Elma Hastalıkları: Belirtiler, Nedenleri ve Mücadele Yöntemleri

Elma bahçelerinde verim kaybına ve ağaç ölümlerine neden olan hastalıkların çoğu nemli, havasız ve bakımsız ortamları sever. Elma yetiştiriciliğinde en güçlü savunma hattınız ilaçlama değil, doğru kültürel önlemlerdir. Hastalıklarla mücadelede her zaman ruhsatlı ürünleri, etiket dozunda ve zamanında kullanmalı; ilaçlama programı için mutlaka il/ilçe tarım müdürlüklerine danışmalısınız.

1. Ateş Yanıklığı (Erwinia amylovora)

Fotoğraf: Ninjatacoshell · CC BY-SA 3.0

Belirtiler: Bir bakteri hastalığıdır. Yaprakların alt ve üst yüzeyinde başlangıçta yağlımsı görünen lekeler oluşur; bu lekeler zamanla zeytin rengini alıp kahverengileşir. Sürgünlerde ve dallarda yanık benzeri kurumalar görülür. Hastalıklı sürgünlerin boyu kısa ve cılız kalır, tomurcuklar ise ya ölür ya da üzerinde hastalığı taşıyarak gelecek yıla aktarır. Meyvelerde ise yanık benzeri çöküntüler oluşabilir.

Nasıl yayılır? Bakteri; yağmur, rüzgâr, böcekler, kuşlar ve budama aletleriyle ağaçtan ağaca taşınır. Kışın dallardaki ve gövdedeki eski kanser yaralarının kenarlarında, kabuk dokusunda kışı geçirir.

Korunma ve Mücadele:

• Fidan üretiminde mutlaka sağlıklı çöğür ve gözler kullanılmalıdır.
• Ağaç üzerindeki hastalıklı çiçek demetleri, sürgün ve dallar, enfeksiyon noktasının en az 30-40 cm altından kesilerek bahçeden uzaklaştırılmalıdır.
• Budama aletleri her kullanımda %10'luk çamaşır suyuna daldırılarak dezenfekte edilmelidir.
• Büyük dallar kesildiğinde kesim yerlerine %10'luk çamaşır suyu sürülmeli ve mutlaka aşı macunu ile kapatılmalıdır.
• Yaprak biti ve psillid gibi zararlılarla mücadele edilmelidir, çünkü bu böcekler hastalığı taşır.
• Ağır hasta ağaçlar sökülüp yakılmalıdır.
• Bahçede arı kovanları varsa, hastalığın yayılmasını önlemek için bu kovanlar kaldırılmalıdır.
• Hastalığın sağlam ağaçlara bulaşmasını önlemek için hasta ağaçların etrafına 60 cm derinlik ve 30 cm genişlikte hendekler açılmalıdır.

2. Elma Küllemesi (Podosphaera leucotricha)

Fotoğraf: megachile · CC0

Belirtiler: Sürgünler üzerinde beyaz, unsu bir tabaka oluşur. Bu beyaz kitle koklandığında belirgin bir balık kokusu verir. Yaprakların genellikle alt yüzünde, bazen de üst yüzünde küçük, zamanla büyüyen unsu beyaz lekeler görülür. Genç yapraklar bu hastalık nedeniyle mızrak gibi uzun, dar ve içe doğru kıvrık gelişir; renkleri zamanla kahverengiye dönerek erkenden dökülür. Meyvelerde de beyaz unlu bir tabaka görülebilir; meyveler küçük, şekilsiz ve lekeli kalır.

Zararı: Sürgünlerin zayıf kalmasına, kurumasına, yaprakların erken dökülmesine ve meyve oluşumunun engellenmesine neden olur. Odun ve meyve gözlerini de hastalandırabilir.

Korunma:

• Hastalığa karşı dayanıklı çeşit ve anaçlar tercih edilmelidir. Elmalarda M7, Novole ve Robusta 5 anaçları en dayanıklı olanlardır; M9, M26, M27 ve Mark ise en duyarlı olanlardır.
• Bahçedeki hava sirkülasyonunu artırmak için uygun budama yapılmalıdır.

3. Elma Kara Lekesi (Venturia inaequalis)

Fotoğraf: Wikimedia Commons · Public domain

Belirtiler: Yapraklarda koyu renkli, yağlımsı lekeler oluşur. Bu lekeler zamanla genişleyerek yaprağın kurumasına ve dökülmesine yolaksınabilir.

Korunma: Bahçe temizliği ve bitki sağlığının korunması temel önlemdir.

4. Meyve Monilyası / Mumya (Monilinia fructigena)

Fotoğraf: Ina · CC0

Belirtiler: Hastalıklı meyve dokusu hızla su kaybederek buruşur ve dalda asılı kalarak "mumya" gibi bir görünüm alır. Hastalık meyveyi enfekte ederek çürümeye yol açar.

Korunma:

• Dalı üzerinde kalan mumyalaşmış meyveler temizlenmelidir.

5. Elma Mozaik Virüsü (Apple mosaic ilarvius)

Belirtiler: Yapraklarda açık, daha sonra koyulaşan portakal renginde veya sarı, dairesel/halka şeklinde lekeler ve mozaikleşme görülür. Yaprak damarlarında renk açılmaları meydana gelir. Hassas çeşitlerde bu lekeler bütün yapraklara yayılabilir ve olgun yapraklar dökülebilir. İlerleyen dönemlerde bu lekeler kahverengiye döner.

Nasıl yayılır? Virüs; mekanik yollarla (budama aletleri vb.) ve tohum hariç diğer üretim materyalleri ile taşınır. Birçok ticari çeşitte belirti göstermeden (latent) bulunabilir.

Korunma:

• Fidan üretiminde sağlıklı materyal kullanımı esastır.
• Budama aletlerinin dezenfeksiyonu bu tür virüslerin yayılmasını önlemek için kritiktir.

6. Alternarya Meyve Çürüklüğü (Alternaria alternata)

Belirtiler: Elma kabuğunda koyu renkli lekeler oluşur. Bu durum, besin elementleri dengesizliğinden kaynaklanan "acı benek" hastalığı ile karıştırılmamalıdır; çünkü Alternarya bir fungus (mantar) enfeksiyonudur. Meyvede çürüklük yapar.

7. Kök Kanseri (Agrobacterium tumefaciens)

Belirtiler: Bakteri, bitkinin köklerindeki yaralardan (böcek, nematod veya don zararı kaynaklı) içeri girerek ur (tümör) oluşturur.

Nasıl yayılır? Bakteri toprakta uzun süre canlı kalabilir; bulaşık fidanlar ve toprak yoluyla yayılır.

Korunma:

• Fidan dikerken sağlıklı ve sertifikalı fidanlar kullanılmalıdır.
• Toprak ve fidan kaynaklı bulaşmayı önlemek için dikim öncesi toprak hijyenine dikkat edilmelidir.