Elma Budama ve Terbiye Sistemleri: Şekil Verme, Verim ve Hastalıkla Mücadele
Umut Fidancılık Uzman Ekibi3 dk okuma
Elma ağacı nasıl budanır? Hangi terbiye sistemleri uygulanır? Budama sırasında dikkat edilmesi gereken püf noktaları ve hastalık önlemleri nelerdir?
Elma yetiştiriciliğinde budama, ağacın anaç ve çeşidine göre büyük farklılıklar gösterir. Budamanın temel amacı; ağacın kuvvetine uygun bir iskelet oluşturmak, güneş ışığından maksimum yararlanmasını sağlamak ve verimli dalları korumarak sürdürülebilir bir meyve yükü oluşturmaktır. Elma ağaçlarında uygulanan terbiye sistemleri, kullanılan anaç tipine (bodur, yarı bodur veya standart) göre belirlenir.
Elmada Terbiye (Şekil Verme) Sistemleri
Elma bahçelerinde kullanılan anaçların karakterine göre farklı şekiller uygulanır. En yaygın sistemler şunlardır:
- Modifiye Lider (Değişik Doruk Dallı) Sistemi: Özellikle Starkrimson Delicious ve Starkspur Golden Delicious gibi spur tipi (meyve dalı az, sürgün kuvvetli) çeşitlerde tercih edilir. Bu sistemde ağaç, bir Noel çamına benzeyecek şekilde yönlendirilmelidir.
- İnce İğ Sistemi: Özellikle bodur anaçlarda (M9 gibi) kullanılır. Ağaçlar alçak bir çatı ve lider daldan çıkan küçük meyve dalcıklarından oluşur. Bu sistemdeki ağaçlar ömürleri boyunca bir desteğe ihtiyaç duyarlar.
- Diğer Sistemler: Ağacın kuvvetine göre Goble, Lider (Doruk Dallı) veya Palmet terbiye şekilleri de uygulanabilir.
Yıllara Göre Budama Nasıl Yapılmalıdır?
Budama işlemleri dikimden itibaren her yıl farklı bir strateji izlemeyi gerektirir:
Dikim Budaması: Tercihen 1 yaşlı fidanlarda, fidanın tepesi topraktan yaklaşık 70-80 cm (bazı durumlarda 80-12mu cm) yükseklikten kesilir. Gövde üzerinde toprak yüzeyinden 15 cm ile 40 cm arasındaki sürgünler dipten çıkarılmalıdır.
İlk Yıllar (Gelişim Dönemi):
- İlk yıl sonunda ağaç dengeli gelişmişse sadece lider dalın uzantısı çıkarılabilir.
- İkinci yılda, seçilen ana dallar üzerinde ikinci derecede dallar oluşturulmalı ve bunlar yeterince kısaltılmalıdır.
- Ağacın ışık alması için yan dallar geniş açı yapacak şekilde iple ağırlık bağlanarak eğilmeli; ancak yan dallarda kesinlikle uç alma yapılmamalıdır.
- Önemli: İlk 3 yıl ağaçlardan meyve beklenmemelidir. Bu süreçte açan tüm çiçekler koparılmalıdır ki ağaç meyveye değil, güçlü çatı dalları oluşturmaya enerji harcasın.
Olgunluk Dönemi: Ağaç yüksekliği 2.5 metreyi geçtiğinde, her yıl bir veya daha yaşlı dallarda kısaltma yapılmalıdır. Çok kuvvetli gelişme görülen yıllarda, gelişimi dengelemek için yaz budaması da yapılabilir.
Budamada Hastalık ve Zararlı Önlemleri
Budama, hastalıkların ağaçtan ağaca yayılması için en riskli dönemlerden biridir. Özellikle Ateş Yanıklığı gibi bakteriyel hastalıklar budama aletleriyle hızla bulaşabilir.
- Alet Dezenfeksiyonu: Budama makaslarını her ağaçtan diğerine geçerken mutlaka %10'luk çamaşır suyuna daldırarak dezenfekte edin.
- Yara Koruması: Büyük dallar kesildiğinde kesim yüzeylerine %10'luk çamaşır suyu sürülmeli ve mutlaka aşı macunu ile kapatılmalıdır.
