Şanlıurfa Siverek Fidancı – Susam Fidanı ve Yetiştiriciliği

Susam Zararlıları: Bozkurt, Susam Güvesi, Beyaz Sinek ve Yaprak Biti ile Mücadele

Susam yetiştiriciliğinde başarılı bir hasat için zararlılarla mücadele, bitkinin gelişim dönemlerine göre stratejik bir yaklaşım gerektirir. Susam, gelişim hızı dönemlere göre değişen bir bitki olduğu için zararlıların bitki üzerindeki etkisi de ekimden hasada kadar farklılık gösterir. Zararlılarla mücadelede sadece kimyasal yöntemlere güvenmek yerine, kültürel önlemlerle popülasyonu baskılamak ve ekonomik zarar eşiğini takip etmek en sağlıklı yoldur.

1. Bozkurt (Agrotis segetum) – Ekim sonrası en kritik zararlı

Fotoğraf: Adrian Tync · CC BY-SA 4.0

Zarar şekli: Susam ekiminden hemen sonra ortaya çıkan en önemli zararlılardan biridir. Larvalar, toprak yüzeyine yakın bölgede bulunarak yeni çıkan genç fidelerin köklerini ve gövdelerini kemirir. Bu durum fidelerin kurumasına, gelişememesine veya doğrudan ölmesine neden olur. Özellikle ekim sonrası bitki henüz zayıfken verilen zarar, tarlada ciddi boşluklara yol açar.

Mücadele: Bozkurtla mücadelede kültürel önlemler ön plandadır. Toprak hazırlığının düzgün yapılması ve ekim derinliğinin uygun olması zararın etkisini azaltabilir. Zararlı yoğunluğunun yüksek olduğu durumlarda, bitki henüz çok gençken ruhsatlı ürünlerle kimyasal mücadele yapılması gerekebilir. İlaçlama zamanı ve dozu için mutlaka bölgenizdeki tarım müdürlüğüne danışın.

2. Susam Güvesi (Antigastra catalaunalis) – Fide döneminin tehdidi

Fotoğraf: Ravi Vaidyanathan · CC BY 3.0

Zarar şekli: Susamın fide döneminde etkili olan bu zararlı, bitkinin genç dokularına zarar vererek gelişimi sekteye uğratır. Güve larvaları bitki dokularına girerek beslenir ve bitkinin sağlıklı büyümesini engeller. Fide dönemindeki bu saldırılar, bitkinin ilerideki çiçeklenme ve kapsül oluşum kapasitesini doğrudan düşürür.

Mücadele: Fide döneminde görülen bu zararlıya karşı bitkinin gelişimini takip etmek esastır. Zararlı popülasyonu arttığında, bitki henüz hassas dönemdeyken ruhsatlı ürünlerle mücadele edilmelidir. Doğru zamanlama, güve zararını minimize etmek için kritiktir.

3. Beyaz Sinek ve Yaprak Biti (Aphis gossypii) – Çiçeklenme dönemi zararlıları

Fotoğraf: Clemson University - USDA Cooperative Extension Slide Series, , United States · Public domain

Zarar şekli: Çiçeklenme döneminden itibaren bitki üzerinde etkili olmaya başlayan beyaz sinek ve yaprak bitleri, bitki özsuyunu emerek beslenirler. Bu emgi işlemi bitkinin besin dengesini bozar, yapraklarda şekil bozukluklarına ve bitkinin genel formunun zayıflamasına neden olur. Ayrıca bu zararlılar, bitkiler arasında hastalık taşıyıcı rolü de üstlenebilirler.

Mücadele:

• Kültürel Önlemler: Bitki gelişiminin sık olduğu yerlerde seyreltme yapmak ve tarlada düzenli çapa yaparak bitki çevresindeki nem ve hava sirkülasyonunu kontrol altında tutmak faydalıdır.
• Kimyasal Mücadele: Zararlı yoğunluğu ekonomik zarar sınırına ulaştığında, çiçeklenme dönemini ve tozlaşmayı riske atmayacak şekilde ruhsatlı ürünlerle mücadele planlanmalıdır. İlaçlama için en uygun zamanı ve yöntemi belirlemek adına il/ilçe tarım müdürlüklerinden teknik destek alınmalıdır.

4. Susamda Hastalıklar ve Genel Korunma Yöntemleri

Zararlılarla mücadele edilirken, bitkiyi zayıflatarak hastalıklara açık hale getiren etmenlere de dikkat edilmelidir. Susamda görülen çökerten (Rhizoctonia, Fusarium, Alternaria kaynaklı), solgunluk, kök çürüklüğü, yaprak leke hastalığı, phylloidy ve susam alternaryası gibi hastalıklar bitki sağlığını tehdit eder.

