Bitki Yetiştirme Rehberi

Zeytin Budama: Şekil, Verim ve Gençleştirme Budaması

Budama, zeytinde verimi ve kaliteyi belirleyen en önemli bakım işlerinden biridir. Zeytin meyvesini bir önceki yıl oluşan sürgünler üzerinde verir. Budamanın amacı; ağacın içine ışık ve hava girmesini sağlamak, her yıl yeni meyve sürgünü oluşturmak ve ağacın verimli kalma süresini uzatmaktır.

Şekil (terbiye) budaması

Dikimden sonraki ilk yıllarda ağaca bir iskelet kazandırılır. Ülkemizde en yaygın şekil goble (vazo, kupa) şeklidir: Tek bir gövde üzerinde, yere yakın bir yükseklikten çıkan ve farklı yönlere açılan 3–4 ana dal bırakılır, ağacın ortası ışık alacak şekilde açık tutulur. Genç ağaçta gereğinden fazla budama yapılmamalıdır; aşırı budama meyveye yatmayı geciktirir.

Verim budaması

• Amaç, ağacın verimli olduğu dönemi en uzun süre korumaktır.
• Seyreltme budaması yapılır: Ağacın içine doğru büyüyen, birbirini kesen, sık ve gölgede kalan dallar alınır.
• Güneşin gövdeyi ve ana dalları yakmaması için seyreltme ölçülü yapılmalı, ince meyve dalları aşırı alınmamalıdır.
• Bakanlık önerisine göre verim budaması 2 yılda bir ve ağaç dolu (var) yıla girerken yapılmalıdır. Bol ürün beklenen yılda yapılan budama, ağacın yükünü hafifletir ve periyodisiteyi azaltır.

Gençleştirme budaması

Ağaç yaşlandıkça odun kısmı artar, ürün kalitesi düşer ve periyodisite belirginleşir. Gençleştirme budamasıyla ağacın kendini yenilemesi sağlanır. Budama ana dallarda kademeli yapılır: Önce ana dallardan biri gövdeyle birleştiği yerin birkaç cm üzerinden kesilir; buradan çıkan güçlü sürgünlerle dal yenilenir. Sonraki yıllarda diğer ana dallar sırayla yenilenir. Böylece ağaç hiçbir yıl tamamen ürünsüz kalmaz (Gençleştirme ve Yeniden Ekim).

Ne zaman budanır?

Budama genellikle hasattan sonra, kışın şiddetli don tehlikesi geçtikten sonra kış sonu–ilkbahar başında yapılır. Dal kanseri görülen bahçelerde budama nemli ve yağışlı günlerde yapılmamalı; etmenin durgun olduğu kuru havalar beklenmelidir.

Budamada hastalık önlemleri

• Budama aletlerini sık sık %10'luk çamaşır suyuna (sodyum hipoklorit) batırarak dezenfekte edin; özellikle ağaçtan ağaca geçerken. Bu, dal kanseri ve solgunluk gibi hastalıkların yayılmasını önler.
• Kuru, hastalıklı ve solgun dalları sağlam kısımdan keserek alın ve bahçeden uzaklaştırın; budama artıklarını bahçede bırakmayın.
• Büyük kesim yüzeylerini yara macunuyla kapatın.
• Hastalıklı ağaçları en son budayın.