Bitki Yetiştirme Rehberi

Zeytin Nasıl Çoğaltılır? Tohum, Çelik ve Aşı

Zeytin üç yolla çoğaltılabilir: tohumla, çelikle ve aşıyla. Bahçe kurmak için kullanılan fidanların neredeyse tamamı çelikle ya da aşıyla üretilir.

Tohumla çoğaltma

Zeytin çekirdeği ekilirse çimlenebilir, ancak çıkan ağaç anne ağaca benzemez. Meyve iriliği, yağ oranı ve verim tamamen farklı olabilir; ayrıca tohumdan gelen ağaç çok geç meyveye yatar. Bu yüzden tohum yalnızca araştırmada (yeni çeşit geliştirme) ve aşı için anaç (çöğür) yetiştirmede kullanılır. Bahçe kurmak için tohumdan ağaç yetiştirmek önerilmez.

Çelikle çoğaltma (en yaygın yöntem)

Günümüzde zeytin fidanlarının büyük bölümü, yarı odunsu çeliklerin sisleme altında köklendirilmesiyle üretilir. Kısaca:

1. Sağlıklı ve çeşidi belli ağaçlardan, bir yaşlı sürgünlerden 12–15 cm boyunda, birkaç yapraklı çelikler kesilir.
2. Çeliklerin dip kısmı köklenmeyi hızlandıran bir hormona (genellikle IBA) batırılır.
3. Çelikler perlit gibi havalı bir ortama dikilir ve nemin sürekli yüksek tutulduğu sisleme serasında köklendirilir.
4. Köklenen çelikler tüplere (poşetlere) aktarılır ve bir–iki yıl fidanlıkta büyütülür.

Bu yöntemle üretilen fidan, anne ağacın birebir kopyasıdır; yani Gemlik ağacından alınan çelik Gemlik fidanı olur. Çelikle üretilen fidanlar kendi kökü üzerinde büyür.

Aşıyla çoğaltma

Aşıda istenen çeşidin gözü ya da kalemi, bir anacın (tohumdan yetişmiş zeytin veya yabani zeytin) üzerine takılır. Zeytinde en çok kabuk aşısı ve yarma aşı kullanılır. Aşı, ağaçta kabuğun kolayca kalktığı ilkbahar döneminde (bölgeye göre genellikle nisan–mayıs) yapılır.

Delice (yabani zeytin) aşılama

Ege ve Akdeniz'in makilik alanlarında doğal olarak yetişen delice (yabani zeytin), kültür çeşitleriyle aşılanarak verimli zeytin ağacına dönüştürülebilir. Delicenin derin ve güçlü kök sistemi olduğu için aşılanan ağaç hızla gelişir. Devlet arazisindeki delicelerin aşılanması ve kullanımı izne tabidir; bunun için bölgenizdeki orman ve tarım müdürlüklerine danışmalısınız.

Fidan alırken yasal uyarı

Ülkemizde fidan üretimi ve satışı 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu'na tabidir. Kayıt dışı fidan üretimi ve satışı yasaktır. Bahçe kuracaksanız Tarım ve Orman Bakanlığı'nın yetkilendirdiği üreticilerden, sertifikalı ve etiketli fidan alın. Sertifikalı fidan kullanımı için devlet desteği de verilmektedir.