Kayısı Nasıl Çoğaltılır? Tohum, Çelik ve Aşı Yöntemleri
Umut Fidancılık Uzman Ekibi3 dk okuma
Kayısı tohumdan yetişir mi? Kayısı fidanı üretimi nasıl yapılır? Aşı tutması nasıl anlaşılır? Çelikle ve aşıyla kayısı çoğaltma teknikleri hakkında rehber.
Kayısı yetiştiriciliğinde fidan üretimi, genellikle aşı yöntemiyle gerçekleştirilir. Bahçe kurmak isteyenlerin en çok merak ettiği konu, çekirdekten (tohumdan) çıkan ağacın meyve verip vermeyeceğidir. Kayısıda tohum, meyve elde etmek için değil, aşının üzerine yapılacak olan anaç (çöğür) üretimi için kullanılır.
Tohumdan (Çekirdekten) Çoğalamaz mı?
Kayısı çekirdeği ekildiğinde çimlenir ve bir ağaç meydana gelir; ancak bu ağaç anne ağacın özelliklerini taşımaz. Çekirdekten gelen ağaçlar genellikle çok kuvvetli büyür ama meyve kalitesi düşük olabilir veya meyveye çok geç yatabilir. Bu yüzden çekirdekten yetişen bu bitkilere çöğür denir ve üzerine istediğimiz kaliteli kayısı çeşidini aşılarız.
Aşı Yöntemiyle Çoğaltma
Kayısıda en yaygın ve başarılı yöntem aşılamadır. Bu işlem iki aşamadan oluşur: Bir yanda tohumdan yetişmiş güçlü bir anaç (çöğür), diğer yanda ise kaliteli meyve veren çeşidin gözü veya kalemi.
Aşı türleri ve zamanları:
- Göz Aşısı: Haziran ayı içerisinde sürgün göz aşısı veya ağacın dinlenme dönemine yakın olduğu ağustos-eylül aylarında durgun göz aşısı yapılabilir.
- Aşı Yerinin Seçimi: Aşı, toprak seviyesinden yaklaşık 10-15 cm yukarıdan yapılmalıdır.
Aşının tuttuğunu nasıl anlarız?
Aşıdan 15-20 gün sonra, aşı gözünün bulunduğu yaprak sapına hafifçe dokunun. Eğer yaprak sapı yerinden düşmüyorsa aşı tutmuş demektir. Eğer sap düşüyorsa aşı başarısuna ulaşmamıştır; bu durumda vakit kaybetmeden tamir aşısı yapmalısınız. Tutmuş aşılardaki bağlar ise yaklaşık 20 gün sonra çözülmelidir.
Çelikle Çoğaltma
Kayısıda çelikle üretim, bitkinin dalından alınan parçaların köklendirilmesi işlemidir. İki ana tip çelik kullanımı mevcuttur:

- Yeşil Çelikler (Yumuşak Çelikler): İlkbahardan yaprak dökümüne kadar olan dönemde alınır. Sürgün boyu 20-40 cm olduğunda, 15-25 cm uzunluğunda hazırlanır. Su kaybını önlemek için günün erken saatlerinde kesilmeli ve hemen uygun yere ulaştırılmalıdır.
- Odun Çelikleri (Sert/Kışlık Çelikler): Bitkinin dinlenme döneminde (sonbahar, kış veya erken ilkbahar) alınır. Taşınması daha kolaydır. Köklenmeyi artırmak için perlit, kum veya torf gibi materyaller kullanılabilir.
Kayısı Fidanı ve Öne Çıkan Ürünler
Anaç Seçimi Neden Önemlidir?
Kayısıda kullanacağınız anaç, ağacınızın ömrünü, verimini ve hastalıklara direncini belirler. Seçim yaparken toprağınızın yapısına dikkat etmelisiniz:
- Zerdali Çöğürü: En yaygın kullanılan anaçtır. Kuraklığa, kirece ve kök nematoduna dayanıklıdır. Ancak ağır ve çok nemli topraklarda sıkıntı çıkarabilir.
- Erik Anaçları: Özellikle taban suyu yüksek ve killi (su tutan) topraklarda tercih edilir. Ancak bazı çeşitlerde aşı uyuşmazlığı riski vardır.
- Badem Anaçları: Kireçli ve çakıllı topraklarda, kuraklığa dayanıklılık için kullanılabilir.
