidelerinde Kök Çürüklüğü (Çökerten)
Belirtiler: Bu hastalık fide devresinde görülür. Çıkış öncesinde veya hemen sonrasında meydana gelen ölümler nedeniyle fideliğin içinde "ocaklar halinde" boşluklar oluşur. Bitkiler, toprakla temas eden kök boğazlarından yatarak ölür.
Korunma ve Kültürel Mücadele:
- Tohum ekimi yapılırken aşırı sık ekimden kaçınılmalıdır.
- Fideler uygun hava koşullarında açılmalı ve sık sık havalandırılmalıdır.
- Erken ekim yapmaktan kaçınılmalıdır.
Öne Çıkan Ürünler
4. Kurşun Küf (Peronospora spp.)
Fotoğraf: Arpitoon · CC0Belirtiler: Hem gövde hem de meyve üzerinde enfeksiyon yapar. Hastalık başlangıcında epidermis (bitki derisi) altında toplu iğne başı kadar küçük lezyonlar oluşur. Bu lezyonlar zamanla genişleyerek dokulara yayılır ve epidermis çatlar. Bu çatlaklar bitkinin su kaybetmesine neden olur. Gövde ve meyve sapındaki bu lezyonlar, meyvenin dökülmesine yol açabilir.
Önemli Not: Kurşun küf gibi mantari hastalıkların şiddetini azaltmak için toprak güneşlemesi (soil solarization) gibi yöntemler değerlendirilebilir, ancak uygulama için bölgenizdeki uzmanlara danışmanız önemlidir.
Enginar hesaplama araçları
Enginar dip sürgünü/fidesi hesaplama – arazime ne kadar enginar dip sürgünü/fidesi gerekir?
Standart dikim: sıra arası 120–150 cm, sıra üzeri 80–100 cm.
Enginar verim hesaplama – dönümden ne kadar enginar alırım?
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Bilmekte fayda var
- Çok yıllıktır; bir dikimden 5–6 yıl ürün alınır.
- Bitki başına 8–12 baş alınır.
Ayrı sayfada hesaplayın: Enginar dip sürgünü/fidesi hesaplama · Enginar verim hesaplama
Kaynaklar
- E N G 0 N A R Y E T 0 ^ T 0 R 0 C 0 L 0 0 - megep.meb.gov.tr (https://megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller_pdf/Enginar+Yetiştiriciliği.pdf)
- Wikipedia – Artichoke (https://en.wikipedia.org/wiki/Artichoke)
Enginar hakkında diğer yazılar
- Enginar Bakımı ve Budama Teknikleri: Verim ve Kaliteyi Nasıl Artırırız?
- Enginar Nasıl Çoğaltılır? Tohum, Çelik ve Meme Yöntemleri
- Enginar Nasıl Dikilir? Adım Adım Dikim Rehberi
- Enginar Fidanı Seçimi: Hangi Çeşit Size Uygun?
- Enginar Gübreleme Rehberi: Ne Zaman ve Nasıl Gübrelenmeli?
- Enginar Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Toplanır?
- Enginar Hasat Sonrası: Taşıma, Saklama ve Kullanım Yöntemleri
- Enginar Yetiştiriciliğinde İklim ve Toprak Seçimi Nasıl Olmalı?
- Enginar Yetiştiriciliğinde En Sık Yapılan 10 Hata
- Enginar Sulama Rehberi: Ne Zaman, Nasıl ve Ne Kadar Sulamalı?
- Enginar Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)
- Enginar Yetiştiriciliğinde Verim, Ekonomik Ömür ve Pazar Değeri
- Enginar Bahçelerinde Verim Kaybı ve Yeniden Dikim Rehberi
- Enginar Zararlıları: Enginar Kurdu, Yaprak Böceği ve Diğer Zararlılarla Mücadele