Kayseri Kocasinan Fidancı – Leylandi Fidanı ve Yetiştiriciliği

Leylandi (× Cuprocyparis leylandii) Bakımı: Kışlatma, Saklama ve Mevsim Sonu İşlemleri

Leylandi (× Cuprosl cypress leylandii), çit bitkisi olarak bahçelerimizde sıkça kullandığımız, dayanıklı ancak mevsim geçişlerinde doğru bakımı isteyen bir türdür. Bitkinin formunu koruması ve kış soğuklarına karşı dirençli kalması, sonbahar ve kış dönemi uygulamalarına bağlıdır.

Mevsim sonu bakımı ve kışlatma nasıl yapılır?

Leylandi gibi iğne yapraklı bitkiler, kışın soğuğa dayanıklı olsalar da aşırı don olayları ve bitki kök bölgesindeki aşırı nem bitkiyi strese sokabilir. Kış dönemi için şu adımları izleyebilirsiniz:

• Budama zamanı: Leylandilerde ana form budaması genellikle bitkinin büyüme döneminin sonunda, yani sonbahar başında yapılmalıdır. Kışın çok sert budama yapmaktan kaçının; çünkü bu, bitkinin yeni sürgün vermesini zorlaştırabilir ve yeni sürgünlerin don riskini artırır.
• Sulama dengesi: Kışın toprak nemini kontrol edin. Eğer kış çok kurak geçiyorsa, bitki köklerinin kurumaması için toprak hafifçe nemlendirilmelidir. Ancak aşırı yağışlı bölgelerde kök çürüklüğüne karşı drenajın iyi olduğundan emin olun.
• Gübreleme: Kışa girerken bitkiye yüksek azotlu gübreler vermeyin. Bu, bitkinin yeni ve yumuşak sürgünler vermesine neden olarak don zararına açık hale gelmesine yol açar.
• Malçlama: Bitki diplerine yapılacak organik maddece zengin bir malç tabakası, kök bölgesinin sıcaklığını korumaya ve nem dengesini sağlamaya yardımcı olur.

Çeliklerin saklanması ve köklendirme hazırlığı

Eğer bahçenizdeki Leylandileri çoğaltmak için çelik aldıysanız, bu çeliklerin canlılığını koruması için doğru ortamı sağlamanız gerekir. Çeliklerin köklendirme sürecinde dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:

• Nem ve ortam: Çelikler, köklenene kadar nemli ve kontrollü bir ortamda tutulmalıdır.
• Ortam seçimi: Çeliklerin köklenmesi için kullanılan ortamın (perlit, torf vb.) geçirgen olması ve kök gelişimini destekleyecek yapıda olması önemlidir.
• Köklenme takibi: Çeliklerde ilk kök oluşumu gözlenene kadar düzenli olarak sulama ve nem takibi yapılmalıdır.

Taşıma ve dikim sonrası dikkat edilecekler

Büyük boylu Leylandi bitkilerinin veya çeliklerin bir yerden bir yere taşınması bitki için riskli olabilir. Taşınma sırasında şunlara dikkat edilmelidir:

• Kök koruması: Bitki veya çelik taşınırken köklerin hava ile temasını kesmek ve nemini korumak için kök toprağının (root ball) dağılmasını engelleyin.
• Sarsıntı ve fiziksel zarar: İğne yapraklı bitkilerde dalların kırılmaması ve yaprakların ezilmemesi için taşıma sırasında bitkiyi korunaklı bir şekilde paketleyin.
• Dikim sonrası adaptasyon: Yeni yerine dikilen veya taşınan bitkiler, ilk birkaç hafta boyunca aşırı güneş ve rüzgardan korunmalı, toprak nemi düzenli kontrol edilmelidir.

Leylandi (x Cupressocyparis leylandii) Yıllık Bakım Takvimi

Aşağıdaki takvim Türkiye genelindeki peyzaj uygulamaları için hazırlanmış bir rehberdir. İklim koşullarına göre işlerin zamanlaması değişebilir; sahil şeridinde (nemli ve ılıman) süreçler daha erken başlarken, iç kesimlerde (soğuk ve karasal) daha geç tamamlanmalıdır. Ağaçlarınızın sağlığı için takvimi bölgenizdeki hava durumuna ve bitkinin gelişim aşamasına göre takip edin.