- Şeftali Anaçları: Alüviyal, geçirgen ve hafif topraklarda uygundur ancak kayısı ile aşı uyuşmazlığı görülebilir.
Önemli Not: Fidan dikimi veya aşılama yaparken, çöğürlerin boylarını 40-50 cm’den keserek aşı parsellerine şaşırtabilirsiniz. Dikim sırasında sıra arası ve sıra üzeri mesafeler, kullandığınız anaç tipine ve yetiştirme amacınıza göre değişebilir. Bölgenizdeki toprak yapısına en uygun anaç ve yöntem için mutlaka İl/İlçe Tarım Müdürlüklerine danışın.
Kayısı hesaplama araçları
Kayısı fidanı hesaplama – arazime kaç kayısı fidanı sığar?
Kayısı verim hesaplama – kayısı ağaçlarımdan kaç kilo kayısı alırım?
Kuru kayısı hesaplama – kaç kilo yaş kayısıdan kaç kilo kuru kayısı çıkar?
1 kg kuru kayısı için yaklaşık 3,3–5 kg yaş kayısı gerekir.
Rakamlar resmî ve akademik kaynaklardaki ortalamalara dayanan tahmini değerlerdir. İklim, toprak, çeşit, cins ve bakıma göre gerçek sonuç farklı olabilir.
Bilmekte fayda var
- Dekara fidan sayısı = 1.000 m² ÷ (sıra arası × sıra üzeri); örneğin 10 × 8 m aralıkta dekara 12,5 fidan düşer.
- Kayısı meyvesini 5 yaşına kadar olan kısa dallarda (buket dalları) verir; bu dallar budamada fazla alınmamalıdır.
- Malatya kayısının tat indeksi (briks/asit) 80–120 ile yabancı çeşitlerden (10–40) çok yüksektir.
Ayrı sayfada hesaplayın: Kayısı fidanı hesaplama · Kayısı verim hesaplama · Kuru kayısı hesaplama
Kaynaklar
- KAYISI YETİŞTİRİCİLİĞİ (https://www.megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller_pdf/Kayısı+Yetiştiriciliği.pdf)
- KAYISI YETİŞTİRİCİLİĞİ Lütfen Dikkat! kayısı ... (https://arastirma.tarimorman.gov.tr/marem/Belgeler/2022/Yetiştiricilik+Bilgileri/Kayısı+Yetiştiriciliği.pdf)
- MEYVE FİDANI YETİŞTİRİLMESİ 1. Fidanlık Yeri Seçerken Dikkat ... (https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=89408)
- Kayısı Yetiştiriciliği (https://isparta.tarimorman.gov.tr/BelgelerArsiv/Faydalı+Bilgiler/Bitkisel+Yetiştiricilik/Meyve+Yetiştiriciliği/Kayısı+Yetiştiriciliği.pdf)
Kayısı hakkında diğer yazılar
- Kayısı Budama Rehberi: Şekil Verme, Verim ve Dikim Budaması Nasıl Yapılır?
- Kayısı Fidanı Nasıl Dikilir? Adım Adım Dikim Rehberi
- Kayısı Fidanı Seçimi: En İyi Çeşitler ve Kaliteli Fidan Nasıl Anlaşılır?
- Kayısı Gübreleme Rehberi: Ne Zaman, Hangi Gübre Verilmeli?
- Kayısı Hasadı: Ne Zaman ve Nasıl Yapılmalıdır?
- Kayısı Hasat Sonrası: Saklama, Kurutma ve Değerlendirme Yöntemleri
- Kayısı Hastalıkları: Belirtiler, Nedenleri ve Korunma Yolları
- Kayısı Yetiştiriciliğinde İklim ve Toprak Seçimi Nasıl Yapılmalıdır?
- Kayısı Yetiştiriciliğinde En Sık Yapılan 10 Hata
- Kayısı Sulama Rehberi: Ne Zaman, Hangi Yöntemle ve Ne Kadar Sulanmalı?
- Kayısı Yıllık Bakım Takvimi (Ay Ay)
- Kayısı Üretiminde Verim, Ekonomi ve Dünya Pazarı
- Kayısı Bahçelerinde Gençleştirme ve Yeniden Dikim Rehberi
- Kayısı Zararlıları: Şeftali Güvesi, Yazıcı Böcek, Yaprak Biti ve Diğerleri