Çankırı Korgun Fidancı – Rezene Fidanı ve Yetiştiriciliği

Rezene Zararlıları ve Hastalıkları: Belirtiler, Takip ve Mücadele Yöntemleri

Rezene yetiştiriciliğinde başarılı bir hasat için "gördüğün anda ilaçla" yaklaşımı yerine, izleme, sayım ve ekonomik eşik prensibine dayanan entegre mücadele yöntemleri uygulanmalıdır. Bu sistemde amaç, zararlı popülasyonunu bitkiye zarar verecek seviyeye ulaşmadan kontrol altında tutmaktır. Böylece hem maliyet düşer hem de bitkinin doğal koruyucuları olan faydalı böcekler korunmuş olur.

1. Bozkurt (Agrotis spp.) – Toprak ve Yeşil Aksam Zararlısı

Fotoğraf: Fvlamoen · CC BY-SA 3.0

Zarar şekli: Larvalar (tırtıllar) gece aktif olur. Genellikle toprak yüzeyine yakın veya toprak altında bulunurlar. Genç bitkilerin kök boğazını kemirerek bitkinin kurumasına veya tamamen devrilmesine neden olurlar. Ayrıca bitkinin yeşil aksamına da zarar verebilirler.

Takip ve Örnekleme: Tarlaya köşegenler doğrultusunda girilerek en az 50 bitki incelenmelidir. Kontrol edilen bitkilerde %1-3 oranında larva veya kesik bitki saptanması, mücadele kararının verilmesi için kritik bir göstergedir.

Mücadele:

• Zehirli Yem Uygulaması: Larva yoğunluğu eşiğe ulaştığında, ilaç ve kepeğin talimatlara uygun şekilde karıştırılıp şekerli su ile sünger kıvamına getirilmesiyle hazırlanan yemler, dekara 5-8 kg olacak şekilde akşam üstü bitki diplerine atılır.
• Yeşil Aksam İlaçlaması: İlaçlama, bitkinin yeşil kısımlarını ve toprak yüzeyini kapsayacak şekilde akşam saatlerinde yapılmalıdır.
• Doğal Düşmanların Korunması: Tarla kenarlarında nane, yabani havuç ve rezene gibi çiçekli bitkilerin korunması, zararlının doğal düşmanlarını destekleyerek biyolojik mücadeleye katkı sağlar.

2. Fusarium Solgunluğu (Fusarium spp.)

Fotoğraf: Wikimedia Commons · Public domain

Zarar şekli: Bitkinin tüm gelişim dönemlerinde görülebilir. Özellikle fide döneminde birkaç hafta içinde yapraklarda sararma ve solmalara yol açar. Hastalık genellikle yaprağın bir kısmında veya bitkide tek taraflı olarak başlar, alt yapraklardan yukarı doğru ilerler. İlerleyen aşamalarda iletim demetlerindeki tıkanma nedeniyle tüm sürgünlerde solgunluk, köklerde çürüklük ve bitkide genel bir kurumaya neden olur. İletim demetlerinde kahverengileşme gözlenir.

Mücadele:

• Kültürel Önlemler: Hastalıkla mücadelede en önemli adım, sağlıklı tohum kullanımı ve toprak hijyenidir.
• Örnekleme ve Analiz: Tohum kapsüllerinde leke veya kuruma belirtisi olan bitkiler incelenmelidir. Tamamen kurumuş bitkiler analiz için uygun değildir; bu nedenle hasta ve sağlam dokuları bir arada bulunduran örnekler bozulmadan en kısa sürede ilgili araştırma enstitüsüne gönderilmelidir.

3. Nohut Pası Benzeri Mantari Hastalıklar (Uredinales)

Zarar şekli: Yapraklarda başta koyu kırmızımsı-kahverengi, yuvarlak veya oval püstüller (kabarcıklar) şeklinde görülür. Bu püstüller zamanla birleşerek büyür ve rengi koyulaşır. Hastalık yaprağın her iki yüzeyinde de olabilir ancak genellikle alt yüzeyde yoğunlaşır. Şiddetli durumlarda gövde ve kapsüllerde de belirtiler görülebilir; bu da bitkinin paslı bir görünüm almasına, yaprakların erken dökülmesine ve kurumasına yol açar. Hastalıklı tohumlar genellikle daha küçük kalır.

Mücadele: Hastalığın yayılmasını önlemek için nemli ve ılık koşulların takibi önemlidir. Eğer hastalık sezonun erken döneminde ortaya çıkarsa verim kaybı yüksek olabilir. Mücadele için ruhsatlı ürünler kullanılmalı, ilaçlama için Bakanlık veri tabanındaki tavsiyelere uyulmalıdır.

