Adıyaman Zeytin Fidanı – Satış, Dikim ve Verim Hesaplama

Zeytin Hakkında Genel Bilgi

Zeytin ağacı nedir, ne kadar yaşar, kaç yaşında meyve verir, Türkiye'de nerede yetişir? Zeytin yetiştirmeye başlamadan önce bilinmesi gerekenler. Devamı →

Zeytin İçin İklim ve Toprak İstekleri

Zeytin uzun ömürlü bir ağaçtır; yanlış yere dikilen zeytinin sorunu yıllarca sürer. Bu yüzden bahçe yerini seçmek, zeytincilikte verilecek en önemli karardır.

Sıcaklık ve soğuk

• Zeytin ağacının dayanabildiği en düşük sıcaklık yaklaşık −7 °C'dir. Bu derecenin altında zarar başlar.
• Soğuğun şiddetine göre zarar önce gözlerde (tomurcuklarda) görülür, ardından yaprak dökümü, kabuk çatlaması ve kalın dalların kuruması gelir; çok şiddetli soğukta zarar köke kadar iner.
• Soğuğun ne kadar sürdüğü de önemlidir: Kısa süren bir −7 °C ile günlerce süren dondurucu hava aynı etkiyi yapmaz.
• Zeytin yaz sıcaklarına dayanıklıdır; ancak çiçeklenme döneminde kavurucu sıcak ve kuru rüzgârlar meyve tutumunu azaltır.
• Zeytinin düzenli çiçek açabilmesi için kışı bir süre serin geçirmesi gerekir. Kışı çok ılık geçen tropik bölgelerde ağaç büyür ama az çiçek açar.

Toprak

• Derinlik: Toprak derinliğinin en az 1,5–2 metre olması istenir.
• Yapı: Tınlı, hafif kireçli ve çakıllı topraklar uygundur. Kumlu topraklarda da yetişir, fakat su ve gübre ihtiyacı artar.
• pH: Toprak pH'ının 6 ile 8 arasında olması uygundur. Zeytin hafif kireçli topraklara iyi uyum sağlar.
• Tuzluluk: Tuzluluk sorunu olmayan topraklar seçilmelidir.
• Organik madde: Organik maddesi ve besin elementleri zengin, su tutma kapasitesi iyi topraklar tercih edilmelidir.

Taban suyu ve drenaj

Zeytinin en sevmediği şey köklerinin suda kalmasıdır. Taban suyunun 1 metreden yakın olduğu ya da kışın köklerin 3–4 haftadan uzun süre su altında kaldığı yerlerde, bahçe kurulmadan önce mutlaka drenaj (su tahliye kanalı) yapılmalıdır. Ağır, suyu tutan ve hava almayan taban araziler; halkalı leke, dal kanseri ve kök çürüklüğü gibi hastalıkların da en sevdiği yerlerdir (Hastalıklar).

Yer seçerken kısa kontrol listesi

• Son yıllarda kışın −7 °C'nin altına inen soğuklar sık görülüyor mu?
• Arazi çukurda mı (soğuk hava ve nem birikir) yoksa hafif eğimli ve havadar mı?
• Yağmurdan sonra arazide günlerce su göllenmesi oluyor mu?
• Toprak analizi yaptırıldı mı? (pH, kireç, tuzluluk, organik madde)
• Önceki yıllarda bu arazide pamuk, domates, patlıcan gibi solgunluk hastalığına hassas bitkiler yetiştirildi mi? (Verticillium riski)

Zeytin Nasıl Çoğaltılır? Tohum, Çelik ve Aşı

Zeytin tohumdan yetişir mi? Zeytin fidanı nasıl üretilir: çelikle köklendirme, aşı ve delice (yabani zeytin) aşılama. Devamı →

Zeytin Fidanı Seçimi: Çeşit ve Kaliteli Fidan

Hangi zeytin çeşidini seçmeliyim, kaliteli zeytin fidanı nasıl anlaşılır, tozlayıcı çeşit gerekli mi? Fidan alırken dikkat edilecekler. Devamı →

Zeytin Fidanı Nasıl Dikilir? Adım Adım Dikim

Doğru dikilen bir zeytin fidanı hızla kök salar ve erken meyveye yatar. Dikimde yapılan hatalar ise (gübrenin köke değmesi, fidanın çok derine gömülmesi, can suyu verilmemesi) fidan kayıplarının en büyük nedenidir.

