Badem Budama Rehberi: Şekil Verme, Verim ve Dikim Bakımı
Umut Fidancılık Uzman Ekibi3 dk okuma
Badem ağacı nasıl budanır? Modifiye lider ve vazo sistemi nedir? Dikim sırasında çukur nasıl açılmalı ve budama nasıl yapılmalıdır? İşte adım adım badem bakımı.
Badem yetiştiriciliğinde verimi ve ağacın ömrünü belirleyen en kritik aşama, doğru budama ve dikim tekniklerinin uygulanmasıdır. Badem, meyvesini mahmuz (spurus) adı verilen ve beş yıl kadar meyve verebilen özel yapılar üzerinde taşır. Bu nedenle budama yaparken bu mahmuzların korunması, ağacın ürün kapasitesini sürdürmesi açısından hayati önem taşır.
Badem ağacına hangi şekil verilir?
Badem bahçelerinde terbiye sistemi seçilirken ağacın türü ve büyüme alışkanlığı göz önünde bulundurulmalıdır. En yaygın ve uygun yöntemler şunlardır:
- Modifiye Lider (Değiştirilmiş Doruk) Sistemi: Badem için en ideal terbiye şeklidir. İlk 2-3 yıl içinde bu sistemin iskeleti oluşturulmalıdır.
- Vazo (Goble) Sistemi: Ağacın iç kısmının ışık alması için uygulanan bir diğer yaygın yöntemdir.
- Çeşit Farklılıkları: Bazı çeşitler dik büyürken bazıları yayvan gelişir. Örneğin, Santa Rosa ve Wickson gibi Japon erikleri dik büyüdüğü için bu çeşitlerde dalların yaygınlaşması teşvik edilmelidir. Öte yandan, Burbank gibi yaygın büyüyen çeşitlerde ise daha dik bir gelişim sağlanmalıdır.
Budama nasıl ve ne zaman yapılmalıdır?
Bademde budama; şekil, verim ve gençleştirme olmak üzere üç ana başlıkta incelenir. Budama işlemleri yapılırken şu kurallara dikkat edilmelidir:
- Dikim Budaması: Fidanlar dikilirken mutlaka budanmalıdır. Köklerdeki yaralanmalar temizlenmeli ve kök budamasına paralel olarak taç budaması yapılmalıdır. Fidanlar, ortalama aşı yerinin 80 cm üzerinden bir gözden kesilmelidir. Yan dallar ise 10 cm dışa bakan bir göz üzerinden budanmalıdır.
- Yaz Budaması: Dikimi takip eden ilk yaz döneminde mutlaka yapılmalıdır. Bu işlem, fidanın modifiye lider veya goble şeklini almasını sağlar. Ayrıca yazın ince dalların alınması, kışın aşırı dal kesilmesinin önüne geçer.
- Verim Budaması: Verim çağındaki ağaçlarda her yıl 1 ile 3 yaşlı dallara müdahale edilmelidir. Ancak şiddetli budamadan kaçınılmalıdır. Bademde kalın dal kesiminden kaçınılmalı, ancak 0,5–3 cm kalınlığındaki dallar temizlenebilir.
- Gençleştirme Budaması: Yaşlanan ağaçlarda verimi artırmak için dikimden 15–20 yıl sonra yapılmalıdır.
Dikim çukuru nasıl hazırlanmalıdır?
Sağlıklı bir badem bahçesi için dikim çukurlarının hazırlanması, kök gelişimini doğrudan etkiler:
- Kök yapısına göre 60-80 cm genişlik ve derinlikte çukurlar açılmalıdır.
- Ağır topraklarda çukurlar dikimden 1-2 ay önce açılmalıdır.
- Üstten çıkan işlenmiş toprak çukurun bir yanına, işlenmemiş toprak diğer yanına konmalıdır.
- Çukurun dibine, üstten çıkan işlenmiş toprağa bir miktar yanmış çiftlik gübresi karıştırılarak yerleştirilmelidir. Bu, köklerin besin maddesi zengin bir ortamda gelişmesini sağlar.
