Afyonkarahisar Çay Fidancı – Şeker Pancarı Fidanı ve Yetiştiriciliği

Şeker Pancarı Hasat Sonrası: Saklama, Taşıma ve Kullanım Yöntemleri

Şeker pancarı, topraktan çıkarıldığı andan itibaren şeker kaybı yaşamaya ve fiziksel özelliklerini değiştirmeye başlar. Hasat sonrası süreçte yapılacak doğru hamleler, pancarın hem fabrika verimini hem de yem olarak kullanım kalitesini doğrudan etkiler.

Hasat sonrası temizlik ve hazırlık

Pancarlar tarladan toplandıktan sonra fabrikaya veya depoya sevk edilmeden önce mutlaka temizlenmelidir. Bu aşamada şu adımlar izlenir:

• Yıkama ve Temizleme: Toprak, taş ve bitki artıkları pancarın üzerinden iyice arındırılmalıdır. Kirli pancar, depolama sırasında çürüme riskini artırır.
• Fiziksel Kontrol: Hasat sırasında zarar görmüş, yaralanmış veya çürümeye başlamış olan pancarlar ayrılmalıdır.

Depolama ve taşıma koşulları

Şeker pancarı canlı bir dokudur ve depolama sırasında nefes almaya devam eder. Kaliteyi korumak için şu noktalara dikkat edilmelidir:

• Nem ve Su Oranı: Şeker pancarı, yem olarak kullanılacaksa diğer bazı yem bitkilerine göre daha düşük su içeriğine sahiptir; bu da onun saklama özelliklerini iyileştirir. Ancak aşırı kuruma şeker kaybına, aşırı nem ise çürümeye yol açar.
• Hava Koşulları: Depolama alanının havalandırılması, pancarların ısınmasını ve bozulmasını engellemek için kritiktir.
• Taşıma: Pancarlar taşınırken ezilmeyecek şekilde, fiziksel bütünlüğü korunarak nakledilmelidir.

Şeker üretimi ve işleme süreçleri

Fabrika aşamasında pancarın içindeki şekerin alınması için karmaşık bir süreç işletilir:

1. Dilimleme: Temizlenen pancarlar, cossettes veya chips adı verilen küçük parçalar halinde dilimlenir.
2. Ozmos Süreci: Dilimlenen parçalar ozmos yöntemiyle işlenerek şeker ayrıştırılır. Bu işlem sonucunda ham şeker suyu ve pancar posası elde edilir.
3. Rafinasyon: Günümüzde çoğu şeker fabrikası, ham şekeri başka bir tesise göndermeden kendi bünyesinde rafine ederek son ürüne dönüştürmektedir.

Hayvancılıkta kullanım: Pancar posası ve yapraklar

Şeker pancarı sadece şeker üretimi için değil, aynı zamanda yüksek değerli bir yem kaynağı olarak da değerlendirilir:

• Pancar Posası: Şeker üretimi sırasında ortaya çıkan posa, fabrikalarda işlenerek kaliteli bir sığır yemi haline getirilir.
• Yaprak Kullanımı: Pancarın yaprakları oldukça besleyicidir ve yaklaşık %25 protein içerir. Bu nedenle hem kök hem de yaprak kısımları hayvan beslemede kullanılabilir.
• Besleme Dikkat Notu: Pancar kökleri, hayvanların mevcut diyetlerine uygun bir geçiş süreci sağlanarak verilmelidir. Özellikle Yeni Zelanda gibi bölgelerde süt sığırları, mera ve pancar ile ek yem kullanmadan sağlıklı bir şekilde beslenebilmektedir.

Şeker Pancarı Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)

Aşağıdaki takvim Türkiye genelindeki şeker pancarı üretim alanları için hazırlanmış bir rehberdir. Şeker pancarı iklim şartlarına duyarlı bir bitki olduğu için, sahil şeridindeki ekim ve hasat dönemleri ile iç bölgelerdeki (örneğin Erzurum gibi) dönemler arasında farklılıklar gösterir. İşlemlerinizi bölgenizin iklimine, toprak yapısına ve ekim yaptığınız çeşide göre mutlaka yerel tarım müdürlüklerine danışarak planlayın.