4. Bezelye Yanıklığı Benzeri Etkenler (Pseudomonas spp. vb.)

Zarar şekli: Bitkinin tüm organlarında belirti verebilir. Yapraklarda başlangıçta ıslak görünümlü lekeler, ardından siyahımsı-morumsu şekilsiz lekeler oluşur. Bu lekeler genişleyerek birleşir ve "yanıklık" görüntüsü verir. Sap kısmında kiremit kırmızısı-siyah renkte lekeler görülür ve sap bu noktadan kırılabilir. Kapsüllerde ise 0.5-1 cm çapında çökük, yuvarlak lekeler oluşur. Özellikle ilkbaharda yağışlı ve nemli geçen dönemlerde ciddi ürün kayıplarına yol açabilir.

Mücadele:

• Saha Temizliği: Hastalıklı bitki ve meyveler vejetasyon dönemi boyunca ve hasat bitiminde tarladan uzaklaştırılmalı ve mutlaka imha edilmelidir.
• İlaçlı Mücadele: Hastalığın ilk belirtileri görüldüğünde, iklim koşulları ve ilacın etki süresi dikkate alınarak ilaçlamaya başlanmalıdır.

Önemli Not: Bitki koruma ürünlerinin kullanımıyla ilgili doz, uygulama zamanı ve ürün seçimi için mutlaka Bakanlığın "Bitki Koruma Ürünleri Veri Tabanı" kontrol edilmeli veya en yakın il/ilçe tarım müdürlüğüne danışılmalıdır. İlaçlama yaparken sırt pülverizatörü veya tarla pülverizatörü kullanılmalı; ilaçlama bitkinin yeşil aksamını kaplayacak şekilde, havanın serin ve rüzgârsız olduğu zamanlarda yapılmalıdır.

Rezene Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Toplanır?

Rezenenin hasat zamanı ve yöntemi, bitkiyi hangi amaçla yetiştirdiğinize göre büyük farklılık gösterir. Rezeneyi kökü (soğan kısmı) için mi, yoksa aromatik yaprakları için mi yetiştirdiğiniz, toplama zamanını ve tekniğini tamamen değiştirir.

Kök rezenesi ne zaman hasat edilir?

Eğer rezeneyi mutfakta kullanmak üzere kalınlaşan kök kısmıyla birlikte yetiştiriyorsanız, odak noktanız kökün büyüklüğü ve sertliğidir.

• Kök olgunluğu: Rezene kökleri, bitki yeterli büyüklüğe ulaşıp kök kısmı belirgin şekilde kalınlaştığında hasat edilmeye hazır hale gelir.
• Belirtiler: Kökün çapı istenilen büyüklüğe ulaştığında ve yapraklar canlılığını korurken toplama yapılmalıdır.
• Zamanlama: Bölgeye ve yetiştirme koşullarına göre değişmekle birlikte, köklerin çok fazla odunsu bir yapı kazanmasına izin vermeden, yani bitki çiçek açmaya başlamadan hemen önce hasat edilmesi en idealidir.

Yaprak rezenesi (yeşillik) nasıl toplanır?

Aromatik yaprakları ve ince dalları için yetiştirilen rezenelerde süreç daha farklı işler.

• Hasat dönemi: Yapraklar henüz taze, canlı ve aroması en yüksek seviyedeyken toplanmalıdır.
• Yöntem: Yapraklar, bitkinin büyüme aşamasında, çiçeklenme dönemi gelmeden önce kesilerek veya koparılarak toplanır. Çiçeklenme başladığında yaprakların dokusu sertleşir ve aroması değişebilir.

Doğru toplama yöntemi nedir?

Hasat sırasında bitkiye ve ürüne zarar vermemek için şu adımları izlemelisiniz:

• Kök hasadında: Kökleri topraktan çıkarmak için bir çapa veya bel yardımıyla kök çevresindeki toprağı nazikçe gevşetin. Kökü doğrudan çekmek, kökün parçalanmasına veya yaprakların kopmasına neden olabilir.
• Temizlik: Topraktan çıkarılan kökleri, üzerindeki çamur ve yabancı maddelerden arındırmak için hemen yıkayın. Ancak yıkama sonrası nemli kalmaması için iyice kurutulması, saklama ömrü açısından kritiktir.
• Yaprak hasadında: Yaprakları toplarken bitkinin ana gövdesine zarar vermemeye özen gösterin. Keskin bir makas kullanmak, bitkinin yaralarının daha hızlı kapanmasına yardımcı olur.

Hasatta yapılan yaygın hatalar nelerdir?

• Çiçeklenme sonrası geç kalmak: Bitki çiçek açmaya başladığında enerji artık kökten yapraklara ve tohum üretimine kayar. Bu durumda kökler sertleşir, lifli bir yapı kazanır ve yenmesi zorlaşır; yapraklar ise aromatik özelliğini kaybeder.
• Sert çekme işlemi: Kökü topraktan doğrudan, toprağı gevşetmeden çekmek köklerin yırtılmasına ve ürün kaybına yol açar.
• Yıpranmış ürünleri karıştırmak: Hasat sırasında ezilen, çürüyen veya böcek zararı görmüş kısımları sağlam ürünlerle karıştırmayın; bu durum tüm partinin hızla bozulmasına neden olur.