Nar Hastalıkları: Belirtiler, Nedenleri ve Mücadele Yöntemleri
Umut Fidancılık Uzman Ekibi4 dk okuma
Nar bahçelerinde görülen kahverengi leke, meyve çürüklükleri ve gövde zamklanması hastalıkları: Belirtileri, yayılma yolları ve etkili kültürel önlemler nelerdir?
Nar yetiştiriciliğinde yüksek verim ve kaliteli meyve elde etmek için hastalıklarla mücadele hayati önem taşışır. Nar bahçelerinde hastalıklar tek başına olabileceği gibi, zararlılarla birlikte de görülebilir. Mücadelenin temeli, hastalıkları henüz belirti vermeden önlemek ve bahçede sağlıklı bir ekosistem kurmaktır. İlaçlı mücadele gerektiren durumlarda yalnızca ruhsatlı ürünleri, etiketindeki doz ve zamanda kullanın; uygulama öncesinde mutlaka il/ilçe tarım müdürlüklerine danışın.
1. Kahverengi Leke Hastalığı (Cercospora spp.)
Fotoğraf: Meswaet Y, Mangelsdorff R, Yorou NS, Piepenbring M (2021) Unravelling unexplored · CC BY 4.0Belirtiler: Bu hastalık ilkbaharda genç yapraklar, çiçekler ve küçük meyvelerde kendini gösterir. Yapraklarda uç kısımlardan başlayan, küçük, koyu renkli ve düzensiz lekeler oluşur. Hastalık ilerledikçe bu lekeler genişler; ağır enfeksiyonlarda yaprakların yarıya yakını, çok şiddetli durumlarda ise tamamı kahverengileşerek kurur. Meyvelerde ise enfeksiyon genellikle meyve tacından (kaliks) başlayan koyu kahverengi geniş lekeler şeklinde görülür. Meyve kabuğu bu bölgelerde kuru ve mat bir görünüm alır, meyvede gelişme geriler. İleri aşamalarda kabukta çatlamalar meydana gelebilir.
Nasıl yayılır? Hastalık etmeni rüzgâr ve su damlacıkları ile taşınır. Uygun koşullarda yeni enfeksiyonlar oluşturur. Hastalık etmeni olan fungus (mantar), kışı yabancı otlarda, yere dökülen veya ağaç üzerinde kalan enfekte bitki artıklarında misel ve sporlar halinde geçirir; toprakta yaşamaz.
En uygun koşullar: Hastalığın gelişimi için 26–28 ºC sıcaklık ve %6 meyve yüzeyinde %65–70 oranında nisbi nem idealdir. Uygun şartlarda enfeksiyondan 8–10 gün sonra belirtiler ortaya çıkmaya başlar.
Korunma ve Mücadele:
- Bahçede iyi bir havalanma sağlamak için ağaç sayısını çok sık tutmayın (sık dikimden kaçının).
- Hastalık etmeninin kışı geçirdiği yabancı otları temizleyin.
- Ağaç üzerinde kalan veya yere dökülen enfekte meyveleri toplayıp imha edin.
- Budama yaparak ağaç içindeki hava sirkülasyonunu artırın.
- İlaçlama zamanı: Çiçek tomurcukları belirginleşmeye başladığında, taç yapraklar döküldükten sonra ve meyveler yarı büyüklüğe ulaştığında yapılacak fungusit uygulamaları başarılı sonuçlar vermektedir. Bakır içerikli veya uygun ruhsatlı fungusitlerin dönüşümlü kullanılması önerilir.
2. Meyve Çürüklükleri (Aspergillus niger, Penicillium spp., Alternaria sp. ve Botrytis sp.)
Fotoğraf: No machine-readable author provided. Y tambe assumed (based on copyright claims) · CC BY-SA 3.0Belirtiler: Bu grup hastalıklar meyveleri doğrudan enfekte eder. Kabuk üzerinde düzensiz, sert, siyah nokta şeklinde lekeler görülür. Bu siyah noktaların etrafı kalın ve koyu renkli bir hale ile çevrilidir. İklim şartlarına ve çeşide bağlı olarak, ağır durumlarda tüm kabuk yüzeyi bu lekelerle kaplanabilir. Meyve olgunlaşma dönemine yakın bu sorun daha belirginleşir; depolanan narlarda da büyük bir problemdir.
Aspergillus türü özelinde: Meyvenin taç yaprağına (kaliks) yakın kısmında önce renk açılması görülür. Enfekte olan bölgede kabuk yumuşar ve sulu bir görüntü alır. Bu yumuşak kısımlara çürükçül böceklerin gelmesiyle hastalık hızla yayılır. Meyve kesildiğinde, tüm meyve içinin siyah renkli bir fungus tabakasıyla kaplandığı fark edilir.
Korunma ve Mücadele:
- Meyvelerin fiziksel zarar görmesini (dolu, çarpma vb.) engelleyin.
- Hasat sonrası meyvelerin temiz ve kuru depolanmasına dikkat edin.
- Meyveler fındık iriliğine, 1/3 iriliğine ve yarı büyüklüğe geldikçe uygun ruhsatlı fungusit uygulamaları yapılabilir.