Ocak – Şubat

• Toprak Hazırlığı Planlaması: Kış döneminde toprak analizlerinin yapılması ve analiz sonuçlarına göre azot (N), fosfor (P) ve potasyum (K) ihtiyaçlarının belirlenmesi.
• Gübre İhtiyacının Belirlenmesi: Şeker pancarı yüksek miktarda potasyum kaldıran bir bitkidir. Toprak analizine göre ortalama 12-16 kg/da azot, 8-10 kg/da fosfor ve 4-5 kg/da potasyum ihtiyacı olabilir; ancak bu değerler toprağınızın mevcut durumuna göre değişir.
• Ekipman Bakımı: Bahar ekimi öncesi toprak işleme aletlerinin ve ekim makinelerinin kontrol edilmesi.

Mart – Nisan

• Ekim İşlemleri: Bölgenin iklim şartlarına göre ilkbahar ekiminin yapılması.
• Gübreleme: Ekimle birlikte veya hemen sonrasında toprak hazırlığı sırasında taban gübrelemesinin yapılması.
• Potasyum Seçimi: Potasyum ihtiyacı için fiyat avantajı nedeniyle potasyum klorür (KCl) veya kompoze gübreler tercih edilebilir. Ancak toprağınızda klorür miktarı zaten yüksekse, klorürün toksik etki yapmaması için uygulama dozuna çok dikkat edilmelidir.
• Yabancı Ot Kontrolü: Yeni çıkan fidelerin çevresinde yabancı ot oluşumunun takip edilmesi.

Mayıs – Haziran

• Sulama Yönetimi: Şeker pancarı su isteyen bir bitkidir. Özellikle bitkinin gelişim döneminde sulamanın düzenli yapılması gerekir.
• Yabancı Ot Mücadelesi: Bitki gelişimini engellememesi için yabancı otlarla mücadele edilmesi.
• Bitki Gelişim Takibi: Yaprak gelişimi ve kök oluşumunun sağlıklı ilerleyip ilerlemediğinin gözlemlenmesi.
• Gübre Takviyesi: Gerektiğinde üst gübreleme planlarının uygulanması.

Temmuz – Ağustos

• Düzenli Sulama: Kök gelişimi ve şeker birikimi için sulamanın aksatılmaması kritik önem taşır.
• Zararlı ve Hastalık Kontrolü: Bitki sağlığını tehdit edebilecek olası zararlılara karşı tarla kontrollerinin yapılması.
• Klorür Takibi: Eğer potasyum kaynağı olarak klorürlü gübreler kullanılıyorsa, topraktaki klorür seviyesinin bitkiye zarar verip vermediğinin (verim düşüşü veya kalite kaybı) gözlemlenmesi.

Eylül – Ekim

• Hasat Zamanının Belirlenmesi: Hasat tarihi hem kök verimini hem de şeker oranını doğrudan etkiler. Erzurum gibi soğuk bölgelerde hasat zamanı Kasım ayına sarkabilir.
• Verim ve Şeker Takibi: Hasat öncesi şeker oranı ve kuru madde miktarının kontrol edilmesi.
• Hasat Başlangıcı: Bölgeye ve çeşide göre değişmekle birlikte, Ekim ayının ilk haftası veya sonuna doğru hasat işlemleri başlayabilir.
• Hasat Sonrası Planlama: Hasat edilen ürünlerin şeker fabrikalarına sevkiyat hazırlıkları.

Kasım – Aralık

• Hasadın Tamamlanması: Özellikle soğuk iklimlerde, en yüksek şeker verimi ve kök verimi için Kasım ayının ilk haftası gibi geç hasat dönemleri tercih edilebilir.
• Verim Kayıtları: Yapılan hasat sonrası elde edilen kök verimi (kg/da) ve şeker verimi (kg/da) bilgilerinin kaydedilmesi.
• Toprak Dinlendirme: Hasat sonrası tarlanın bir sonraki ekim dönemine hazırlanması ve gerekirse toprak hazırlığı için bırakılması.
• Analiz: Bir sonraki yılın gübreleme programı için toprağın ve bitki artıklarının incelenmesi.