Ocak – Şubat

• Ağaçların aşırı soğuklara karşı korunması; çok sert don olaylarının yaşandığı bölgelerde genç fidanların gövde çevresine koruyucu önlemler alınması.
• Budama hazırlığı; eğer ağaçta çok fazla çift lider (ana dal) oluşmuşsa, şekli düzeltmek adına temel budama işlemleri yapılabilir.
• Budama ekipmanlarının (makas, testere) dezenfekte edilmesi; hastalıkların (özellikle Seiridium kanseri gibi) bir ağaçtan diğerine taşınmaması için ekipman temizliği hayati önem taşır.
• Toprak yapısının kontrol edilmesi; eğer toprak çok ağır killi ve su tutan bir yapıdaysa, drenaj sorunlarını gidermek için önlemler düşünülmelidir.

Mart – Nisan

• Yeni fidan dikimi; köklerin zarar görmemesi için saksılı veya poşetli fidelerin dikiminde dikkatli olunmalı, kökler her yöne eşit yayılacak şekilde yerleştirilmelidir.
• Gübreleme; toprak analizi sonuçlarına göre, özellikle pH değeri 6.0-6.5 aralığında olan topraklarda azotlu gübre uygulaması yapılabilir.
• Sulama sistemlerinin kontrolü; bahar yağışları öncesinde damlama veya süzgeçli sulama sistemlerinin çalışırlığı test edilmelidir.
• Yabancı ot kontrolü; ağaç diplerindeki yabancı otların temizlenmesi, bitkinin besine erişimini kolaylaştırır.

Mayıs – Haziran

• Yoğun sulama dönemi başlangıcı; özellikle kuraklık ve sıcaklık artışının yaşandığı dönemlerde ağaçların su ihtiyacı artar.
• Budama (Şekillendirme); ağaçların çit formunu koruması için budama işlemine başlanabilir. Ancak çok genç ağaçlarda (ilk 2-3 yıl) sadece tek bir lider dal bırakacak kadar hafif budama yapılmalıdır.
• Hastalık takibi; yapraklarda sararma, kahverengileşme veya dallarda kurumalar (Botryosphaeria veya Seiridium belirtileri) olup olmadığı düzenli kontrol edilmelidir.
• Zararlı kontrolü; çam kese böceği (bagworm) gibi zararlılara karşı ağaçların yaprak yapısı incelenmelidir.

Temmuz – Ağustos

• Sıcaklık ve kuraklık stresiyle mücadele; aşırı sıcaklarda ağaçların su stresine girmemesi için sulama sıklığı artırılmalıdır.
• Damlama sulama kullanımı; yaprakları ıslatmadan, doğrudan kök bölgesine su veren sistemler tercih edilmelidir (yaprakların ıslak kalması hastalık riskini artırabilir).
• Hastalık gözlemi; sıcak ve kurak dönemlerde "Bot" kanseri (Botryosphaeria) riskine karşı dallardaki çöküntülü ve V şeklindeki yaralar takip edilmelidir.
• Yabancı ot mücadelesi; ağaç diplerinde kullanılan herbisitlerin (özellikle glifosat içerenlerin) Leylandilere zarar verebileceği unutulmamalı, ilaçlama yapılırken çok dikkatli olunmalıdır.

Eylül – Ekim

• Yoğun budama (Şekillendirme); ağaçların daha yoğun ve dolgun bir form kazanması için, yeni sürgünlerin sertleştiği bu dönemde daha kapsamlı budama yapılabilir.
• Hastalık kontrolü (Passalora iğne yaprak yanıklığı); yaz sonu ve sonbahar başında yapraklarda görülen lekelenmeler için dikkatli gözlem yapılmalıdır.
• Toprak hazırlığı; kış öncesi toprak yapısını iyileştirmek ve drenajı desteklemek adına gerekli düzenlemeler yapılmalıdır.
• Temizlik; hastalıklı veya kurumuş dalların bahçeden uzaklaştırılması, enfeksiyonun yayılmasını önlemek adına en önemli sanitasyon adımıdır.