- Enfekte Parçaların İmhası: Hastalıklı çiçek demetleri, sürgünler ve dallar, enfeksiyon noktasının en az 30-40 cm altından kesilerek bahçeden uzaklaştırılmalıdır. Yere dökülen yapraklar ise sonbaharda toplanıp yakılmalı veya derince gömülmelidir.
- Zararlı Takibi: Yaprak biti ve psillid gibi zararlılar hastalık yayılımını kolaylaştırdığı için bu zararlılarla mücadele aksatılmamalıdır.
Elma Fidanı ve Öne Çıkan Ürünler
Dal Sıracı Olan Bahçelerde İlaçlama Notu
Eğer bahçenizde dal sıracı hastalığı mevcutsa, budama sonrası ilaçlama dozlarına dikkat edilmelidir. Sıracı bulunan yerlerde %2'lik Bordo Bulamacı veya hazır bakırlı preparatlar %0,8 dozunda; dal sıracı bulunmayan yerlerde ise %1'lik Bordo Bulamacı veya hazır bakırlı preparatlar %0,4 dozunda kullanılmalıdır. Bölgenizdeki güncel durum için mutlaka il/ilçe tarım müdürlüklerine danışın.
Elma hesaplama araçları
Elma fidanı hesaplama – arazime kaç elma fidanı sığar?
Elma verim hesaplama – elma ağaçlarımdan kaç kilo elma alırım?
Elma kurusu hesaplama – kaç kilo yaş elmadan kaç kilo elma kurusu çıkar?
1 kg elma kurusu için yaklaşık 6–8 kg yaş elma gerekir.
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Bilmekte fayda var
- Verimli topraklarda tohum anacındaki ağaçtan 60–70 kg'a kadar ürün alınabilir.
- Bodur sık dikim bahçelerde dekara 170–200 ağaç dikilir; ağaç başına 9–13 kg, dekara 2,3–3,3 ton verim alınmıştır.
- Yarı bodur anaçlara aşılı çeşitler dikimden sonraki 2.–3. yılda meyveye yatar.
- Amasya elması geç meyveye yatar; 8–10 yaşından önce ürün vermez.
- Tozlanma için tam verimdeki bahçelere dekara 1 kovan, genç bahçelere 4 dekara 1 kovan arı konmalıdır.
Ayrı sayfada hesaplayın: Elma fidanı hesaplama · Elma verim hesaplama · Elma kurusu hesaplama
Kaynaklar
- ELMA - tarimorman.gov.tr (https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Belgeler/Uretici_Bilgi_Kosesi/Dokumanlar/elma.pdf)
- Ankara Üniversitesi (https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=109634)
- Elma Yetiştiriciliği (https://isparta.tarimorman.gov.tr/BelgelerArsiv/Faydalı+Bilgiler/Bitkisel+Yetiştiricilik/Meyve+Yetiştiriciliği/Elma+Yetiştiriciliği.pdf)
Elma hakkında diğer yazılar
- Elma Nasıl Çoğaltılır? Tohum, Aşı ve Anaç Seçimi
- Elma Fidanı Nasıl Dikilir? Adım Adım Elma Dikimi Rehberi
- Elma Fidanı Seçimi: Hangi Çeşit Size Uygun ve Kaliteli Fidan Nasıl Anlaşılır?
- Elma Gübreleme Rehberi: Ne Zaman, Hangi Gübre Verilmeli?
- Elma Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Toplanır?
- Elma Hasat Sonrası: Doğru Depolama, Raf Ömrü ve Kaliteyi Koruma Yöntemleri
- Elma Hastalıkları: Belirtiler, Nedenleri ve Mücadele Yöntemleri
- Elma Yetiştiriciliğinde İklim ve Toprak Seçimi Nasıl Yapılmalıdır?
- Elma Yetiştiriciliğinde En Sık Yapılan 10 Hata
- Elma Sulama Rehberi: Ne Zaman, Ne Kadar ve Hangi Yöntemle Sulanmalı?
- Elma Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)
- Elma Yetiştiriciliğinde Verim, Alan ve Ekonomi
- Elma Bahçelerinde Gençleştirme ve Yeniden Dikim Rehberi
- Elma Zararlıları: Yaprak Bitleri, Elma İçin En Etkili Mücadele Yöntemleri