Balıkesir'de fidan arayanlar için zeytin yetiştiriciliğini 10 dönümlük örnek bir arazi üzerinden anlattık. Aşağıdaki hesaplama aracına kendi arazinizi yazarak kaç fidan gerektiğini ve beklenen verimi görebilirsiniz.
Bakanlık örnek bahçe projesindeki ortalama değerlerdir (geleneksel bahçe). Sulama, bakım, çeşit ve var–yok yılına göre gerçek verim çok farklı olabilir.
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Ayrı sayfada hesaplayın: Zeytin fidanı hesaplama · Zeytin verim hesaplama
Zeytin ağacının en büyük özelliklerinden biri kendini yenileyebilmesidir. Yaşlanmış, verimden düşmüş ya da dondan zarar görmüş bir ağacı kesip atmadan önce gençleştirme seçeneklerini düşünün.
Gençleştirme bir yılda değil, birkaç yıla yayılarak yapılır. Önce ana dallardan biri, gövdeyle birleştiği yerin birkaç cm üzerinden kesilir. Kesim yerinden çıkan güçlü sürgünlerden en iyileri seçilerek yeni dal oluşturulur, diğerleri alınır. Ertesi yıllarda diğer ana dallar sırayla yenilenir. Bu sayede ağaç hiçbir yıl tamamen ürünsüz kalmaz. Büyük kesim yüzeyleri yara macunuyla kapatılmalı, budama aletleri dezenfekte edilmelidir (Budama).
Zeytin, toprak üstü kısmı ölse bile çoğu zaman kök boğazından yeniden sürgün verir. Zarar gören ağaçta hemen kesim yapmayın; ilkbaharda sürgünlerin hangi noktaya kadar canlı çıktığını görün, ardından ölü kısımları canlı dokunun hemen üzerinden temizleyin. Kök boğazından çıkan sürgünlerden en güçlüsü yeni gövde olarak yetiştirilebilir.
Böylece döngü tamamlanır: Doğru fidanla başlayan, iyi bakılan ve zamanında gençleştirilen bir zeytinlik, nesiller boyu ürün vermeye devam eder. Yeni bahçeniz için zeytin fidanı çeşitlerimize göz atabilirsiniz.
Zeytin affedici bir ağaçtır ama bazı hatalar yıllarca telafi edilemez. Yeni başlayanların en sık düştüğü hataları ve doğrularını bir arada topladık.
Bir ipucu daha: Toplanan zeytini çuvalda ya da yığın halinde günlerce bekletmeyin; kızışan zeytinden çıkan yağın asitliği yükselir (Hasat Sonrası).
Fidan olarak dikilen zeytin, bakımına göre genellikle 3–4 yaşında ilk meyvelerini verir. Ağaç asıl verimine 12–20 yaş arasında ulaşır. Sulanan ve iyi bakılan fidanlar daha erken verime yatar.
Zeytin yaklaşık −7 °C'ye kadar dayanır; bu derecenin altında zarar başlar. Soğuğun ne kadar sürdüğü de önemlidir: Kısa süren bir soğuk ile günlerce süren don aynı etkiyi yapmaz.
En uygun zaman, sonbahar yağmurlarının başlamasından sonrası ya da ilkbahardır. Kışı soğuk geçen yerlerde ilkbahar dikimi daha güvenlidir. Tüplü fidanlar, don riski olmayan yerlerde yılın çoğu döneminde dikilebilir; yazın dikilirse düzenli sulanmalıdır.
Evet; büyük ve dibi delikli bir saksıda, güneşli bir yerde süs bitkisi olarak yetişir. Ancak saksıda bol meyve beklemek gerçekçi olmaz. Saksı toprağı süzek olmalı, su dipte birikmemelidir. Kışı sert geçen yerlerde saksıyı ısıtılmayan ama aydınlık bir yere almak ağacı dondan korur.
İklim uygunsa evet. Güneşi bol alan, suyu birikmeyen bir yer seçin ve ağacın ileride büyüyeceğini düşünerek duvarlardan ve altyapı hatlarından yeterince uzağa dikin.
Birçok çeşit kendi çiçek tozuyla meyve tutabilir; ancak yakında başka bir çeşidin olması meyve tutumunu artırır. Bahçelerde yaklaşık %10 oranında tozlayıcı çeşit bulundurulması önerilir. Çeşidinizin tozlayıcı isteyip istemediğini fidan alırken sorun.
En sık nedenler şunlardır: Ağacın henüz genç olması, "yok yılı"nda olması (bir yıl çok, bir yıl az ürün), kışın çok ılık geçip yeterli serinlik almaması, çiçeklenmede don, kavurucu sıcak veya kuru rüzgâr, fazla azot nedeniyle aşırı sürgün, budanmamış ve gölgede kalmış ağaç ve bor eksikliği. Ayrıntılar için Verim ve Ekonomi ve Gübreleme bölümlerine bakın.
Yapraklarda yuvarlak, halkalı lekeler varsa halkalı leke hastalığı olabilir. Ağacın tamamında sararma varsa aşırı sulama, drenaj sorunu ya da azot–potasyum eksikliği akla gelir. Dalların aniden kuruması ise Verticillium solgunluğunun belirtisi olabilir. Belirtilere göre Hastalıklar bölümüne bakın; emin değilseniz tarım müdürlüğüne danışın.
Takvime göre değil, toprağa göre sulayın: Kök bölgesindeki toprak (20–40 cm derinlik) avuçta dağılıyorsa sulama zamanıdır. Genç fidanlar ilk yaz düzenli suya ihtiyaç duyar. Yetişkin ağaçlarda mayıs–eylül arasında yapılan sulama, verimi ve yağ miktarını önemli ölçüde artırır.
Çekirdek çimlenebilir ama çıkan ağaç anne ağaca benzemez; meyvesi, yağ oranı ve verimi farklı olur ve çok geç meyveye yatar. Bahçe kurmak için çelikle ya da aşıyla üretilmiş, çeşidi belli fidan kullanılmalıdır.
Zeytin yüzlerce yıl yaşayabilir. Ekonomik olarak 80–100 yaşına kadar düzenli ürün verir; budamayla gençleştirilen ağaçlar çok daha uzun süre verimli kalır.
Sertifikalı fidan, çeşidinin doğru olduğunu ve hastalıklardan ari olduğunu gösterir. Ülkemizde kayıt dışı fidan üretimi ve satışı 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu ile yasaktır; sertifikalı fidan kullanımına ayrıca devlet desteği verilmektedir.
Zeytin rehberinin tamamını okumak istiyorsanız:Zeytin Yetiştirme Rehberi →