Badem Fidanı ve Öne Çıkan Ürünler
Hastalıklarla mücadele ve budama hijyeni
Budama yaraları, hastalıkların (özellikle kanser gibi enfeksiyonların) giriş kapısıdır. Hastalıkların yayılmasını önlemek için şu önlemler alınmalıdır:
- Budama Aletleri: Enfeksiyonun bir ağaçtan diğerine geçmemesi için budama makasları her ağaç değişiminde temizlenmelidir.
- Yara Kapatma: Kalın dal kesimlerinde veya büyük yaralarda mutlaka aşı macunu kullanılarak kesik yüzey kapatılmalıdır.
- Atık Yönetimi: Budama sonrası oluşan tüm artıklar bahçeden uzaklaştırılmalıdır. Kuru ve hastalıklı dallar, enfeksiyonun yayılmasını önlemek için sağlıklı kısımdan kesilip imha edilmelidir.
- Zamanlama: Sonbahar ve kışın oluşan yaralar, dalların kurumasına neden olabileceği için dikkatli olunmalıdır.
Badem hesaplama araçları
Badem fidanı hesaplama – arazime kaç badem fidanı sığar?
Badem verim hesaplama – badem ağaçlarımdan kaç kilo kabuklu badem alırım?
Badem içi hesaplama – kaç kilo kabuklu bademden kaç kilo badem içi çıkar?
1 kg badem içi için yaklaşık 2,5–3,6 kg kabuklu badem gerekir.
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Bilmekte fayda var
- Dikim mesafeleri 6 × 6 m veya 6 × 7 m olmalıdır; kuvvetli ve derin topraklarda 8–9 m bırakılır.
- Toprak ve bakım koşullarına göre dekardan 100–500 kg kabuklu badem alınır; zayıf topraklarda 70–110 kg.
- İyi bir tozlanma için 10 dekara 5–8 kovan arı yerleştirilmelidir.
- Susuz yetişebilse de verimli ürün için yılda 3–4 kez sulanmalıdır.
Ayrı sayfada hesaplayın: Badem fidanı hesaplama · Badem verim hesaplama · Badem içi hesaplama
Kaynaklar
- ERİK- BADEM - kilis.tarimorman.gov.tr (https://kilis.tarimorman.gov.tr/BelgelerArsiv/Yetiştiricilik+Dökümanları/erik-badem.pdf)
- BADEM - konyadayatirim.gov.tr (https://www.konyadayatirim.gov.tr/assets/upload/dosyalar/badem-uretici-rehberi-kop.pdf)
- BADEM (https://www.kop.gov.tr/storage/documents/219.pdf)
- BADEM YET[1].. (https://megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller_pdf/Badem+Yetiştiriciliği.pdf)
- Wikipedia – Almond (https://en.wikipedia.org/wiki/Almond)
Badem hakkında diğer yazılar
- Badem Nasıl Çoğaltılır? Tohum, Aşı ve Üretim Yöntemleri
- Badem Fidanı Nasıl Dikilir? Adım Adım Dikim Rehberi
- Badem Fidanı Seçimi: Çeşitler, Tozlayıcı İhtiyacı ve Kaliteli Fidan Nasıl Olmalı?
- Badem Gübreleme Rehberi: Ne Zaman ve Hangi Gübre Verilmeli?
- Badem Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Yapılmalıdır?
- Badem Hasat Sonrası: Saklama, Depolama ve Çeşitlerin Korunması
- Badem Hastalıkları: Belirtiler, Nedenleri ve Korunma Yolları
- Badem Yetiştiriciliğinde İklim ve Toprak Seçimi Nasıl Olmalı?
- Badem Yetiştiriciliğinde En Sık Yapılan 10 Hata
- Badem Sulama Rehberi: Ne Zaman, Nasıl ve Ne Kadar Sulamalı?
- Badem Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)
- Badem Verimi ve Ekonomik Değeri: Dekardan Ne Kadar Ürün Alınır?
- Badem Bahçelerinde Gençleştirme ve Yeniden Dikim Rehberi
- Badem Zararlıları: Badem İç Kurdu, Koşnil, Yaprak Bitleri ve Diğerleri