Bitki Yetiştirme Rehberi

Zeytin Zararlıları: Zeytin Sineği, Güve, Koşnil ve Diğerleri

Zeytinde zararlılarla mücadele, "gördüğün anda ilaçla" mantığıyla değil; izleme, sayım ve eşik mantığıyla yapılır. Bakanlığın entegre mücadele yaklaşımında, zararlı yoğunluğu "ekonomik zarar eşiği"ne ulaşmadıkça ilaç kullanılmaz. Böylece hem masraf azalır hem de zararlıları doğal olarak baskılayan faydalı böcekler korunur.

1. Zeytin sineği (Bactrocera oleae) – en önemli zararlı

Fotoğraf: Katja Schulz / Wikimedia Commons · CC BY 4.0

Zarar şekli: Dişi sinek yumurtasını meyvenin kabuğu altına bırakır; yumurta bırakılan yerde "V" şeklinde küçük bir yarık (vuruk) görülür. Çıkan kurt meyvenin etini yiyerek galeriler açar. Kurtlu meyveler erken dökülür, ağırlık kaybeder; yaralardan mikroorganizmalar girer, meyve çürür ve yağın asitliği yükselir, kalitesi düşer. Mücadele yapılmayan bahçelerde kayıp çok büyük olabilir.

Takip: Haziran sonu–temmuz başından itibaren her bahçeye, hektara 1 adet olmak üzere, içinde %2'lik diamonyum fosfat eriyiği bulunan McPhail tuzağı ve feromonlu sarı yapışkan tuzak asılır. Tuzaklar başlangıçta haftada bir, meyveler sinek için uygun hale geldikten sonra daha sık kontrol edilir; sayımlar hasada kadar sürer. Tuzaklarla birlikte haftada 1–2 kez, 10 dekarı temsil eden en az 1000 meyvede vuruk sayımı yapılır.

Ekonomik zarar eşiği (Bakanlık talimatı): Sofralık (salamuralık) çeşitlerde %1, yağlık çeşitlerde %3–4 vuruklu meyve. Zararlı temmuz–ekim sonu arasında etkilidir.

Mücadele:

• Kitle halinde yakalama: Popülasyonun düşük olduğu, en az 2–5 hektarlık geniş alanlarda ruhsatlı yakalama tuzaklarıyla başarılı sonuç alınabilir. Orta büyüklükteki ağaçlarda iki ağaca bir, büyük ağaçlarda her ağaca bir tuzak asılır.
• Bahçe temizliği: Hasattan sonra ağaçta kalan ve yere dökülen kurtlu meyveler toplanmalıdır; sinek kışı bu meyvelerde ve toprakta pupa olarak geçirir.
• Erken hasat: Sonbahar zararını azaltır (Hasat).
• İlaçlı mücadele: Eşik aşıldığında, ruhsatlı ürünlerle zehirli yem (tuzak yem) uygulaması veya tavsiye edilen preparatlar kullanılır. İlaç ve dozu için il/ilçe tarım müdürlüğünüze danışın.
• Uluslararası uygulamada kaolin kili (beyaz kil) püskürtmesi de sineğin meyveye yumurta bırakmasını zorlaştıran bir yöntem olarak kullanılmaktadır.

2. Zeytin güvesi (Prays oleae)

Zarar şekli: Yılda üç döl verir ve her dölde farklı organa zarar verir: Yaprak dölü yapraklarda kıvrım şeklinde galeriler açar; çiçek dölü tomurcuk ve çiçekleri yer; meyve dölünün kurtları genç meyveye girip çekirdeğe ulaşır. Haziranda "karabiber dökümü" denen genç meyve dökümüne, eylül–ekimde olgun meyve dökümüne neden olur; dökülen meyvelerin sap dibinde delik görülür.

Takip: Mart başında hektara 1 adet delta tipi feromon tuzağı asılır ve haftada bir kontrol edilir; yaprak, çiçek ve mercimek büyüklüğündeki meyvelerden örnekler incelenir.

Mücadele: Bakanlık talimatına göre ilaçlama yalnızca meyve dölüne karşı yapılır. Eşik: mercimek büyüklüğündeki zeytin tanelerinin %10'unda canlı yumurta + larva bulunması. Çiçek dölüne karşı kimyasal mücadele tercihen önerilmez.

3. Zeytin kara koşnili (Saissetia oleae)

Fotoğraf: Toby Hudson / Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0

Zarar şekli: Yaprak ve sürgünlere yapışan, kahverengi–siyah, kubbe şeklinde böceklerdir. Bitki özsuyunu emerler ve salgıladıkları tatlı madde üzerinde fumajin denen siyah küf gelişir. Fumajin yaprakları kaplayarak fotosentezi azaltır; yoğun bulaşmada sürgün ve dallar kurur. Sık dikilmiş, havasız ve aşırı sulanan bahçelerde artar.

Mücadele: Önce budamayla ağaç havalandırılır. Doğal düşmanlarının (parazitoit böcekler) etkisi değerlendirilir. İlaçlama gerekiyorsa Bakanlık talimatına göre yumurtaların %50'si açıldığında birinci, %90'ı açıldığında ikinci uygulama yapılır; fumajin oluşmuşsa öncelikle yazlık beyaz yağlarla ilaçlanır.

4. Zeytin pamuklu biti (Euphyllura spp.)

İlkbaharda sürgün uçları ve çiçek salkımlarında beyaz, pamuk gibi salgılar içinde yaşayan küçük böceklerdir. Çiçek ve genç meyve dökümüne neden olabilir. Genellikle doğal düşmanlarla baskılanır; yoğunluk yüksekse ilaçlama için tarım müdürlüğüne danışılmalıdır.

5. Zeytin kabuklu biti (Parlatoria oleae)

Yaprak, dal ve meyve üzerinde küçük, yuvarlak kabuklar halinde görülür. Meyvede mor lekeler oluşturarak özellikle sofralık zeytinde kaliteyi düşürür. Budama ile havalandırma ve doğal düşmanların korunması önemlidir.

6. Zeytin fidan tırtılı (Palpita unionalis)

Yeşil renkli tırtılları özellikle fidanlarda ve genç ağaçlarda sürgün uçlarındaki taze yaprakları yiyerek gelişmeyi yavaşlatır. Fidanlık ve yeni kurulan bahçelerde sürgün uçları düzenli kontrol edilmelidir.