Kasım – Aralık

• Kış hazırlığı; ağaçların kışın aşırı donlara karşı dayanıklılığını artırmak için su stresinden uzak tutulması sağlanmalıdır.
• Sanitasyon; budama sonrası veya hastalık görülen bölgelerde kullanılan ekipmanların temizliği ve hastalıklı bitki parçalarının imhası sürdürülmelidir.
• Drenaj kontrolü; kış yağışları sırasında suyun kök bölgesinde birikip kök çürüklüğüne (Phytophthora gibi) yol açmaması için drenaj kanallarının açık olduğundan emin olunmalıdır.
• Gelecek yılın planlaması; toprak analizi yapılması ve gübreleme programının hazırlanması.

Leylandi (Leyland Cypress) Verim ve Ekonomik Değeri

Leylandi ne kadar sürede büyür?

Leylandi, hızlı büyüme özelliğiyle bilinen bir türdür. Özellikle rüzgar perdeleri veya çit oluşturma amacıyla dikildiğinde, bitkinin formunu tamamlaması ve istenen yoğunluğa ulaşması için yapılan budama sıklığı çok önemlidir. Bitkinin daha sık ve dolgun bir form kazanması için sık aralıklarla budanması yaygın bir uygulamadır. Ancak dikkat edilmesi gereken bir nokta vardır: Sık budama, bitkide birden fazla gövde oluşmasına neden olabilir. Bu durum, ağır kar veya buz fırtınaları sırasında gövdelerin birbirinden ayrılmasına ve bitki yapısının bozulmasına yol açabilir.

Verimi ve form gelişimini etkileyen faktörler nelerdir?

Leylandide "verim" kavramı, meyveden ziyade bitkinin sunduğu yeşil alan hacmi, dolgunluk ve çit yoğunluğu üzerinden değerlendirilir. Bitkinin kalitesini ve ekonomik değerini belirleyen temel unsurlar şunlardır:

• Budama Tekniği: Bitkinin daha yoğun ve dolgun bir form alması için düzenli budama yapılır. Ancak aşırı budamanın gövde ayrılmalarına yol açabileceği unutulmamalıdır.
• Çeşit Seçimi: Kullanım amacına göre farklı formlar tercih edilebilir. Örneğin; 'Haggerston Grey', 'Leighton Green', 'Castlewellan' veya 'Gold Rider' gibi farklı renk ve yapıdaki çeşitler, peyzajın değerini doğrudan etkiler.
• İklim ve Konum: Leylandi, rüzgarlı ve tuzlu alanlarda (örneğin kıyı bölgelerinde) bariyer olarak kullanılabilen dayanıklı bir türdür.

Süs bitkileri sektöründe Leylandinin yeri ve piyasa değeri

Leylandi, dış mekân süs bitkileri grubunun en önemli ve en çok tercih edilen üyelerinden biridir. Türkiye'de süs bitkileri sektörü büyük bir ekonomik hacme sahiptir. 2023 verilerine göre, Türkiye'de dış mekân süs bitkileri üretimi 41.026 dekar gibi geniş bir alanda yapılmaktadır ve bu alandan 525 milyondan fazla ürün elde edilmektedir. Leylandi, bu grupta ihraç edilen en önemli türlerin başında gelmektedir.

Ekonomik değerini belirleyen diğer unsurlar şunlardır:

• Pazar Payı: Leylandi, özellikle çit bitkisi olarak peyzaj uygulamalarında en çok satılan türler arasındadır.
• İhracat Potansiyeli: Türkiye'nin coğrafi konumu sayesinde Türk süs bitkileri, özellikle Türk Cumhuriyetleri ve Kuzey Afrika pazarları için büyük bir potansiyel taşımaktadır.
• Çeşitlilik: 'Gold Rider' gibi bazı özel çeşitler, bahçe kalitesini artırdığı için prestijli bir değere sahiptir.

Hastalık ve bakım yönetimi

Bitkinin ekonomik ömrünü ve verimini korumak için zararlılarla mücadele kritiktir. Bitki sağlığını korumak adına, bitki türüne ve ihtiyaca göre ruhsatlı ürünler kullanılmalıdır. İlaçlama süreçlerinde mutlaka etiket dozuna uyulmalı ve uygulama için bölgenizdeki tarım müdürlüklerinden veya uzmanlardan görüş almalısınız.