Ne zaman dikilir?

Zeytin fidanları en uygun olarak sonbahar yağmurları başladıktan sonra ya da ilkbaharda dikilir. Tüplü fidanlar, ilkbahar don tehlikesinin olmadığı yerlerde yılın hemen her döneminde dikilebilir; ancak yaz sıcağında dikilen fidanın düzenli sulanması şarttır. Kışı soğuk geçen bölgelerde ilkbahar dikimi daha güvenlidir.

Dikimden önce toprak hazırlığı

1. Toprak analizi yaptırın; temel gübrelemenin miktarı bu analize göre belirlenir.
2. Toprakta sert bir tabaka varsa dipkazan veya riperle kırın. Toprak, dikimden önceki sonbaharda 90–100 cm derinliğe kadar işlenmelidir.
3. Su tutan yerlerde önce drenaj yapın (İklim ve Toprak İstekleri).
4. Dikim yerlerini ip ve kazıkla işaretleyin.
5. Çukurları mümkünse sonbaharda, en geç dikimden 1 ay önce açın. Yaygın uygulamada çukurlar fidanın kök topunun rahatça sığacağı genişlikte, yaklaşık 50–60 cm derinlikte açılır.

Dikim mesafesi

• Geleneksel bahçe: Bakanlığın örnek projesinde dekara 40 fidan (yaklaşık 5×5 metre) öngörülür. Sulama imkânı olmayan kıraç arazilerde ağaçlar suyu paylaşacağı için daha geniş aralıklar tercih edilir.
• Sık dikim: Makineli hasada uygun modern bahçelerde 4×1,5 m veya 3,5×1,25 m gibi dar aralıklar kullanılır. Bu sistem sulama, yoğun bakım ve buna uygun çeşit (ör. Arbequina, Koroneiki) ister.
• Mesafe; çeşidin gelişme gücüne, toprağın verimliliğine ve sulama imkânına göre belirlenir.

Adım adım dikim

1. Gübreyi dibe koyun: Çukurun dibine, fidanın oturacağı seviyeye kadar; iyi yanmış hayvan gübresi, fosforlu ve potasyumlu gübre ile üst toprak iyice karıştırılarak (veya bir kat gübre, bir kat toprak şeklinde) doldurulur.
2. Araya toprak serin: Gübrenin fidan köküne doğrudan değmemesi için üzerine bir miktar temiz toprak konur. Taze gübre ya da kimyasal gübre köke değerse kökü yakar.
3. Fidanı tüpten çıkarın: Fidanı tüpünden tutarak taşıyın; kök topunu dağıtmadan poşeti kesip çıkarın. Poşetle birlikte dikmeyin.
4. Doğru derinlikte yerleştirin: Fidanı çukurun ortasına, fidanlıktaki derinliğinde oturtun. Aşılı fidanlarda aşı noktası toprak üstünde kalmalıdır.
5. İki seferde sıkıştırın: Çukur yarı dolunca toprağı iyice bastırın, tamamen dolunca bir kez daha sıkıştırın. Böylece köklerin etrafında hava boşluğu kalmaz.
6. Herek (destek kazığı) dikin: Hâkim rüzgâr yönüne, yaklaşık 1,5 metre boyunda bir herek dikin ve fidanı gövdeyi sıkmayacak şekilde bağlayın.
7. Çanak açıp can suyu verin: Fidanın çevresine su tutacak bir çanak açın ve dikimden hemen sonra bol can suyu verin.

Dikimden sonraki ilk aylar

• Yağış yoksa toprak kurudukça sulayın; ilk yaz fidanın susuz kalmaması çok önemlidir (Sulama).
• Fidan çevresini yabancı otlardan temiz tutun; otlar suyu ve besini paylaşır.
• Hayvan ve kemirgenlere karşı gövdeyi koruyun.
• İlk yıllarda şekil vermek için yapılacak budama Budama ve Terbiye bölümünde anlatılmıştır.