Şeker Pancarı Verimi ve Hasat Zamanının Önemi

Şeker pancarı, dünya şeker üretiminin yaklaşık %20'sini karşılayan, Türkiye'nin ise dünyada 5. sırada yer aldığı çok önemli bir endüstri bitkisidir. Türkiye genelinde geniş ekim alanlarına sahip olan bu bitkide, doğru zamanda hasat ve dengeli gübreleme, hem kök verimini hem de şeker oranını doğrudan belirleyen en kritik unsurlardır.

Hasat zamanı verimi nasıl etkiler?

Şeker pancarında hasat zamanı, bitkinin hem ağırlığını (kök verimi) hem de içindeki şeker miktarını (şeker verimi) doğrudan değiştirir. Yapılan araştırmalar, dondurucu düşük sıcaklıklar meydana gelmediği ve fotosentez devam ettiği sürece hasadın gecikmesinin verimi artırdığını göstermektedir. Erzurum gibi ekolojik şartlarda yapılan çalışmalara göre hasat zamanının etkileri şöyledir:

• Kök Verimi: Yetişme periyodu uzadıkça ve ekim ile hasat arasındaki gün sayısı arttıkça kök verimi artış gösterir.
• Şeker Oranı ve Verimi: Hasat tarihi geciktikçe şeker oranı, şeker verimi ve safiyet artmaktadır.
• Uygun Dönem: Erzurum koşullarında yapılan denemelerde, Kasım ayının ilk haftasında yapılan hasadın en yüksek kök verimi (8045.6 kg/da) ve en yüksek şeker verimi (1323.50 kg/da) ile en yüksek şeker oranını (%18.8) sağladığı tespit edilmiştir.

Dekardan ne kadar ürün alınır?

Pancar verimi; genotipe, hasat tarihine, bölgenin iklimine ve bakım şartlarına göre ciddi farklılıklar gösterir. Verim değerleri sabit bir rakam değildir, ancak genel eğilimler şu şekildedir:

Erzurum özelindeki çalışmalarda kök veriminin hasat zamanına göre 5527 kg/da ile 8045.6 kg/da arasında değişebildiği görülmüştür. Türkiye genelinde ise ortalama verim 5666 kg/da olarak kaydedilmiştir. Şeker verimi ise hasat zamanına bağlı olarak 799.29 kg/da ile 1323.50 kg/da arasında değişkenlik gösterebilir.

Gübrelemede potasyum ve klorür dengesi

Şeker pancarı yüksek miktarda potasyum (K) tüketen bir bitkidir. Verimli bir üretim için toprak analizine göre gübreleme yapılması şarttır. Ancak potasyum kaynağı seçilirken klorür miktarına dikkat edilmelidir:

• Potasyum İhtiyacı: Toprak analiz sonuçlarına göre ortalama olarak dekar başına 12-16 kg azot (N), 8-10 kg fosfor (P) ve 4-5 kg potasyum (K) kullanımı yaygındır.
• Klorür Hassasiyeti: Potasyum kaynağı olarak genellikle fiyat avantajı nedeniyle potasyum klorür (KCl) tercih edilse de, klorür miktarı çok yüksek topraklarda veya aşırı uygulamalarda toksik etki görülebilir.
• Güvenli Sınır: Yapılan çalışmalar, yıllık 14.0 kg/da seviyesindeki klorür miktarının kök verimi üzerinde olumsuz bir etki yaratmadığını göstermektedir.

Verimi etkileyen temel faktörler

Yüksek verim ve kaliteli şeker elde etmek için şu noktalar göz önünde bulundurulmalıdır:

1. İklim ve Sulama: Şeker pancarı gece-gündüz sıcaklık farkı isteyen, karasal iklime yakın bölgelerde ve sulama yapıldığında iyi yetişen bir bitkidir.
2. Vejetasyon Süresi: Yetişme süresinin kısa olması veya hasadın çok erken yapılması verimde düşüşlere neden olabilir.
3. Toprak Yapısı: Topraktaki klorür seviyesi ve potasyumun varlığı, bitkinin şeker biriktirme kapasitesini doğrudan etkiler.

Not: Gübreleme miktarları ve uygulama zamanları bölgenize, toprak yapınıza ve seçtiğiniz çeşide göre farklılık gösterebilir. En doğru uygulama için mutlaka toprak analizi yaptırınız ve ruhsatlı ürünler ile etiket dozları konusunda il/ilçe tarım müdürlüklerinden veya uzmanlardan bilgi alınız.