Bitki Yetiştirme Rehberi

Kiraz Hastalıkları: Belirtiler, Nedenleri ve Mücadele Yöntemleri

Kiraz yetiştiriciliğinde yüksek verim ve kaliteli meyve alabilmek için hastalık ve zararlılarla etkili bir mücadele şarttır. Meyve ağaçlarında görülen hastalıkların çoğu, yanlış sulama, yetersiz besleme ve bakımsız budama sonucu ortaya çıkar. Mücadelede en temel kural, hastalık belirtilerini erkenden fark etmek ve kültürel önlemleri ön plana çıkarmaktır. İlaçlama yapmanız gerektiğinde ise yalnızca ruhsatlı ürünleri, etiket dozunda ve zamanında kullanmalı, mutlaka bölgenizdeki il/ilçe tarım müdürlüklerine danışmalısınız.

1. Çiçek ve Meyve Monilyası (Monilinia laxa, Monilinia fructigena)

Fotoğraf: Brian Hunt · CC BY 4.0

Belirtiler: Bu hastalık hem çiçekleri hem de meyveleri doğrudan etkiler. Çiçek monilyasında; çiçekler kahverengileşerek mumyalaşır ve dal üzerinde kalır. Bu süreçte dallardan zamk akıntısı görülebilir ve hastalık sürgünlere de sıçrayarak sürgünlerin esmerleşip kurumasına, kalın dallarda ise elips şeklinde kanser yaraları oluşmasına neden olur. Meyve monilyasında ise meyve üzerinde 0.5–2 mm çapında yuvarlak lekeler oluşur. Yeşil meyvelerde bu lekeler bordo, olgun meyvelerde ise kahverengi-siyah renktedir. Lekeler meyve etine batık olabilir ve birleşerek meyveyi buruşturup tamamen kurutabilir. Kuruyan meyveler dalda "mumya" gibi asılı kalır.

Zararı: Hastalık, meyvelerin zamansız olgunlaşmasına, şekil bozukluklarına ve kalitenin ciddi oranda düşmesine yol açar.

Korunma ve Mücadele:

• Fungus (mantar), kışı yere dökülen mumyalaşmış meyveler üzerinde geçirdiği için, dökülen bu meyveler mutlaka toplanmalı ve imha edilmelidir.
• Kurumuş dallar temizlenmelidir.
• Meyve ağaçlarında çiçeklenme dönemindeki risklere karşı dikkatli olunmalıdır.

2. Yaprak Lekesi Hastalığı (Blumeriella jaapii)

Fotoğraf: Glen R. Stanosz, University of Wisconsin-Madison; Mary L. Torsello, USDA Forest · Public domain

Belirtiler: Özellikle vişne ağaçlarında daha sık görülen bu hastalıkta, yaprağın üst yüzeyinde başlangıçta bordo renkte olan lekeler, zamanla kırmızımsı-kahverengi bir hal alır. Bu lekelerin altında, sanki kirli beyaz bir kabuklu bit varmış gibi beyaz tozsu yapılar (konidispor kümeleri) görülebilir. Lekeler birleşerek geniş alanlar oluşturabilir ve yaprak dokusunu öldürerek yaprakların erken dökülmesine neden olur.

Zararı: Aşırı yaprak dökümü ağacı zayıflatır. Haziran ayı ortasında başlayan yaprak dökümü, meyvelerin iyi gelişmesini ve olgunlaşmasını engeller; meyve kalitesini ve tadını düşürür.

Korunma ve Mücadele:

• Fungusun kışı geçirdiği yer olan yere dökülen hastalıklı yapraklar, tomurcuklar patlamadan önce mutlaka toprağa sürülmeli veya toplanıp yakılmalıdır.
• Bahçede nemin çok yüksek olmamasına dikkat edilmelidir.

3. Bakteriyel Kanser ve Zamklanma (Pseudomonas syringae pv. syringae / pv. morsprunorum)

Fotoğraf: Howard F. Schwartz · CC BY 3.0 us

Belertiler: Gövde, genç sürgünler, dallar, meyve sapları ve meyvelerde görülür. En belirgin belirtisi, dış kabuk üzerinde görülen dairesel veya uzunlamasına ıslak, kahverengi ve ekşi kokulu lekelerdir. Hastalanan gözlerin dibinde kanserler oluşabilir. Kiraz ve kayısıda meyve enfeksiyonu, içeri çökmüş siyah lekeler şeklinde kendini gösterir.

Zararı: Ağaçların genel gelişimini yavaşlatır, verimi ve meyve kalitesini düşürür.

Korunma ve Mücadele:

• Enfeksiyonun sonbaharda meydana geldiği unutulmamalıdır.
• Ağaçların zayıflamasını önlemek için düzenli besleme yapılmalıdır.

4. Kök ve Kökboğazı Çürüklükleri (Phytophthora spp., Armillaria mellea, Rosellinia necatrix)

Belirtiler: Bu kök hastalıkları ağacın temelini yok eder. Armillaria mellea (Şapkalı mantar) durumunda, ağaçlarda sürgün oluşumu azalır, yapraklar sararır ve dallar kurumaya başlar. Kök incelendiğinde, kabuk ile odun dokusu arasında beyaz bir tabaka görülür; doku zamanla kahverengi veya beyaz süngerimsi bir yapıya dönüşür. Phytophthora türlerinde ise ağaçlarda genel bir gelişme geriliği, yaprakların açık yeşil-sarı çıkması ve sürgün uçlarının kuruması görülür. Kök bölgesinde kabuk kaldırıldığında, turuncudan koyu kahverengiye kadar değişen, ekşimsi kokulu nekrotik (ölü) dokular fark edilir.

Korunma ve Mücadele:

• Drenaj: Hastalığın en büyük dostu nemdir. Nem tutan, su biriken yerlere bahçe kurulmamalıdır.
• Gübreleme: Kireç, potasyum, fosfor ve humus yönünden fakir olan bahçelerde hastalık daha çok görülür; bu yüzden dengeli ve uygun gübreleme yapılmalıdır.
• Sulama: Fidanlıklarda ve bahçelerde yağmurlama sulama yapılmamalı, aşırı nemden kaçınılmalıdır.

5. Yaprak Delen (Çil) Hastalığı (Stigmina carpophila)

Belirtiler: Yapraklarda yuvarlak, yaklaşık 1 mm çapında, kırmızımsı-sarı lekeler oluşur. Bu lekeler zamanla koyu kahverengi olup kuruyarak düşer; bu da yaprağın sankın saçma ile delinmiş gibi görünmesine neden olur.

Korunma ve Mücadele:

• Budama sırasında kullanılan makas ve aletlerin temizliğine (dezenfeksiyonuna) dikkat edilmelidir.