Zeytin Sulama: Ne Zaman, Ne Kadar, Hangi Yöntemle?

Zeytin kuraklığa dayanıklı bir ağaçtır; susuz arazide de yaşar ve ürün verir. Ancak "dayanmak" ile "verimli olmak" aynı şey değildir. Doğru zamanda verilen su, zeytinde verimi ve yağ miktarını kat kat artırır.

Sulamanın etkisi

Bakanlık verilerine göre uygun sulama, bazı çeşitlerde meyve verimini 4–5 kat, yağ verimini 3–5 kat artırabilmektedir. Sulanan ağaçlarda periyodisite (bir yıl var, bir yıl yok) de azalır.

Ne zaman sulanmalı?

Ülkemiz koşullarında sulama, sıcaklığın en yüksek, yağışın ve topraktaki suyun en düşük olduğu mayıs–eylül ayları arasında yapılır. Ağacın suya en çok ihtiyaç duyduğu dönemler şunlardır:

• Çiçeklenme ve meyve tutumu (ilkbahar sonu): Susuzluk çiçek ve genç meyve dökümüne yol açar.
• Meyve büyümesi ve çekirdek sertleşmesi (yaz başı–ortası): Su eksikliği meyvenin küçük kalmasına neden olur.
• Yağ birikimi (yaz sonu–sonbahar başı): Bu dönemdeki su, yağ miktarını doğrudan etkiler. Bu dönemdeki susuzluk, meyvenin küçük ve buruşuk kalmasına yol açar.

Hangi yöntem?

• Damla sulama en iyi yöntemdir: Suyu doğrudan kök bölgesine verir, su tasarrufu sağlar, gübreyi suyla birlikte vermeye (fertigasyon) imkân tanır ve hastalık riskini azaltır.
• Damla sulama kurulamıyorsa ilk yıl çanak usulü, ikinci yıldan itibaren ağaç tacının kenarlarını hedef alan karık usulü uygulanabilir.
• İlk yıllarda çanakla verilen bol su toprağın derinlerine işler ve köklerin derine inmesine yardım eder.

Aşırı sulamanın zararları

• Toprağın sürekli ıslak kalması kök çürüklüğüne ve halkalı leke hastalığına zemin hazırlar.
• Salma (tava) sulama, topraktaki Verticillium solgunluk mantarını bahçede yayar. Bu hastalığın görüldüğü bölgelerde salma sulamadan kaçınılmalı, damla sulama yapılmalıdır (Hastalıklar).
• Fazla su, meyvede yağ oranını düşürüp su oranını artırabilir.

Pratik ipucu

Sulama zamanını takvimden çok toprağa bakarak belirleyin: Kök bölgesinden (20–40 cm derinlikten) alınan toprak avuçta sıkıldığında dağılıyorsa sulama zamanı gelmiştir; çamur gibi yapışıyorsa henüz su vermeyin.

Zeytin Gübreleme ve Besin Eksiklikleri

Zeytin ağacına hangi gübre ne zaman verilir? Azot, potasyum ve bor eksikliği belirtileri. Toprak ve yaprak analizinin önemi. Devamı →

Zeytin Budama: Şekil, Verim ve Gençleştirme Budaması

Zeytin ağacı ne zaman ve nasıl budanır? Şekil budaması, verim budaması, gençleştirme budaması ve budamada hastalık önlemleri. Devamı →

Zeytin Hastalıkları: Belirtiler ve Mücadele

Zeytinde halkalı leke, dal kanseri, Verticillium solgunluğu, antraknoz ve kök çürüklükleri: belirtileri, nedenleri, korunma ve ilaçlama zamanları. Devamı →

Zeytin Zararlıları: Zeytin Sineği, Güve, Koşnil ve Diğerleri

Zeytin sineği, zeytin güvesi, kara koşnil, pamuklu bit, kabuklu bit ve fidan tırtılı: zarar şekli, tuzakla takip, ekonomik zarar eşiği ve mücadele. Devamı →

Zeytin Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Toplanır?

Sofralık ve yağlık zeytin ne zaman toplanır, olgunluk nasıl anlaşılır, sırıkla vurmanın zararları, doğru hasat yöntemleri. Devamı →