Kayseri Tomarza'da fidan arayanlar için kanola yetiştiriciliğini 5 dönümlük örnek bir arazi üzerinden anlattık. Aşağıdaki hesaplama aracına kendi arazinizi yazarak kaç fidan gerektiğini ve beklenen verimi görebilirsiniz.
Standart ekim: sıra arası 20–40 cm; dekara 0,5–0,8 kg tohum.
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Ayrı sayfada hesaplayın: Kanola tohumu hesaplama · Kanola verim hesaplama
Kanola, doğru yetiştirme teknikleri uygulandığında yüksek yağ oranı ve protein değeriyle çiftçiye büyük kazanç sağlayan bir bitkidir. Ancak yanlış ekim, hatalı münavebe veya hastalık baskısı nedeniyle tarlada verim düşüşleri yaşanabilir. Kanola tarımında sürdürülebilirliği sağlamak için bitki kaybı ve yeniden ekim süreçlerini iyi yönetmek gerekir.
Kanola, tek yıllık bir bitki olduğu için zeytin gibi "budama ile gençleştirme" imkânı yoktur. Eğer tarlanızda bitkiler beklenen gelişimi gösteremiyor veya verim düşük kalıyorsa şu nedenleri incelemelisiniz:
Kanola tek yıllık bir ürün olduğu için, bitki gelişim döneminde (özellikle kış sonrası veya çiçeklenme öncesi) ağır bir hastalık veya zararlı saldırısına uğradıysa, bitkiyi "canlandırmak" yerine mevcut sezonun kaybını minimize etmeye odaklanılmalıdır. Ancak bitki henüz çok gençse ve besin eksikliği veya hafif zararlı baskısı varsa, ruhsatlı ürünler ve etiket dozuna uygun uygulamalarla bitki desteklenebilir. Eğer bitki tamamen kurumuş veya ağır bir hastalık (örneğin kök çürüklüğü veya ağır mantari hastalıklar) nedeniyle ölmüşse, o bölgede yeni bir ekim yapmadan önce mutlaka toprak analizi yapılmalı ve sorun giderilmelidir.
Kanola tarımında en büyük hata, aynı tarlaya üst üste kanola ekmektir. Bu durum hem toprağın yorulmasına hem de hastalıkların birikmesine neden olur. Yeniden ekim planlarken şu kurallara uymalısınız:
Unutmayın, kanola tarımında yüksek verim sadece iyi tohumla değil, toprağın yorulmasına izin vermeyen akıllı bir ekim planıyla mümkündür. Daha detaylı teknik bilgi ve bölgenize özel tavsiyeler için en yakın Tarımsal Araştırma Enstitüsü veya Tarım İl/İlçe Müdürlüklerine danışabilirsiniz.
Kanola, yüksek yağ oranı ve ekonomik değeriyle çok kârlı bir bitkidir ancak yetiştirme sürecinde yapılan küçük hatalar, doğrudan verim kaybına ve yağ kalitesinin düşmesine neden olur. İşte çiftçilerimizin en sık düştüğü hatalar ve dikkat etmesi gereken doğru yöntemler:
Bir ipucu daha: Kanola tarımında yüksek verim ve kalite için en yakın Tarımsal Araştırma Enstitüsü veya Tarım İl ve İlçe Müdürlüklerinden teknik destek almayı ihmal etmeyin.
Ülkemizde genellikle kışlık kanola tarımı yapılmaktadır. Trakya gibi kışın sıcaklıkların -15 °C civarına düştüğü karasal iklim bölgelerinde ekim, bitkinin kışa girmeden kuvvetli bir kök yapısı ve rozetleşme (yaprak gelişimini tamamlaması) sağlaması için mümkün olduğunca erken, yani eylül ayı içerisinde yapılmalıdır.
Kışlık kanola çeşitleri -15 °C'ye kadar olan soğuklara dayanıklılık gösterebilir. Ancak bitkinin bu soğuklardan zarar görmeden geçebilmesi için ekim zamanında çıkış yapmış olması ve kışa 6-8 yaprak (rozet devresi) ile kuvvetli bir kök sistemiyle girmesi kritik önem taşır.
Kanola çok kumlu topraklar haricinde hemen hemen her türlü toprakta yetişebilir. En yüksek verim; pH değeri 6.5 ile 7.5 arasında olan, humusça zengin, derin yapılı, nötr veya hafif alkali, hafif asitli topraklarda alınır. Toprak yüzeyinin iyi tesviye edilmiş olması gerekir; çünkü suyun göllendiği veya su tutan alanlarda bitki zarar görür.
