Sardunya Hastalıkları: Belirtiler, Nedenleri ve Korunma Yolları

Sardunyalar (Pelargonium spp.) bahçelerimizin ve balkonlarımızın vazgeçilmez süs bitkileridir. Ancak uygun olmayan sulama, aşırı nem ve kötü hava koşulları bu güzel bitkileri çeşitli hastalıklara karşı savunmasız bırakabilir. Sardunya yetiştiriciliğinde en etkili mücadele yöntemi ilaçtan ziyade, doğru kültürel önlemlerdir. Bitkinizi sağlıklı tutmak için sulama alışkanlıklarınızı gözden geçirmeli, hava sirkülasyonuna önem vermeli ve hijyene dikkat etmelisiniz. Eğer bir hastalık belirtisi görürseniz, mutlaka ruhsatlı ürünleri, etiketindeki doz ve zamanda kullanın ve en doğru yönlendirme için il/ilçe tarım müdürlüğüne danışın.

1. Bakteriyel Yanıklık ve Solgunluk (Xanthomonas hortorum pv. pelargonii / Pseudomonas solanacearum)

Sardunyalarda görülen en ciddi bakteriyel sorunlardan biridir. Özellikle sıcak havalarda hızla yayılır.

Belirtiler: Yapraklarda yuvarlak, çökmüş lekeler veya köşeli ölü alanlar görülür. Bu lekeler kısa sürede yaprağın kurumasına ve dökülmesine neden olur. Hastalık bitkinin sistemine yayıldığında bitki tamamen yaprak döker ve ölebilir. Enfekte olan gövdelerde kararma, büzüşme ve siyah çizgiler oluşur. Bazı durumlarda bitki tamamen kurumadan önce gövde üzerinde siyah lekeler fark edilebilir.

Hastalık Koşulları: Bakteriler yüksek sıcaklıklarda çok hızlı gelişir. Örneğin, 27 °C (81 °F) civarındaki sıcaklıklarda belirtiler sadece yedi gün içinde ortaya çıkabilirken, 15 °C (60 °F) civarında bu süre üç haftaya uzayabilir. 10 °C'nin altı veya 32 °C'nin üstü gelişimi yavaşlatabilir. Hastalık, sulama suyunun sıçramasıyla veya enfekte olmuş budama aletleriyle bir bitkiden diğerine kolayca bulaşır.

Korunma:

• Kesinlikle hastalık belirtisi göstermiş bitkilerden veya çeliklerden üretim yapmayın.
• Budama makaslarını ve diğer aletleri her kullanım sonrası dezenfekte edin.
• Sulama yaparken suyu yapraklara ve gövdeye değdirmemeye çalışın; damlama sulama tercih edin.
• Hastalık görülen bitki artıklarını bahçeden uzaklaştırın ve imha edin.

2. Bakteriyel Yaprak Lekesi (Pseudomonas cichorii)

Belirtiler: Yapraklarda 6 mm ile 2,5 cm çapında, düzensiz şekilli, koyu kahverengi veya siyah lekeler oluşur. Bu lekelerin kenarları suyla ıslanmış gibi görünür. Lekenin merkezinde bazen açık renkli (tane rengi) bir alan ve çevresinde sarı bir halka görülebilir.

Hastalık Koşulları: Sıcak hava, yağışlı dönemler ve yaprakların üzerinden yapılan (üstten) sulamalar bu hastalığı tetikler. Nemli ortamlar bakterinin yayılmasını kolaylaştırır.

Korunma:

• Yaprakların üstünden sulama yapmaktan kaçının.
• Bitkiler arasında hava akışını sağlayacak mesafeler bırakın.
• Bahçe temizliğine ve hijyene azami dikkat gösterin.

3. Kök Çürüklüğü ve Siyah Ayak (Pythium spp.)

Fotoğraf: Doc. RNDr. Josef Reischig, CSc. · CC BY-SA 3.0

Belirtiler: Özellikle yeni dikilen fidelerde veya çeliklerde görülür. Çeliklerin veya genç bitkilerin taban kısmında kahverengi, suyla ıslanmış gibi görünen lezyonlar oluşur. Bu lezyonlar hızla yukarı doğru ilerleyerek gövdeyi siyahlaştırır; bitki hızla solar ve ölür.

Hastalık Koşulları: Toprak kaynaklı bir hastalıktır. Aşırı sulama ve toprağın su tutması (kötü drenaj) hastalığın en büyük dostudur.

Korunma:

• Toprağın su tutmasını engelleyin, drenajı iyi olan alanlar seçin.
• Bitkileri aşırı sulamaktan kaçının; toprak kurumadan su vermeyin.
• Hastalık görülen bitkileri derhal saksıdan veya alandan çıkarıp imha edin.

4. Pas Hastalığı (Puccinia pelargonii-zonalis)

Fotoğraf: Flowersabc · CC BY-SA 2.0

Belirtiler: Yaprakların alt yüzeyinde turuncu-kahverengi renkte, küçük kabarcıklar (püstüller) şeklinde sporlar oluşur. Bu durum yaprağın beslenmesini engeller.

Hastalık Koşulları: Nemli hava ve yaprak yüzeyinde suyun uzun süre kalması hastalığı hızlandırır. Sporlar rüzgar yoluyla çok kolay yayılır.

Korunma:

• Bitki çevresindeki nem oranını düşük tutmaya çalışın.
• Yaprakların ıslak kalmaması için akşam saatlerinde değil, sabah erken saatlerde sulama yapın.
• Bitkileri çok sık dikmeyerek hava sirkülasyonunu artırın.

5. Gri Küf (Botrytis cinerea)

Belirtiler: Çiçeklerde kahverengi, suyla ıslanmış gibi görünen çürümeler başlar. Çürüyen dokuların üzerinde gri, tüylü bir küf tabakası oluşur. Dökülen çiçek parçaları yaprakların üzerine düşerse, yapraklarda da çürümeye yol açabilir.

Hastalık Koşulları: Serin ve nemli hava ile bitki üzerinde su bulunması hastalığı tetikler. Özellikle ölü çiçek parçaları hastalığın yayılması için uygun ortam sağlar.

Korunma:

• Kuruyan çiçekleri ve ölü bitki kısımlarını düzenli olarak temizleyin.
• Yapraklara su değdirerek sulama yapmaktan kaçının.
• Bitkinin hava almasını sağlayacak şekilde budama ve yerleşim yapın.

Önemli Not: Diğer Hastalıklar Hakkında Bilgi

Sardunyalar ayrıca Alternaria yaprak lekesi, Verticillium solgunluğu, Armillaria kök çürüklüğü, Agrobacterium (kurtağzı/ur) ve çeşitli virüs hastalıklarına (yaprak kıvrılması, halka desenleri vb.) karşı da hassastır. Eğer bitkinizde yapraklarda renk değişikliği, şekil bozukluğu veya ani kurumalar görüyorsanız, bu hastalıklar da söz konusu olabilir. Belirtiler çeşide ve bölgeye göre değişebilir; kesin teşhis için uzman desteği alınız.