3. Gövde Zamklanma Hastalığı (Phytophthora spp.)
Fotoğraf: Arpitoon · CC0Belirtiler: Toprak kaynaklı bir mantar hastalığıdır. Özellikle ağacın toprağa yakın olan kök boğazı kısmında kabukta kuruluk görülür. Hastalık ilerledikçe kabuk dokusu çatlar. Mantar, ağacın iletim demetlerini tıkayarak kahverengileşmesine neden olur. Bu durum ağaçta sararma, gelişme geriliği ve şiddetli enfeksiyonda tamamen kuruma ile sonuçlanır.
Nasıl yayılır? Hastalık etmeni toprakta bulunur. Özellikle ağır su tutan, drenaj problemi olan ve taban suyu yüksek arazilerde hastalık çok daha zararlıdır.
Korunma ve Mücadele:
- Sulama yöntemi: Salma ve çanak usulü sulamadan kaçının. Bunun yerine karık veya damlama sulama yöntemlerini tercih edin. Sulama yaparken gövde ve kök boğazının ıslanmamasına özen gösterin.
- Toprak yönetimi: Ağaç dikerken derin dikimden kaçının. Toprağa bol miktarda organik madde takviyesi yapın.
- İlaçlama: Ağaçların fazla sürgün faaliyeti gösterdiği ilkbahar, yaz ve sonbahar dönemlerinde, kök boğazı ve gövde bölgesine yönelik ruhsatlı fungusit uygulamaları yapılabilir.
Nar Fidanı ve Öne Çıkan Ürünler
4. Harnup Güvesi Zararı
Belirtiler: Zararlı, yumurtalarını meyve tacına (kaliks) veya çiçek organları arasına bırakır. Larvalar önce meyve tacında beslenir, ardından meyve içine girerek tanelere zarar verir. Beslenme sonucunda meyve kabuğunda önce kahverengi bir benek oluşur; daha sonra bu leke büyüyerek kabukta çökme, çatlama ve meyvenin tamamen çürümesine neden olur. Bu süreçte larvanın bulaştırdığı çürükçül mantarlar çürümeyi hızlandırır.
Korunma: Unlubit (unlu bit) gibi zararlılarla mücadele etmek, Harnup güvesinin yumurta bırakacağı uygun ortamı azaltacağı için önemlidir.
Nar hesaplama araçları
Nar fidanı hesaplama – arazime kaç nar fidanı sığar?
Nar verim hesaplama – nar ağaçlarımdan kaç kilo nar alırım?
Nar ekşisi hesaplama – kaç kilo nardan kaç kilo nar ekşisi çıkar?
1 kg nar ekşisi için yaklaşık 7–13 kg nar gerekir.
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Bilmekte fayda var
- Kapama nar bahçelerinde en yaygın dikim aralıkları 2,5 × 4 m veya 3 × 4 m'dir.
- Hicaz narı dikildiği yıl ağaç başına 0,5–2 kg verebilse de genellikle verim yok kabul edilir.
- Dikilecek fidanlar 1 yaşında olmalıdır.
Ayrı sayfada hesaplayın: Nar fidanı hesaplama · Nar verim hesaplama · Nar ekşisi hesaplama
Kaynaklar
- gaziantep.tarimorman.gov.tr (https://gaziantep.tarimorman.gov.tr/BelgelerArsiv/kutumenu/broşür/Meyvecilik/narhas.pdf)
- NAR YETİŞTİRİCİLİĞİ (https://megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller_pdf/Nar+Yetiştiriciliği.pdf)
- www.tarimorman.gov.tr (https://www.tarimorman.gov.tr/TAGEM/Belgeler/Entegre/Nar+Entegre+Mücadele+Teknik+Talimatı.pdf)
- 8. Hafta Bahçe bitkilerinin çoğaltılması: Çelikle çoğaltma ... (https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=2867)
Nar hakkında diğer yazılar
- Nar Budama ve Bakım Rehberi: Şekil Verme, Verim Artırma ve Dal Temizliği
- Nar Nasıl Çoğaltılır? Tohum, Çelik ve Aşı Yöntemleri
- Nar Fidanı Nasıl Dikilir? Adım Adım Dikim Rehberi
- Nar Fidanı Seçimi: Hangi Çeşidi Dikmelisiniz?
- Nar Gübreleme Rehberi: Ne Zaman, Hangi Gübre Verilmeli?
- Nar Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Toplanır?
- Nar Hasadı Sonrası Saklama, Taşıma ve Depolama Teknikleri
- Nar Yetiştiriciliğinde İklim ve Toprak Seçimi Nasıl Yapılmalıdır?
- Nar Yetiştiriciliğinde En Sık Yapılan 10 Hata
- Nar Sulama Rehberi: Ne Zaman, Hangi Yöntemle ve Ne Kadar Sulanmalı?
- Nar Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)
- Nar Yetiştiriciliğinde Verim, Ekonomi ve Devlet Destekleri
- Nar Bahçelerinde Gençleştirme ve Yeniden Dikim Rehberi
- Nar Zararlıları ve Mücadele Yolları: Unlu Bit, Harnup Güvesi ve Diğerleri