Ekim derinliği 2 cm'den fazla olmamalıdır. Küçük tohumlu bir bitki olduğu için yonca ekim makinesi gibi küçük tohumları ekebilen mekanik (şanzımanlı) hububat ekim makineleri tercih edilmelidir. Ekimden sonra bitkinin düzgün çıkış yapabilmesi için tarlaya mutlaka merdane çekilmelidir. Dekara yaklaşık 500 g tohumluk kullanımı ve çıkışta m² başına 60-100 bitki sıklığı hedeflenmelidir.
Gübreleme mutlaka toprak analizine dayanmalıdır. Genel bir hedef olarak dekardan 350 kg üzerinde tane verimi almak için saf olarak 15 kg/da azot, ihtiyaç varsa 5-6 kg/da fosfor ve 6-8 kg/da potasyum yeterli olmaktadır. Azotlu gübreleme ideal olarak üç aşamada yapılmalıdır: Ekimle birlikte ilk uygulama, şubat ayında ikinci uygulama ve mart ayında üçüncü uygulama şeklinde bölünmelidir. Ayrıca toprak ihtiyacına göre kükürt, magnezyum, çinko ve bor gibi elementler de verilmelidir.
Yüksek verim almak için kanolanın mutlaka başka bitkilerle dönüşümlü ekilmesi gerekir. Kanola, toprak yapısını düzelten bir bitkidir ancak aynı tarlaya üst üste ekilmesi önerilmez. Örnek münavebe modelleri şunlardır: 1. Model: Buğday + Kanola + Fiğ + Ayçiçeği; 2. Model: Arpa + Kanola + Buğday + Ayçiçeği.
Yabancı otlar, özellikle kanolanın kış döneminde bitki besinine ortak olarak büyük zarar verirler. Bu nedenle bitki kritik ilk gelişim dönemindeyken kimyasal veya mekanik mücadele yapılmalıdır. Geniş yapraklı veya dar yapraklı ot türlerine göre farklı herbisit uygulamaları gerekebilir; uygulama zamanı ve yöntemi için ruhsatlı ürünler ve etiket dozları dikkate alınmalı, tarım müdürlüğüne danışılmalıdır.
Kışlık kanolada canker (kanseri), hafif yaprak lekesi (Pyrenopeziza brassicae), Alternaria ve Sclerotinia kaynaklı sap çürüklükleri önemli hastalıklardır. Ayrıca Blackleg (Leptosphaeria maculans/Phoma lingam) de önemli bir problemdir. Sclerotinia ve Verticillium gibi toprak kaynaklı hastalıklar nedeniyle kanola aynı tarlaya üst üste ekilmemelidir. Belirtiler görüldüğünde uzman desteği alınmalıdır.
Kanola bitkisine toprak pireleri, tarla salyangozu, sap hortumlu böceği, lahana böceği ve yaprak biti gibi zararlılar zarar verebilir. Özellikle çiçeklenme döneminde görülebilecek lahana böceği gibi zararlılarla mücadele için uygun pestisitlerin akşam saatlerinde uygulanması gerekebilir. Zararlı mücadelesinde ruhsatlı ürünler ve etiket dozları kullanılmalıdır.
Hasat zamanı seçilen çeşidin erkenciliğine bağlıdır; genellikle çiçeklenmeden 40-50 gün sonra hasat olumuna gelir. Bitkilerin sap, yaprak ve kapsülleri tamamen kuruyup kahverengiye döndüğünde ve üstten birkaç kapsül çatladığında hasat zamanı gelmiş demektir. Trakya gibi bölgelerde hasat genellikle 20 Haziran civarında yapılır.
Hasat sırasında kapsüllerdeki danelerin rutubeti %9.0'ı geçmemelidir. Biçerdöver ayarları çok kritiktir: Pervane en üste kaldırılmalı, en ağır devirde dönmeli, balaban devri düşürülmeli, elekler kapalıya yakın olmalı ve biçerdöver hızı maksimum 4 km/sa civarında tutulmalıdır. Eğer ürün yaş hasat edildiyse, harman yerinde 3-4 cm kalınlığında serilerek kurutulmalı ve depolama için tane rutubeti mutlaka %8'in altına düşürülmelidir.
Seçilecek tohumluğun ekileceği bölgede denenmiş, çimlenme oranı yüksek, üretim izinli ve kış soğuklarına dayanıklı olması gerekir. Ülkemizde kışlık olarak Elvis, Embleme, Nelson, Smart gibi; yazlık olarak Heres, SARY, Orkan gibi çeşitli izinli çeşitler bulunmaktadır. Yağ kalitesini (düşük erusik asit) korumak için her yıl sertifikalı yeni tohumluk kullanılması tavsiye edilir.
Kanola rehberinin tamamını okumak istiyorsanız:Kanola Yetiştirme Rehberi →
