Stevia (Şeker Otu) Verimi ve Ekonomik Değeri
Umut Fidancılık Uzman Ekibi3 dk okuma
Stevia üretiminde dekardan ne kadar kuru yaprak alınır? Verim kaçıncı yıldan itibaren artar? Hangi çeşitler daha verimlidir ve pazar potansiyeli nedir?
Stevia (Stevia rebaudiana), dünya genelinde artan doğal tatlandırıcı talebiyle birlikte tıbbi ve aromatik bitkiler arasında ekonomik değeri her geçen gün yükselen bir türdür. Türkiye'de özellikle Akdeniz iklim kuşağında çok yıllık bir bitki olarak başarıyla yetiştirilmektedir.
Stevia ne kadar verim verir?
Stevia bitkisinde verim; yetiştirilen bölgenin iklimine, kullanılan çeşide, sulama ve gübreleme imkanlarına göre değişiklik gösterir. Akdeniz iklimi koşullarında yapılan çalışmalara göre kuru drog (kurutulmuş yaprak) verimi şu şekilde seyretmektedir:
- İlk yıl verimi: Yaklaşık 200–300 kg/da
- İkinci yıldan itibaren: Yıllık ortalama 400–500 kg/da
Tropik ve subtropik bölgelerde yılda üç biçime kadar hasat yapılabilse de, Türkiye'deki Akdeniz iklimi koşullarında yüksek yaprak verimi ve kalite elde etmek için Eylül ayı başlarında tek hasat yapılması önerilmektedir.
Verimi etkileyen en önemli faktörler nelerdir?
Stevia tarımında yüksek verim ve kaliteyi yakalamak için şu teknik detaylara dikkat edilmelidir:
- Çeşit Seçimi: Ekonomik verim için mutlaka tescilli ve sertifikalı çeşitler kullanılmalıdır. Türkiye'de Milli Çeşit Listesi'nde yer alan Levent 93, Turgut 82, Güney 04, Turgut ve Tütüncü çeşitleri bulunmaktadır. Özellikle Levent 93 çeşidi, hem yaprak kalitesi hem de kuru yaprak verimi bakımından öne çıkmaktadır.
- Çoğaltma Yöntemi: Tohumla üretim bitkilerde homojenliği ve kaliteyi düşürdüğü için, doku kültürü veya gövde çelikleri ile çoğaltılmış klon fidelerin kullanılması daha uygundur.
- Gübreleme: Bitki düşük nitrojenli gübrelere iyi yanıt verir. Azotun yavaş salınması için organik gübreler (çiftlik gübresi, vermikompost veya inek gübresi/idrarı) kullanılması mahsul verimini artırır. İdeal bir üretim için dekar başına yaklaşık 10 kg azot, 5 kg fosfor ve 5 kg potasyum uygulaması yeterli olabilmektedir.
- Sulama: Yazın yaşanan yüksek sıcaklıklarda sulama ihtiyacı artar ancak aşırı sulamadan kaçınılmalıdır. Kontrollü sulama verim için kritiktir.
- Hasat Tekniği: Hasat, toprak yüzeyinden 10-15 cm yükseklikte yapılmalıdır. Daha aşağıdan yapılan biçimler, bitkinin sürgün tomurcuğu sayısını azaltarak sonraki yılların verimini düşürebilir.
Kurutma işlemi neden kritiktir?
Hasat edilen yaprakların kurutulma aşaması, bitkinin içindeki tatlandırıcı madde olan steviosit miktarını doğrudan etkiler. Kaliteli bir ürün için:
- Bitkiler üzerinde çiğ varken hasat edilmemelidir.
- Kurutma işlemi; doğrudan güneş ışığı almayan, rüzgar sirkülasyonunun olduğu gölge alanlarda yapılmalıdır.
- Yığın kalınlığı 15 cm'yi geçmemelidir. Yığın çok kalın olursa veya yoğun güneş altında bırakılırsa, fermantasyona bağlı olarak sıcaklık artar ve bu durum steviosit içeriğinin hızla düşmesine neden olur.
Öne Çıkan Ürünler
Pazar potansiyeli ve ekonomik durum
Dünya Stevia üretiminin %80'inden fazlası Çin tarafından karşılanmaktadır. Ancak küresel ölçekte obezite ve diyabet gibi sağlık sorunlarının artması, doğal tatlandırıcı talebini sürekli canlı tutmaktadır. Türkiye'de de üretim alanları giderek genişlemektedir. Mevcut üretim genellikle sözleşmeli tarım modeliyle yürütülmektedir. Yatırım planlarken fide maliyetlerinin yüksek olabileceği ve arazilerin bölünmüş yapısı göz önünde bulundurulmalıdır.
Stevia hesaplama araçları
Stevia verim hesaplama – dönümden ne kadar kuru stevia yaprağı alırım?
Stevia fidesi hesaplama – arazime ne kadar stevia fidesi gerekir?
Denenen dikim aralıkları: 30 × 60 cm – 60 × 60 cm (dekara 2.800–5.600 fide).
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Bilmekte fayda var
- Çukurova denemesinde 30 × 60 cm aralıkta dekara 110,9 kg kuru yaprak alınmıştır.
- En yüksek verim 45 × 60 cm aralıkta 3. yılda dekara 268,9 kg ölçülmüş, 4. yılda 88,7 kg'a düşmüştür.
- Yaprakları şekerden 200–300 kat tatlıdır; soğuğa hassastır.
Ayrı sayfada hesaplayın: Stevia fidesi hesaplama · Stevia verim hesaplama
Kaynaklar
- Stevia Tarımı ve Endüstrisi (https://baka.gov.tr/assets/upload/dosyalar/stevia.pdf)
Stevia hakkında diğer yazılar
- Stevia Bakımı ve Budama Teknikleri
- Stevia Nasıl Çoğaltılır? Tohum, Çelik ve Doku Kültürü Yöntemleri
- Stevia Nasıl Dikilir? Adım Adım Dikim Rehberi
- Stevia Fidanı Seçimi: Hangi Çeşidi Dikmeliyim?
- Stevia Gübreleme Rehberi: Hangi Gübre, Ne Zaman Verilmeli?
- Stevia Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Yapılmalıdır?
- Stevia Hasadı ve Kurutma: Yaprak Kalitesi Nasıl Korunur?
- Stevia Hastalıkları ve Zararlıları: Belirtiler ve Korunma Yolları
- Stevia (Şeker Otu) İçin İklim ve Toprak İstekleri
- Stevia Yetiştiriciliğinde En Sık Yapılan 10 Hata
- Stevia Sulama Rehberi: Ne Zaman, Ne Kadar ve Nasıl Sulanmalı?
- Stevia (Şeker Otu) Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)
- Stevia (Şeker Otu) Bahçelerinde Gençleştirme ve Yeniden Dikim Rehberi
- Stevia Zararlıları ve Hastalıkları: Kök Çürüklüğü ve Mücadele Yöntemleri