Genel Korunma Tavsiyeleri:

• Tarlaya Giriş Kısıtlaması: Susam bitkisi boyu 10-15 cm olana kadar tarlaya girilmemelidir. Bitki boyu 40-50 cm'ye ulaştığında ise, çiçeklerin döllenmeden dökülmemesi için tarla içine girilmemesi hayati önem taşır.
• Sulama ve Çapa Dengesi: Sulamaların ardından yapılan çapa, yabancı ot mücadelesi ve toprak havalandırması için gereklidir ancak bitki dokularına zarar vermeyecek şekilde dikkatli yapılmalıdır.
• Hijyen: Tarla ekipmanlarının (budama makası, çapa vb.) temiz tutulması, hastalıkların bir alandan diğerine taşınmasını önler.

Susam Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Yapılmalı?

Susam yetiştiriciliğinde en kritik aşamalardan biri hasattır. Susamın kapsül yapısı, tohumlar olgunlaştığında kendiliğinden çatlayarak açılmaya (dehiscence) meyilli olduğu için, hasat zamanını kaçırmak ciddi ürün kaybına yol açar. Doğru zamanlama ve yöntem, tohumun kalitesini ve miktarını doğrudan belirler.

Hasat zamanı nasıl anlaşılır?

Susamda tüm kapsüller aynı anda olgunlaşmaz. Bu yüzden hasat kararı vermeden önce tarlada düzenli kontroller yapılması şarttır. Bitkinin hasada hazır olduğunu şu belirtilerden anlayabilirsiniz:

• Renk değişimi: Bitkinin yaprakları ve kapsülleri sararmaya başladığında,
• Yaprak dökümü: Yapraklar kısmen dökülmeye başladığında,
• Çiçeklenme durumu: Çiçeklenme durduğunda,
• Kapsül kontrolü: Alt kapsüller elle kırıldığında, içindeki tohum rengi beyaz tanelilerde koyu sarıya, kahverengi tanelilerde ise açık kahverengiye döndüğünde hasat zamanı gelmiş demektir.

Hasat yöntemi ne olmalı?

Susam kapsülleri olgunlaştığında kolayca çatlayıp içindeki tohumları dökebildiği için makine ile hasat oldukça zordur. Bu nedenle ülkemizde geleneksel olarak elle hasat yöntemi tercih edilir. Hasat sırasında şu adımları izlemelisiniz:

• Elle sökme: Bitkiyi kökünden elle sökerek toplamak, bitkinin hasat sonrası bir süre daha gelişmeye devam etmesi nedeniyle daha çok tercih edilen bir yöntemdir.
• Keserek toplama: Alternatif olarak bitki toprağa yakın bir yerden kesilerek de toplanabilir.
• Makineli hasat: Modern yöntemlerde toplama makineleri kullanılsa da, kapsüllerin dökülme riski nedeniyle bu yöntem hala geliştirilme aşamasındadır.

Hasatta yapılan hatalar ve dikkat edilmesi gerekenler

Hasat sürecinde verimi düşüren veya tohum kalitesini bozan hatalardan kaçınmak gerekir:

• Geç kalmak: Hasadı geciktirmek, kapsüllerin açılıp tohumların toprağa dökülmesine neden olur.
• Erken hasat: Bitki tam kurumadan yapılan hasat, tohumların tam olgunlaşmamasına yol açar.
• Nem kontrolü: Susam tohumları küçük ve yassı olduğu için hasat sonrası kuruması zordur. Tohumlar çok nemli bırakılırsa depoda hızla ısınabilir ve acılaşabilir (rancid). Hasat edilen tohumların mümkün olduğunca kuru olması ve depolama aşamasında %6 veya daha düşük nem oranında tutulması hayati önem taşır.
• Tarla trafiği: Bitkiler 40–50 cm boya ulaştıktan sonra, çiçeklerin döllenmeden dökülmemesi için tarla içine girilmemelidir.

Hastalık ve zararlılara karşı dikkat!

Hasat öncesi dönemde bitkinin sağlığı, verimi doğrudan etkiler. Susamda görülebilen solgunluk, susam bakteri solgunluğu, yaprak leke hastalığı, phylloidy ve susam alternaryası gibi hastalıklara karşı dikkatli olunmalıdır. Ayrıca bozkurt, susam güvesi, yaprak biti ve beyaz sinek gibi zararlılarla mücadele edilmelidir. Bu tür sorunlarla karşılaştığınızda mutlaka ruhsatlı ürünler ve etiket dozları için bölgenizdeki tarım müdürlüklerine danışın.